Όσοι έχουν γίνει μάρτυρες καταστροφών εξαιτίας έντονων καιρικών φαινόμενων περιγράφουν σχεδόν πάντα το εξής: « Μέσα σε λίγα λεπτά είδαμε τον ορμητικό χείμαρρο να παρασέρνει τα πάντα».
Σήμερα, πολλοί αναρωτιούνται αν σε ένα άναρχα δομημένο περιβάλλον μπορεί να σταθεί κάτι εμπόδιο στον υδάτινο γίγαντα χωρίς να απαιτείται ένας πακτωλός χρημάτων ούτε απέραντος χρόνος.
Της Κορίνας Καφετζοπούλου
Η απάντηση είναι “ναι” και έχει ήδη δοθεί από την Μινωική Εποχή.
Τα φράγματα ανάσχεσης ως πρακτική διαχείρισης του νερού, είναι γνωστά από την αρχαιότητα.
Σε διάφορες περιοχές της χώρας, η μέθοδος αυτή, ξεκίνησε να εφαρμόζεται εντατικά από το 1930, για τη μείωση της κλίσης του ρέματος, αλλά και της συλλογής νερού για άρδευση και το πότισμα των ζώων.
Στη σύγχρονη εποχή, για όσους δε γνωρίζουν πρώτος διδάξας αυτής της τεχνικής ήταν ο πολυπράγμων αγωνιστής Μανώλης Γλέζος, που δε σήκωσε μόνο τη σημαία της Ελλάδας στη γερμανική κατοχή αλλά και το “λάβαρο” της αυτοδιοίκησης.
Ως κοινοτάρχης στη γενέτειρά του, στην Απείρανθο της Νάξου κατά την περίοδο 1986- 1990, άπλωσε ένα δίχτυ προστασίας με την κατασκευή 66 μικρών φραγμάτων ανάσχεσης και χωρίς βέβαια να δαπανηθούν εκείνη την εποχή εκατομμύρια δραχμές για μελέτες.
Το ότι η μέθοδος αυτή είναι τεχνικά άρτια και αποτελεσματική το αποδεικνύει η επαναφορά της στο δημόσιο διάλογο ως προτεινόμενη λύση για τη μείωση των πλημμυρικών φαινομένων.
Στο Μαλεβίζι τα φράγματα ανάσχεσης ήρθαν στο τραπέζι του διαλόγου μετά τη φονική πλημμύρα του 2022, στην Αγία Πελαγία. Προχθές μάλιστα συμπληρώθηκαν ακριβώς δυο χρόνια από
εκείνη την αποφράδα ημέρα, που στοίχισε τη ζωή σε δυο συνανθρώπους μας. Στην Ευγενία Σηφάκη Κιρίλοβα, μητέρα δυο παιδιών και τον Κώστα Βεργάκη πατέρα δυο επίσης παιδιών.
Το ότι μέχρι σήμερα δεν έχει γίνει ούτε μισό έργο αντιπλημμυρικής προστασίας δείχνει τα αργά αντανακλαστικά του συστήματος με τον δήμο Μαλεβιζίου να είναι ο τελευταίος τροχός της αμάξης.
Όσο και να πιέζουν οι Δήμοι, οι υπουργοί λαμβάνουν τις αποφάσεις.
Τη δεδομένη στιγμή χωρίς ίχνος υπερβολής το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο του Μαλεβιζίου το οποίο εκπονείται, ίσως είναι το σημαντικότερο εν εξέλιξη έργο στην περιοχή.
Μεταξύ άλλων προτείνει έργα για τη μείωση της πλημμυρικής διακινδύνευσης στους οικισμούς Αγ. Πελαγία, Λυγαριά, Παλαιόκαστρο.
Κατατέθηκε η προμελέτη – Τι προτείνεται αναλυτικά
Στην προμελέτη πού ήδη κατατέθηκε στο Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος προτάσσεται η κατασκευή συνολικά 25 μικρών φραγμάτων.
Στην Αγία Πελαγία εννέα μικρά φράγματα, στη Λυγαριά επτά και στο Παλαιόκαστρο επίσης εννέα.
Όλες οι προτάσεις αφορούν στην κατασκευή μικρών φραγμάτων ελέγχου και ρύθμισης των πλημμυρικών ροών ύψους έως 5 μέτρων από συρματοκιβώτια.
Προτείνεται να δημιουργηθούν εκτός αστικού ιστού στις υψηλές ζώνες των ρεμάτων.
