ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟ ΕΡΓΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΦΟΔΕΛΙΑΝΟΎ ΧΡΗΣΤΟΥ ΛΕΒΑΝΤΑ
Ο Χρήστος Λεβάντας –Ένας από τους Μεγάλους λογοτέχνες του Μεσοπολέμου Φοδελιανός στην καταγωγή- Στην ψυχή του πάντοτε ο μικρός γαβριάς του Πειραιά.
Υπήρξε κριτικός, δοκιμιογράφος, παθιασμένος δημοσιογράφος, ποιητής και πεζογράφος, ο Κυριάκος Χατζηδάκης, όπως ήταν το όνομα, που του δόθηκε από την οικογένειά του.
Γεννηθείς το 1904, έζησε στα δύσκολα χρόνια της ναζιστικής κατοχής, στη διάρκεια του Μεσοπολέμου, αλλά και τα χρόνια της Μικρασιατικής καταστροφής. Στην ταραχώδη γεγονότων ζωή του, πάντα με τη νεανική ευαισθησία και την εσωστρέφεια της λογοτεχνικής του οπτικής, αφηγήθηκε βιώματα, και ανέλυσε σύγχρονους και ομότεχνούς του. Πεζογραφικές του αναλύσεις για συγγραφείς , περιλαμβάνονται σε πολλά έντυπα της εποχής του. Έχει επίσης κάνει προσπάθεια να συγκεντρώσει το κειμενικό έργο και τα σκόρπια δημοσιεύματα του Πειραιώτη ποιητή Νίκου Χαντζάρα, ενώ έγραψε μια σημαντική μελέτη με βιογραφικά στοιχεία για τον Δημοσθένη Βουτυρά.
Στυλίστας της γραφής ο Χρήστος Λεβάντας , μας κληροδότησε εξαίσια διηγήματα , θαυμάσιες κοινωνικές νουβέλες, αφηγηματικά, πολύσπορα κείμενα, που εικονογραφούν έναν κόσμο ταλαιπωρημένο άλλοτε της θάλασσας, άλλοτε της στεριανής εργατικής τάξης , εξουθενωμένο και αδικαίωτο. Ακαταπόνητος εργάτης της γραφής , θεωρείται ένα σημαντικό κεφάλαιο στη διαχρονική ιστορία της ελληνικής γραμματείας.
Έργα του στην Δημοτική βιβλιοθήκη Πειραιά , όπως τα κατέγραψε μετά από σχετική έρευνα η «Φωνή Μαλεβιζίου»
Μέσα από μια μικρή έρευνα στα αρχεία της δημοτικής βιβλιοθήκης Πειραιά, όπου φιλοξενείται το μεγαλύτερο μέρος του πεζογραφικού υλικού του, ανακαλύψαμε τα ακόλουθα έργα του. « Ιστορίες του Πόρτο Λεόνε- 1960», «Ταξίδι στο άγνωστο-διήγημα 1949», « Θύελλα στο Μπέυ Μπίσκυ και άλλες ιστορίες της θάλασσας», «Πορεία κόντρα στον τυφώνα-197», «Ο συγγραφέας και ο άνθρωπος»,» Ό ίσιος δρόμος και άλλα διηγήματα-Νέοι Καιροί 1932», « Το Πειραϊκό ημερολόγιον -1928»,» Στο μεθύσι του πόνου 1923», « Η φαμίλια του Νώε». Δοκίμια σχετικά με δημοσιογραφική μελέτη «Η πειραϊκή δημοσιογραφία κατά τα χρόνια του Μεσοπολέμου 1920-1940», που εστιάζει στη δημοσιογραφία στον Πειραιά την περίοδο μεταξύ των δύο Παγκοσμίων Πολέμων. «Η άγνωστη ιστορία του πειραϊκού τύπου- εν ώρα λυκόφωτος» , ενώ έχει υπογράψει και ένα μονόπρακτο δράμα, που παραστάθηκε στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά.
Δεκατρία χρόνια μετά το θάνατό, του με τη φροντίδα της συζύγου του Ευαγγελία Λεβάντα και με επιμέλεια και πρόλογο του συγγραφέα Γιάννη Χατζημανωλάκη, εκδόθηκε η σκόρπια , ποιητική του παραγωγή , σε ένα μικρό βιβλιαράκι 31 σελίδων με τίτλο «Ηχείο». Μαζί με τους επτά τόμους πεζογραφικής παραγωγής, αυτό το μικρό αλλά βαθύτατο συναισθημάτων ποιητικό έργο , μας δίνει μια συνολική εικόνα της προσωπικότητας τους δημιουργού και των πνευματικών του στοχασμών.
