Η κοινωνική αναταραχή που σαρώνει τη Γαλλία προκαλεί πολιτικό σεισμό. Εδώ και εβδομάδες, χιλιάδες μαθητές και φοιτητές βγαίνουν στους δρόμους, αποκλείουν σχολεία και διαδηλώνουν ζητώντας καλύτερες συνθήκες εκπαίδευσης. Περισσότερους αναπληρωτές καθηγητές, ωράρια προσαρμοσμένα στις ανάγκες τους, καλύτερα συντηρημένα σχολικά κτήρια και αλλαγές στο Parcoursup, το εθνικό σύστημα εισαγωγής στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, βρίσκονται ανάμεσα στα βασικά αιτήματά τους.
Πίσω από τις κινητοποιήσεις, όμως, οι Maria Melchior, επιδημιολόγος και διευθύντρια ερευνών στο Inserm και το Πανεπιστήμιο της Σορβόννης, και Camille Davisse-Paturet, ερευνήτρια στο Inserm και τη Σορβόννη, διακρίνουν ένα ευρύτερο ζήτημα: Την έντονη πίεση που βιώνουν οι νέοι μέσα στο εκπαιδευτικό σύστημα και τη σχέση που μπορεί να έχει το περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνουν και σπουδάζουν με την ψυχική τους υγεία.
Σε άρθρο τους στο The Conversation, οι δύο ερευνήτριες εξετάζουν τα διαθέσιμα στοιχεία και θέτουν ένα κρίσιμο ερώτημα: Μήπως ορισμένοι από τους λόγους που οδηγούν σήμερα τους νέους στους δρόμους είναι οι ίδιοι που επιβαρύνουν εδώ και χρόνια την ψυχική τους υγεία;
Η ψυχική υγεία των νέων επιδεινώνεται
Όπως εξηγούν οι δύο ειδικοί, μεγάλες έρευνες που παρακολουθούν εδώ και χρόνια την υγεία μαθητών και εφήβων καταγράφουν υψηλά επίπεδα ψυχολογικής επιβάρυνσης.
Η εφηβεία αποτελεί ούτως ή άλλως μια περίοδο έντονων συναισθηματικών, σωματικών και κοινωνικών αλλαγών. Ωστόσο, σύμφωνα με τις ερευνήτριες, τα δεδομένα των τελευταίων ετών δείχνουν κάτι περισσότερο: H κατάσταση επιδεινώνεται και η πανδημία της Covid-19 φαίνεται ότι επιτάχυνε αυτή την τάση.
Κατά τη διάρκεια των περιοριστικών μέτρων, το άγχος και τα συμπτώματα κατάθλιψης αυξήθηκαν σε ολόκληρο τον πληθυσμό. Μετά το τέλος της πανδημίας, όμως, οι ενήλικες επέστρεψαν σε επίπεδα πιο κοντά σε εκείνα που καταγράφονταν προηγουμένως. Στους νέους δεν συνέβη το ίδιο, επισημαίνουν.
Τα τελευταία στοιχεία της γαλλικής έρευνας EnClass, που συγκεντρώθηκαν το 2024, είναι χαρακτηριστικά. Το 45% των μαθητών Γυμνασίου ανέφερε τουλάχιστον μία ένδειξη ψυχολογικής δυσφορίας, όπως πεσμένη διάθεση, ευερεθιστότητα ή νευρικότητα, περισσότερες από μία φορές την εβδομάδα και για διάστημα τουλάχιστον έξι μηνών. Το 32% δήλωσε ότι αισθανόταν νευρικότητα, το 29% ευερεθιστότητα και το 21% πεσμένη διάθεση.
Οι δυσκολίες αυτές, σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτουν οι ερευνήτριες, είναι συχνότερες στα κορίτσια και αυξάνονται με την ηλικία.
Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η εικόνα στο Λύκειο. Το 19% των μαθητών εμφανίζει σημαντικά καταθλιπτικά συμπτώματα, το 20% αναφέρει ότι είχε σκέψεις αυτοκτονίας μέσα στους προηγούμενους 12 μήνες, ενώ το 15% δηλώνει ότι έχει πραγματοποιήσει απόπειρα αυτοκτονίας κάποια στιγμή στη ζωή του.
Η πίεση δεν τελειώνει μαζί με το σχολείο
Το πρόβλημα, όπως τονίζουν οι Melchior και Davisse-Paturet, δεν εξαφανίζεται με την ενηλικίωση. Σύμφωνα με στοιχεία της Santé publique France για το 2024, οι ηλικίες 18-29 ετών αποτελούν την ομάδα ενηλίκων που πλήττεται περισσότερο από επεισόδια μείζονος κατάθλιψης. Περίπου ένας στους πέντε νέους (21%) είχε βιώσει ένα τέτοιο επεισόδιο κατά τους 12 μήνες πριν από την έρευνα, ενώ σχεδόν το 7% ανέφερε σοβαρό καταθλιπτικό επεισόδιο.
Στην ίδια ηλικιακή ομάδα καταγράφεται συχνότερα και γενικευμένη αγχώδης διαταραχή, η οποία αφορά περίπου το 8%. Παράλληλα, το 8,6% των νέων ηλικίας 18-29 ετών ανέφερε σκέψεις αυτοκτονίας κατά το προηγούμενο έτος και το 6,7% ότι είχε πραγματοποιήσει απόπειρα κάποια στιγμή στη ζωή του.
Οι ερευνήτριες σημειώνουν ότι τα ευρήματα αυτά ενδέχεται να υποδηλώνουν μία ιδιαίτερη επιβάρυνση της γενιάς που γεννήθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 2000. Ωστόσο, τονίζουν ότι απαιτείται παρακολούθηση σε βάθος χρόνου προτού εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα.
Από την πανδημία στην ακρίβεια και την αβεβαιότητα
Γιατί, όμως, πιέζονται τόσο οι σημερινοί νέοι; Οι δύο ερευνήτριες επισημαίνουν ότι δεν υπάρχει μία και μοναδική εξήγηση. Η πανδημία άφησε το αποτύπωμά της, ενώ στο σημερινό περιβάλλον προστίθενται οι πόλεμοι στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή, η κλιματική κρίση και το περιεχόμενο με το οποίο έρχονται καθημερινά αντιμέτωποι οι νέοι στα κοινωνικά δίκτυα.
Σημαντικό ρόλο μπορεί, σύμφωνα με τις ίδιες, να παίζει και η διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων. Στη Γαλλία, το ποσοστό φτώχειας αυξήθηκε από 14% το 2016 σε 15,4% το 2024, το υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 30 ετών. Ιδιαίτερα ευάλωτες είναι οι μονογονεϊκές οικογένειες, στις οποίες μεγαλώνει περίπου το ένα τέταρτο των εφήβων της χώρας.
Τι συμβαίνει μέσα στο σχολείο
Πέρα όμως από όσα συμβαίνουν στην κοινωνία, οι δύο ερευνήτριες στρέφουν την προσοχή και στο ίδιο το σχολικό περιβάλλον. Η πίεση για τις επιδόσεις και η αγωνία για το ακαδημαϊκό και επαγγελματικό μέλλον συγκαταλέγονται, όπως αναφέρουν, στους παράγοντες που μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο εμφάνισης συμπτωμάτων άγχους και κατάθλιψης.
Και εδώ τα στοιχεία παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Οι Γάλλοι μαθητές δεν είναι εκείνοι που αναφέρουν τη μεγαλύτερη σχολική πίεση διεθνώς. Είναι όμως ανάμεσα σε εκείνους στους οποίους η κατάσταση έχει επιδεινωθεί περισσότερο τα τελευταία χρόνια.
Το 2014, το 40% των 15χρονων κοριτσιών στη Γαλλία δήλωνε ότι αισθανόταν μεγάλη πίεση εξαιτίας του σχολείου. Οκτώ χρόνια αργότερα, το ποσοστό είχε φτάσει στο 60%. Η πίεση, εξηγούν οι ερευνήτριες, μπορεί να σχετίζεται με την ύλη, τις εξετάσεις και τον τρόπο αξιολόγησης, αλλά και με τις καθημερινές συνθήκες μέσα στην τάξη και την υποστήριξη που αισθάνονται ότι λαμβάνουν οι μαθητές.
Μόλις 35% των 15χρονων Γάλλων μαθητών θεωρεί ότι έχει την υποστήριξη των εκπαιδευτικών του, έναντι 42% κατά μέσο όρο στις χώρες που εξετάζονται. Αντίστοιχα, το 48% αισθάνεται ότι υποστηρίζεται από τους συμμαθητές του, όταν ο μέσος όρος είναι 53%.
Τα δεδομένα της PISA ενισχύουν, σύμφωνα με τις ειδικούς, αυτή την εικόνα. Το 2022, το 18% των 15χρονων στη Γαλλία δήλωσε ότι οι καθηγητές δεν ενδιαφέρονται για την πρόοδο κάθε μαθητή, έναντι μέσου όρου 11%. Παράλληλα, περίπου οι μισοί μαθητές παραπονέθηκαν για θόρυβο και αναστάτωση μέσα στην τάξη.
Ο φόβος για το «μετά»
Σε όλα αυτά προστίθεται η αβεβαιότητα για το τι ακολουθεί μετά το Λύκειο. Το Parcoursup βρίσκεται στο επίκεντρο των σημερινών κινητοποιήσεων. Πρόκειται για το σύστημα μέσω του οποίου οι μαθητές διεκδικούν την εισαγωγή τους στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, με σημαντικό ρόλο να παίζουν οι επιδόσεις των τελευταίων ετών του Λυκείου.
Οι αριθμοί που παραθέτουν οι ερευνήτριες εξηγούν μέρος αυτής της αγωνίας. Παρότι σχεδόν οκτώ στους δέκα αποφοίτους Λυκείου συνεχίζουν στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, μόλις περίπου το 35% όσων ξεκινούν προπτυχιακές σπουδές ολοκληρώνει το πτυχίο μέσα σε τρία χρόνια, ενώ το 55% εγκαταλείπει το πανεπιστήμιο χωρίς πτυχίο.
Την ίδια στιγμή, ο αριθμός των φοιτητών αυξήθηκε κατά 20% μεταξύ 2015 και 2022, ενώ οι επενδύσεις στην ανώτατη εκπαίδευση παρέμειναν σταθερές. Σύμφωνα με τις δύο ειδικούς, αυτή η εξέλιξη μπορεί να μεταφράζεται σε χειρότερες συνθήκες εκπαίδευσης: Καθηγητές που δεν αντικαθίστανται, ελλείψεις προσωπικού και ανεπαρκείς θέσεις στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.
Και εδώ βρίσκεται ίσως το σημείο στο οποίο συναντώνται η σημερινή κοινωνική έκρηξη και η ψυχική υγεία.
Όπως καταλήγουν οι Maria Melchior και Camille Davisse-Paturet, η ψυχική υγεία των νέων συνδέεται άμεσα με το περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνουν – τόσο το πραγματικό όσο και το ψηφιακό. Το εκπαιδευτικό σύστημα αποτελεί σημαντικό μέρος αυτού του περιβάλλοντος και μπορεί να επηρεάζει την καθημερινή εμπειρία, το άγχος, αλλά και το αίσθημα αδικίας και ανασφάλειας.
Γι’ αυτό και οι δύο ερευνήτριες διατυπώνουν μία ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα υπόθεση: οι λόγοι που οδηγούν σήμερα μαθητές και φοιτητές στους δρόμους μπορεί, τουλάχιστον εν μέρει, να είναι οι ίδιοι παράγοντες που συνδέονται με την επιδείνωση της ψυχικής τους υγείας τα τελευταία χρόνια.
Πηγή: ygeiamou.gr
Προσθήκη του fonimaleviziou.gr στην Google