Αυτό που κάνει το φράγμα ανάσχεσης με απλά λόγια είναι να επιβραδύνει την ορμή του νερού και να συγκρατεί στη λεκάνη του, τους τόνους των φερτών υλικών.
Με αυτόν τον τρόπο οχυρώνονται οι ευάλωτες περιοχές καθώς επιτυγχάνεται η ανακοπή της ταχύτητας του νερού πολύ πριν τους οικισμούς και αυτό δίνει χρόνο αντίδρασης στους κατοίκους.
Αυτός είναι ένας τρόπος να προστατευθούν ανθρώπινες ζωές και δομημένο περιβάλλον καθώς μειώνεται, δεν εξαλείφεται, το πλημμυρικό φαινόμενο.
Κατά τη διάρκεια της παρουσίασης που έγινε προ ημερών στην Τύλισο από τη μελετητική ομάδα παρουσιάστηκαν εξαιρετικά ενδιαφέροντα στοιχεία.
Όπως τονίστηκε η κατασκευή των φραγμάτων στους κλάδους του υδρογραφικού δικτύου κρίνεται αναγκαία και αποσκοπεί μεταξύ άλλων στη :
-Μείωση της αιχμής της πλημμύρας
-Μείωση της ταχύτητας ροής μέσω κυρίως μείωσης της κλίσης της ελεύθερης κατά μήκος επιφάνειας της πλημμυρικής ροής
-Καθυστέρηση εμφάνισης υψηλών ροών ( ροές αιχμής) στα κατάντη τμήματα του υδατορέματος που θα εισέλθουν στον αστικό ιστό ( με την αποφυγή συντονισμού υψηλών ροών)
-Συγκράτηση και (προσωρινή) αποθήκευση των φερτών υλικών και αντικειμένων που μεταφέρονται με την πλημμύρα και συντελούν στην έμφραξη των υποδομών αντιπλημμυρικής προστασίας κατάντη
Οι προτεινόμενες λύσεις είναι:
• Άμεσα υλοποιήσιμες (μικρός χρόνος κατασκευής των έργων)
• Χαμηλού κόστους σε σχέση με τα αντιπλημμυρικά έργα πεδινής ζώνης
• Φιλικές προς το περιβάλλον και το τοπίο
• Αποτελεσματικές ακόμα και σε ακραία γεγονότα βροχόπτωσης
• Συμπληρωματικές και συμβατές σε σχέση με τυχόν υφιστάμενα ή/και προγραμματιζόμενα έργα στα κατάντη τμήματα των ρεμάτων
Το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο υλοποιείται με ευθύνη του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, την εκπόνηση του οποίου έχει αναθέσει στο Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος σε αγαστή συνεργασία με τον Δήμο Μαλεβιζίου.
Καθυστέρηση της ροής και μείωση της ταχύτητας του νερού- Το παράδειγμα της Αγίας Πελαγίας
Κατά τη διάρκεια της ανάλυσης των στοιχείων είναι χαρακτηριστικά τα όσα ακούστηκαν για το πω μπορούν να λειτουργήσουν τα φράγματα ανάσχεσης σε ένα ακραίο καιρικό φαινόμενο στην
Αγία Πελαγία.
Όπως προαναφέρθηκε στην περιοχή προτείνονται συνολικά εννέα φράγματα στις δυο λεκάνες που εκβάλουν στην παραλία.
Στην λεκάνη ν.1 όπου καταγράφονται και τα περισσότερα πλημμυρικά φαινόμενα προβλέπεται η κατασκευή έξι φραγμάτων.
Στην λεκάνη ν. 2 η κατασκευή τριών φραγμάτων
Στην λεκάνη ν. 1 που έχει δώσει τις περισσότερες καταστροφές ένα τέτοιο έργο θα μπορούσε να μειώσει τη ροή αιχμής κατά 29%, ποσοστό ιδιαίτερα σημαντικό ως προς την ποσότητα του νερού
που οδηγείται στη θάλασσα.
Επίσης επιτυγχάνεται η καθυστέρηση του χρόνου αιχμής προς την έξοδο κατά 20% που μεταφράζεται σε 12 πολύτιμα λεπτά.
Ταυτόχρονα μετρήθηκε και η συγκράτηση φερτών υλικών με την προτεινόμενη λύση να κάνει λόγο για μεταβολή της τάξης 20%.
Τα αποτελέσματα είναι καλύτερα σε περιοχές που βρίσκονται πιο ψηλά.
