Το νερό και οι βρύσες που ανέπτυξαν τον Κρουσώνα – Μέχρι και σήμερα το μεγάλο χωριό του Μαλεβιζίου υδροδοτείται από τις πηγές του

Petite Perle 300×250

Νερό! Ένα αγαθό, αναγκαίο και πολύτιμο για την ανθρωπότητα. Αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι στην ιστορία ανάπτυξης των πρώτων οικισμών, που μετεξελιχτήκαν σε μικρές κοινότητες ανθρώπων και στην συνέχεια στα χωριά μας. Οι άνθρωποι εξάλλου, φρόντιζαν να έχουν εξασφαλισμένο αυτό το αγαθό, ανέκαθεν! 

Της Χρυσούλας Καλλιγιαννάκη

Το πρώτο που αναζητούσαν, για να φτιάξουν την κατοικία τους ήταν, το νερό. Δεν μπορεί να αναπτυχθεί ένας οικισμός αν δεν υπάρχει νερό, το οποίο διαχειρίζονταν με τις υπαίθριες βρύσες που έφτιαχναν.

Ομοίως σημαντικό, ήταν το νερό και για την ανάπτυξη του ιστορικού χωριού, του Κρουσώνα  η δημιουργία του οποίου εκτιμάται από τον 5ο αιώνα μ.χ. Σύμφωνα με τα ευρήματα φαίνεται να αναπτύσσεται κατά τον 7ο και 8ο αιώνα. Το μεγάλο χωριό Κρουσώνας, βρίσκεται στους ανατολικούς πρόποδες του Ψηλορείτη, (σε υψόμετρο 460 μέτρων), και απέχει 21 χιλιόμετρα από την πρωτεύουσα του νομού, το Ηράκλειο.

Στο πέρασμα του χρόνου, οι Κρουσανιώτες έφτιαξαν πολλές βρύσες, απλές στην κατασκευή τους με πελεκητή πέτρα, χωρίς τον πλούσιο εκείνο γλυπτικό διάκοσμο, που βρίσκουμε σε περίτεχνες κρήνες, άλλων χωριών ή  του Ηρακλείου. Έχουν όμως, συνδεθεί άρρηκτα με την ιστορία και κυρίως με την ανάπτυξη του χωριού. Μέχρι και σήμερα υπάρχουν δύο μεγάλες παλιές βρύσες, παλιές πέτρινες κρήνες. Η Πάνω και η Κάτω Βρύση, το γνωστό στους Κρουσανιώτες "Βρυσάκι" και η "Βαρούχα", η παλαιά και η νέα δεξαμενή καθώς και πολλές άλλες μικρές βρύσες διάσπαρτες σε όλο το χωριό. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες των κατοίκων του χωριού υπάρχει μία ακόμη βρύση, που μάλιστα εικάζεται πως ήταν και η πρώτη βρύση του Κρουσώνα. Πρόκειται για την βρύση στον Χατζινέ, στα Φασουλιανά, όπως λέγεται η τοποθεσία, η οποί μάλιστα φαίνεται στην αεροφωτογραφία του 1940 που μας παραχώρησε ο Γιώργος Καλλιγιαννάκης (ΚΡΟΥΣΩΝΑΣ – ΕΓΓΡΑΑΦΑ – ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΑ – ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ).

 

Οι τρεις πρώτες βρύσες υδροδοτούσαν την περιοχή μέχρι το 1900. Σήμερα, διατηρούνται σε καλή κατάσταση αλλά σίγουρα χρήζουν συντήρησης και κυρίως ανάδειξης.

Η ανάπτυξη

Ο Κρουσώνας λοιπόν, όπως μας λέει ο γνωστός αρχιτέκτονας, γέννημα θρέμμα του χωριού, Ηρακλής Πυργιανάκης, αναπτύσσεται τμηματικά από τα νοτικά, όπως λέγεται η περιοχή στην νότια πλευρά, που βλέπει προς το χωριό Πυργού. Αποτελεί δε το πλέον υγιές τμήμα του χωριού, αφού διαθέτει το καλύτερο κλίμα, και οι κατοικίες που χτίστηκαν εκεί, βλέπουν ανατολικά χωρίς να τις χτυπάει ο βοριάς. Το σημαντικότερο όμως είναι πως εκεί υπήρχε και υπάρχει νερό.

Εκεί λοιπόν, στα νοτικά, όπως μας λέει, ο Ηρακλής Πυργιανάκης συναντάμε την πρώτη Παλιά Κάτω Βρύση του Κρουσώνα. 

 

Στην τουρκοκρατία

Την ίδια περίοδο της Τουρκοκρατίας, περίπου το 1750 εκτιμάτε ότι κατασκευάστηκε και η Παλιά Πάνω Βρύση δίπλα στον Αη Γιώργη. 

Το νερό της Παλιάς Πάνω Βρύσης, στον Άγιο Γεώργιο βγαίνει  από το πλάι και περνά κάτω από τον Ναό. Το ίδιο νερό, συνεχίζει την πορεία του τροφοδοτώντας και την βρύση. Η Πάνω Βρύση του Άη Γιώργη και το Βρυσάκι (λίγο πριν από το 1ο Δημοτικό Σχολείο) αποτελούν και τις βασικές πηγές υδροδότησης του χωριού.