Μόνος, φοβισμένος, γυμνός, χωρίς χιτώνες σιγουριάς, ο άνθρωπος επαναπαύεται μόνον ίσως μέσα στην Τέχνη και βρίσκει μεταφυσική παρηγοριά. Στο «Ηχείο», ο Χρήστος Λεβάντας αποκαλύπτει με τρυφερότητα ονειρικού λόγου τις ανασφάλειες και τις απαισιόδοξες στιγμές του. Αφήνει να εκδηλωθεί το άγχος και η απόγνωση, με ελεγχόμενη γραφή, των σημαντικών γεγονότων της ζωής του, αλλά και η στοχαστική ρέμβη που τον διακατέχει στην περισυλλογή που φέρνει ο απόηχος των κοινωνικών και άλλων γεγονότων που βιώνει.
Πέθανε στον Πειραιά, που τον άνδρωσε , όμως η αγάπη του για την ιδιαίτερη πατρίδα του , το Φόδελε, τον έκανε συχνά να επιστρέφει, στην πατρογονική γη , να αφουγκράζεται τη ζωή της υπαίθρου και να βιώνει, τα τραγικά γεγονότα των πολέμων που μάστιζαν τον κόσμο του μόχθου, τους εργάτες της γης.
Ο Λεβάντας και ο Ολυμπιακός
Μια μικρή αλλά μεστή ιστορία που αποκαλύπτει το ταπεραμέντο του Χρήστου Λεβάντα, αφηγήθηκε στο κοινό, ο Στέφανος Μίλεσης Μεταφέροντάς μας στα πρώιμα χρόνια της δημιουργικότητας του Λεβάντα, μας παρουσιάζει την οδύσσεια , του ανεβάσματος , του πρώτου θεατρικού του, που παραστάθηκε για 2 βραδιές στο Δημοτικό θέατρο Πειραιά.
Ο Ολυμπιακός στα πρώτα χρόνια του τυγχάνει να συνυπάρχει με έναν πρόγονο της Φιλολογικής στέγης , το Λογοτεχνικό και Καλλιτεχνικό όμιλο, που μέλος του ήταν ο Χρήστος Λεβάντας. Ο Πρόεδρος του Ολυμπιακού τότε Μιχάλης Μαλούσκος , περίοδο 1936 , βρίσκεται στην οδό Καδίσκου μαζί με το Λεβάντα. Ο Λεβάντας αποφάσισε να ανεβάσει ένα θεατρικό έργο , «Το βράδυ με τη θύελλα» . Στους καλλιτεχνικούς κύκλους τα πράγματα και οι σχέσεις δεν ήταν ποτέ σοβαροφανή, άχρωμα και άοσμα. Το πειράζουν οι πρώην συμμαθητές του και νυν λογοτέχνες λέγοντάς του θα το βγάλουμε Το δράμα του ενοικιοστασίου. Ο λόγος ήταν γιατί Ο ήρωας πάθαινε διάφορα δεινά και στο τέλος μια έωση , που στην κυριολεξία, τον πετούσαν έξω. θύελλα. Ο Λεβάντας έχει εξαγριωθεί για δυο λόγους. Αφενός του ζητάει ο κεντρικός πρωταγωνιστής να κόψει το έργο, καθώς είναι πολύ μεγάλο και δεν μπορεί να πει τόσα λόγια. Επίση Ο Μαλούσκος, του λέει ότι είναι αδόκιμο το σενάριο στη σκηνή της έξωσης γιατί για την έξωση υπάρχει προθεσμία, ενοικιοστάσιο, απόφαση δικαστηρίου. Τότε ο Λεβάντας επαναστατεί. Είσαι τρελλός του λέει. Όπως θέλω βάζω τον ήρωά μου στο έργο. Ο άλλος επιμένει . Το συμβούλιο του Ολυμπιακού θα μας πουν άσχετους είναι και δικηγόροι, σοβαροί άνθρωποι! Θα μας πούνε άσχετους! Τσατίζεται τότε ο Λεβάντε και με τα δυο. Παίρνει άδειους ντενεκέδες και στο ρόλο του ήρωα, την ώρα που κάνει κατακλυσμό αρχίζει να βαράει δυνατά, σε βαθμό που δεν ακούγονταν τα λόγια. Με αυτόν τον αστείο και τραγελαφικό τρόπο εξέφρασε την αγανάκτηση του.Η πρώτη του παράσταση λοιπό ανέβηκε 2 βραδιές όλες κι όλες και κάποιος σήμερα διαβάζει ότι το έργο του ανέβηκε στο Δημοτικό θέατρο Πειραιά.
Η περίοδος 1920 -1930, έφερε, διαρκείς ζυμώσεις στους λογοτεχνικούς και καλλιτεχνικούς χώρους. Διάλυση σωματείων , επανασύσταση με άλλα ονόματα Πανελλήνια Ένωση νέων Σπίθα, Λογοτενική Ομάδα , Λογοτεχνικός και καλλιτεχνικός όμιλος . Λογοτέχνες σκηνογράφοι, ζωγράφοι, ζουν μποέμικη ζωή με διαρκείς αναζητήσεις και δημιουργικούς τρόπους.
Η γόνιμη τρέλα της εποχής αλλά και η ανέχεια
Η τρέλα της εποχής είναι μεγάλη. Γράφανε στα Ισπανικά. Ο Λεβάντας για 100 δραχμές το μήνα είχε υποχρέωση να γράφει 18 διηγήματα, αισθηματικού περιεχομένου, με καντάδες και πριγκιποπούλες.
Ο Μίλεσης στην ενδελεχή παρουσίαση του ανθρώπου και δημιουργού Λεβάντα, αλλά και στο έργο του, μιλάει από καρδιάς, μεταφέροντας μας με ζέση το βίωμα μιας εποχής στην οποία ο Πειραιάς ήταν κατακλυσμένος, από μικρά , ορφανά παιδιά, τα οποία δεν είχαν , την καλύτερη δυνατή αντιμετώπιση από την δικτατορία της εποχής.
Η τύχη των παιδιών του Πειραιά
«Τα παιδιά του Πειραιά», δεν γράφτηκαν για τον Ολυμπιακό. Το τραγούδι μιλούσε για τα χαμίνια, χιλιάδες ξυπόλητα παιδιά, ορφανά στο μεγάλο λιμάνι .
Ο Στέφανος Μίλεσης ανέφερε, στην παρουσίαση του στο Φόδελε, ότι οι τρεις πτέρυγες που φτιάχτηκαν στη φυλακή, Κορυδαλλός, ξεκίνησαν ως ίδρυμα, αναμορφωτήριο, το οποίο θα στέγαζε τα παιδιά, τα μικρά χαμίνια, τους γαβριάδες, του Πειραιά. Ένας μικρός γαβριάς ήταν στα πρώτα χρόνια του και ο Λεβάντας και γνώριζε καλά την τύχη αυτών των μικρών λουστράκων, που πολλές φορές κατέληγαν στις μεγαλουπόλεις όπως το Σικάγο και τη Νέα Υόρκη, γυαλίζοντας τα παπούτσια, του μεγάλου κεφαλαίου εκεί.
Είχε την ιδεολογία του αριστερού, γιατί γνώρισε στο πετσί του τα δεινά του κεφαλαίου.
Η ζωή είναι μια συνέχεια. Ένας άνθρωπος ζει και έχει το μικρόβιο της γραφής, έτσι γεννήθηκε και ο Λεβάντας με αυτό το χάρισμα, να τον ξεσηκώνει, να αναδεύει το μέσα του και να μην του επιτρέπει τον εφησυχασμό. Για αυτό από το γυμνάσιο του Πειραιά, το μοναδικό τότε, οι νέοι είχαν σχηματίσει μια παρέα που αγαπούσε τη λογοτεχνία. Μετά το γυμνάσιο στην Κοραή στο χριστιανικό σωματείο η « Άγάπη» , πριν το 1927 , πήγαιναν όλοι εκεί για να διαβάσουν στο αναγνωστήριο. Τότε έγινε το πρώτο συνέδριο των αριστερών που συγκλόνισε τους νέους προς μια νέα ιδεολογία κοινωνικού περιεχομένου για ισότητα και δικαιοσύνη και όλοι επηρεάστηκαν από αυτό. ΄Ηταν μια μαγεία για τους νέους, που τους κόστισε την έξωσή τους από το χριστιανικό αναγνωστήρι.
Κι όμως κάπου εκεί, όπως μας λέει στη δική της εισαγωγή, η κα Νέλλη Κατσαμά, το 1922, ο κατά κόσμον, Λεβάντας, ξεκινά ως δημοσιογράφος. Έδωσε με ρεαλισμό φωνή στους ανθρώπους των κατωτέρων κοινωνικών θεμάτων με κατανόηση και συμπόνια για τον αγώνα τους και επί μισό αιώνα. ως πολύμορφος συντάκτης, κατέγραφε όλα τα γεγονότα που συνέβαιναν. Γεγονότα πολιτικά, κοινωνικά καλλιτεχνικά, ιστορικά, επιστημονικά , εργατικά, ακόμα δίκες συγκεντρώσεις . πολιτικές και κοινωνικές, αλλά και ότι αφορούσε την τρέχουσα δημοσιογραφία. Ακόμα και φόνους , διαρρήξεις και αυτοκτονίες. Θεωρούσε ιδανική κοινωνία, την κοινωνία της Σοβιετικής Ένωσης γιατί εκεί ήταν εξασφαλισμένα η υγεία κα η περίθαλψη για τα γηρατειά και οι άνθρωποι διάβαζαν, αγαπούσαν τη λογοτεχνία, καλλιεργούσα το πνεύμα τους διαρκώς.
Είναι οι αναμνήσεις μου από την οικογένεια του Λεβάντα, τα βιβλία, αλλά θέλω να προσφέρω στο Δήμο Μαλεβιζίου κάποια από αυτά.
Ο ιστορικός και δημοσιογράφος Δημήτριος Κρασονικολάκης έχει εντρυφήσει στην οικογενειακή ιστορία, τη ζωή και την καταγωγή του Χρήστου Λεβάντα. Μας εξηγεί τον πλούτο των φιλολογικών ψευδονήμων εκείνης της εποχής.
Όλοι οι μεγάλοι λογοτέχνες άλλαζαν τα ονόματά τους Ο Λάμπρος Πορφύρας λεγόνταν Δημήτρης Ίψαμος, και πήρε από έργα του Σολωμού, το ψευδώνυμο του, ο Παύλο Νιρβάνας λεγόταν Αποστολίδης.
Άρχισα να τον μαθαίνω , να ερευνώ για τα βιβλία του, να ρωτώ τους συνοδοιπόρους του, να διαβάζω κείμενά του σε όποιο έντυπο τύχαινε να έχει συνεργασία. Μεγάλο κέρδος υπήρξε η πρόσβαση στην πλούσια τότε βιβλιοθήκη του σπιτιού του, που είχε επιτρέψει η σύζυγός του Ευαγγελία. Είχα πρόσβαση στην πλούσια βιβλιοθήκη του, στο σπίτι του, από την οποία τίμησε διαφύλαξε αλλά και κληροδότησε μεγάλο μέρος του έργου του, στην ΕΣΗΕΑ . Ήταν οργανωτικός και λεπτομερής, τακτικός είχε εκτενεστατο αρχείο συγκεντρώσει πολλά και διαφορετικά λογοτεχνικά, ιστορικά και φιλολογικά έντυπα .
Στην βιβλιοθήη βρίσκεται με 733 έγγραφα, Δημήτριος Στουρνάρας στην Ακαδημίας, βρίσκονται 733 έγγραφα του, 28έ ντυπα 2 χειρόγραφα και 17 φωτογραφίες του. Ξεχωρίζει η αλληλογραφία του, με σπουδαίους λογοτέχνες της εποχής. Ξενόπουλο, Άγρα, Λαπαθιώτη,Βουτυρά, Σκαρίμπα κ.ά.
Οικογενειακά στοιχεία του Λεβάντα από το αρχείο του Δημήτριου Κρασονικολάκη
Γεννήθηκε στο Πασαλιμάνι το 1904 , γονείς του ο Δηνήτριος Χατζηδάκις και η Ειρήνη Ευσταθίου από τη Σαντορίνη. Απέμεινε αυτός και η αδερφή του Ελένη Χατζιδάκι. Ο πατέρας του πέθανε από φυματίωση το 1917 και ένα χρόνο μετά η μητέρα του.
Ως ορφανά τα παιδιά είχαν τη βοήθεια του θείου τους, των αδερφών της μητέρας τους , που ήταν αρκετά εύποροι. Πρέπει να πήρε την αγάπη του ια τα γράμματα, μας λέει ο ερευνητής και δημοσιογράφος κος Κρασονικολάκης από το θείο του, επίσης Φοδελιανό, Γιώργο Χατζιδάκι, μουσικολόγο, δημοσιογράφο, ανταποκριτής αθηναϊκών εφημερίδων στη Βιέννη. Η πρώτη του ποιητική Συλλογή ήταν «Το μεθύσι του πόνου», ένα βιβλιαράκι που ο ερευνητής , πρόσφερε στη βιβλιοθήκη του Φόδελε. Μαζί με ακόμα 4-5 συγγράμματα, του Φοδελιανού Λεβάντα. Με την παρότρυνση , να δημιουργηθεί χώρος –αφιέρωμα στη ζωή και το έργο του, εδώ στο Φόδελε.
Συραγώ Χορταριά
