Αγία Αικατερίνη του Ηρακλείου: Καλλιτεχνικό κέντρο, τζαμί, ιστορική σχολή και σήμερα μουσείο

Η Αγία Αικατερίνη, Καθολικό της ομώνυμης Σιναϊτικής μονής, βρίσκεται βορειοανατολικά του Μητροπολιτικού ναού του Αγίου Μηνά. Ιδρύθηκε τη Β’ Βυζαντινή περίοδο και αποτέλεσε πνευματικό και καλλιτεχνικό κέντρο από το 15ο έως το 17ο αι. Με τα εισοδήματα που διέθετε ήταν σε θέση να συντηρεί πολλούς μοναχούς. Στην περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας μετατράπηκε σε τζαμί, γνωστό με το όνομα Ζουλφικάρ Αλή Πασά Τζαμισί.

Η Αγία Αικατερίνη είναι βασιλική με εγκάρσιο κλίτος. Το βόρειο τμήμα του Ναού διαμορφώθηκε με τρούλο σε παρεκκλήσιο των Αγίων Δέκα.

Ο ναός της Αγίας Αικατερίνης των Σιναϊτών και των Αγίων Δέκα, ως τζαμί του Ζουλφικάρ Αλή, 1900 – 1905 (Τζ. Τζερόλα, Ηράκλειο, Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη)

Η Σχολή

Η ιστορική Σχολή της Αγίας Αικατερίνης του Χάνδακα, που λειτουργούσε από το 15^ο αιώνα, αποτέλεσε πολύμορφο σχολείο με τμήματα γραμματικής, λογικής, ρητορικής, μαθηματικών, ζωγραφικής, μουσικής, κλπ, από όπου αποφοίτησαν πολλοί γνωστοί Κρητικοί που διέπρεψαν στα γράμματα, στις τέχνες και στην εκκλησία. Ανάμεσα τους ξεχωρίζουν ο Πατριάρχης Κύριλλος Λούκαρης, ο Πατριάρχης Μελέτιος Πηγάς, ο Επίσκοπος Εμμανουήλ Μαργούνιος κλπ

Το μοναστήρι της Αγίας Αικατερίνης των Σιναϊτών, αρχές 20ού αιώνα

Κρητική Σχολή Ζωγραφικής

Από το τμήμα της ζωγραφικής ξεχωρίζει ο Μιχαήλ Δαμασκηνός, κυριότερος εκπρόσωπος της “Κρητικής Σχολής”, του οποίου οι έξι φορητοί πίνακες, «Η Βάτος», «Η θεία Λειτουργία», «Μη μου Άπτου», «Η Προσκύνησις των Μάγων», «Ο Μυστικός Δείπνος», και «Η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος», που στόλιζαν το μικρό Άγιο Μηνά, είναι εκτεθειμένοι σήμερα στην Αγία Αικατερίνη.

Στους σημαντικότερους εκπροσώπους της Σχολής συγκαταλέγονται επίσης οι Γεώργιος Κλόντζας, Άγγελος Ακοτάντος κλπ

Εικόνα του Δαμασκηνού “Θεοτόκος ή Βάτος” (Μιχαήλ Δαμασκηνός, Άγιος Μηνάς)

Το σύγχρονο μουσείο

Κύριο θέμα της έκθεσης του Μουσείου είναι η εκκλησιαστική τέχνη που αναπτύχθηκε στην Κρήτη από τον 14ο μέχρι τον 19ο αιώνα, με ιδιαίτερη έμφαση στις μεταβυζαντινές εικόνες, κυρίως σε αντιπροσωπευτικά έργα της Κρητικής Σχολής Αγιογραφίας. Ανάμεσα στα πιο σημαντικά εκθέματα συγκαταλέγονται εικόνες δύο σπουδαίων εκπροσώπων αυτής της σχολής, του Άγγελου Ακοτάντου (αρχές 15ου αι.) και του Μιχαήλ Δαμασκηνού (16ος αι.). Η έκθεση περιλαμβάνει επίσης δείγματα τοιχογραφιών, λιθογλυπτικής, ξυλογλυπτικής, μεταβυζαντινής μεταλλοτεχνίας και μικροτεχνίας, νομισμάτων, λατρευτικών αντικειμένων, αμφίων, κεντητικής, χειρογράφων και παλαιτύπων.