 

Τα νερά από την Γέννα και την Κορακιά

Όπως σημειώνει ο Ηρακλής Πυργιανάακης ο Κρουσώνας όπως και τα πιο πολλά ορεινά χωριά της Κρήτης αναπτύσσεται πολύ-κεντρικά. Στα περισσότερα επίσης ορεινά χωριά, συναντάμε τις φαμίλιες, που δημιουργούν οικογενειακούς πυρήνες. Είναι επίσης γνωστό πως τα ορεινά χωριά τις κατοικίες τις έχτιζαν οι άντρες και το τελευταίο αγόρι γεροντοκομούσε τους γονείς και κρατούσε το πατρικό σπίτι. Τα υπόλοιπα παιδιά έχτιζαν γύρω από την πατρική κατοικία δημιουργώντας έτσι και τις περίφημες εσωτερικές αυλές που τις βλέπουμε από την Μινωική εποχή. «Αυτά τα σπίτια αναπτύχθηκαν στις περιοχές που είχαν νερό. Έτσι δημιουργήθηκαν οι βρύσες για  τις οποίες μιλάμε σήμερα. Γι' αυτό το λόγο βλέπουμε διάσπαρτες βρύσες μέσα στο χωριό».

Υπάρχει μία ακόμη βρύση η Βαρούχα που την συναντάμε στο δρόμο όπως κατευθυνόμαστε προς το Συνεταιρισμό του Κρουσώνα.  Το όνομα Βαρούχα, το συναντάμε στην Ενετοκρατία. «Υποθέτουμε πως ήταν το επίθετο ενός ευγενή Ενετού που ζούσε εκείνη την περίοδο εκεί» , λέει ο κ.Πυριανάκης. 

«Μεταγενέστερα έχουμε πάνω από τον Άγιο Γεώργιο μια πολύ ωραία δεξαμενή νερού, που δημιουργήθηκε περίπου στα 1900, επί δημαρχίας Κοκολάκη δίπλα στην κατοικία του Κωστή του Σιγανάκη.

«Το νερό έρχεται με αγωγούς που δημιούργησαν (έσκαψαν) με αγγαρείες οι Κρουσανιώτες κυρίως από τον Κορακιά και από την Γέννα. Ακολούθησε πολύ αργότερα η κατασκευή μιας νεότερης και πολύ μεγαλύτερης δεξαμενής που συνέλεξαν τα νερά, από την Κορακιά, από τις πηγές του Αγίου Γεωργίου και της Γέννας. Απ' αυτήν την δεξαμενή υδροδοτείται σήμερα ο Κρουσώνας και σ' αυτή γίνεται κάθε χρόνο ο καθαγιασμός των υδάτων ανήμερα των Θεοφανείων. Μέχρι και σήμερα ο Κρουσώνας υδροδοτείται από τις πηγές του!», συμπληρώνει.

Μετά την Κατοχή δημιουργούνται διάσπαρτες εξωτερικές Βρύσες, ανά γειτονιές, για την εξυπηρέτηση των κατοίκων του χωριού, που συνεχώς αυξάνονται.

Μαρτυρίες για τις πολυάριθμες βρύσες

Σημαντικές πληροφορίες για τις πολυάριθμες βρύσες του χωριού αντλούμε και από τα δημοσιεύματα της εποχής. Σε ένα από αυτά μάλιστα, που έχει στα χέρια του ο Κρουσανιώτης και διαχειριστής του ΚΡΟΥΣΩΝΑΣ ΕΓΓΡΑΦΑ ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΑ Γιώργος Καλλιγιαννακης, μαθαίνουμε πως, επί δημαρχίας του Ιωάννη Κοκκολάκη 1906 -1908 κατασκευάστηκε η Παλιά δεξαμενή, που είναι δίπλα στο σπίτι του Κωστή Σιγανάκη, όπως μας είπε και ο Ηρακλής Πυργιανάκης καθώς και οι 18 συνολικά βρύσες διάσπαρτες σε όλο τον Κρουσώνα. Από το κείμενο του δημοσιεύματος, που αναφέρεται στην κατηγορία περί εσχάτης προδοσίας του τότε δημάρχου, περιγράφεται η υλοποίηση του τόσο σημαντικοί αυτού έργου, που φαίνεται να αποτέλεσε επανάσταση για τον Κρουσώνα εκείνη την εποχή.

Ιδιαίτερη αξία έχουν και οι γούρνες που υπάρχουν στην Παλιά Κάτω Βρύση, στην Πάνω Βρύση και στο Βρυσάκι, οπού επίσης έπλεναν ρούχα οι νοικοκυρές και πότιζαν τα ζώα τους οι νοικοκυραίοι.

Εδώ εικάζεται πως ήταν η πρώτη βρύση του Κρουσώνα στον Χατζινέ στην τοποθεσία Φασουλιανά, που σήμερα δυστυχώς είναι μπαζωμένη

 

Πόσες αναμνήσεις και νοσταλγίες δεν φέρνει εξάλλου, το καλοκαίρι από την παιδική ζωή των παλαιότερων του χωριού στις βρύσες του χωριού, που τότε έσφυζαν από ζωή και κίνηση. Τα βράδια με το σούρουπο μαζεύονταν τα κορίτσια να πάρουν νερό. Η συνάντηση αυτή δεν ήταν απλώς ένα κοινό αντάμωμα, αλλά ήταν μια ξεκούραση, μια ανάσα, ύστερα από τις δουλειές της μέρας και μια εκτόνωση της καθημερινότητας!

ΤΙΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΠΟΥ ΣΥΝΟΔΕΥΟΥΝ ΤΟ ΡΕΠΟΡΤΑΖ ΕΥΓΕΝΙΚΑ ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΕ Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΛΛΙΓΙΑΝΝΑΚΗΣ, ΚΡΟΥΣΩΝΑΣ ΕΓΓΡΑΦΑ ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΑ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΕΓΙΝΕ ΣΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΜΑΛΕΒΙΖΙΟΥ

Μαλεβίζι - ΡΟΗ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΑΡΘΡΑ