Άνοιξη καιρού “κουδουνώνουν”» τα ζα στην Κρήτη! Έχετε ακούσει την παραπάνω φράση; Ανήκει στους κτηνοτρόφους και απαντά στην τοποθέτηση των κουδουνιών στα αμνοερίφια τους.
Της Χρυσούλας Καλλιγιαννάκη
Πρόκειται για μια διαδικασία, που έχει βαθιά τις ρίζες της, πολύ πίσω στο χρόνο και συνδέεται με την ανάγκη του βοσκού να επικοινωνεί με το κοπάδι του. Είναι κάτι σαν ένα ηχητικό πομπό, που φαίνεται πως αποτελεί τον ξεχωριστό κώδικα επικοινωνίας με τα κοπάδια τους. Τα κουδούνια χρησιμοποιήθηκαν ανά τους αιώνες στην κτηνοτροφία. Τοποθετούνται σε διάφορα μεγέθη, ανάλογα με την ηλικία του ζώου και λειτουργούν, κάθε ένα ξεχωριστά ως ένα μουσικό όργανο. Όλα μαζί συνθέτουν μια ξεχωριστή μουσική αρμονία στο κοπάδι κάθε κτηνοτρόφου.
Αποτελούν λένε, την φωνή και το λεξικό του βοσκού. Το ραντάρ του κτηνοτρόφου, σύμφωνα με άλλους. Ή ακόμα και το πρόδρομο… του GPS στα πρόβατα. Θα λέγαμε, καλύτερα, πως μεταφέρουν την “μελωδία των αμνών”!
Αυτήν την μελωδία που “μάγεψε” τον νεότερο κουδουνάρη της Κρήτης! Ο 34χρονος Μαλεβιζιώτης Σταύρος Κουκιαδάκης, γέννημα θρέμμα στο ορεινό Αστυράκι Μαλεβιζίου κατασκευάζει κουδούνια από την ηλικία των 16 ετών! Έχει μάλιστα πετύχει να τα πουλά σήμερα σε όλη την Ελλάδα και την Κύπρο, ενώ πρόσφατα ξεκίνησε την επέκταση της επιχειρηματικής του δραστηριότητας στις αγορές της Ολλανδίας και της Γερμανίας.
Ο Σταυρός, λέει στην «Φωνή του Μαλεβιζίου» πως έγινε βοσκός για να κρεμάει κουδούνια στα ζώα του! Ονειρεύεται δε, τα κουδούνια του, να φτάσουν σε κάθε χώρα στον κόσμο, καθώς επιθυμία του είναι να κάνει παντού γνωστό το κρητικό κουδούνι και την τέχνη!
Έχει ήδη καταφέρει σε ποσοστό 70%-80% να υπάρχει έστω και ένα κρητικό κουδούνι στα κοπάδια της υπόλοιπης Ελλάδας. Υπόσχεται μάλιστα πως θα μεταφέρει τα μυστικά του, σε λίγα χρονιά στο γιο του, που ήρθε στον κόσμο μόλις πριν από ένα περίπου μήνα.
Σε ηλικία μόλις 9 με 10 ετών σε ένα χαμόσπιτο στο χωριό του, στο Αστυράκι βρήκε ένα -ξεχασμένο στο χρόνο- τσουβάλι, γεμάτο με κουδούνια. «Έβαλα το τσουβάλι στην πλάτη και πήγα στο υπόστεγο του πατέρα μου. Βρήκα σχοινιά και σύρματα και «κουδούνωσα» τα πρόβατα μας. Ο πατέρας μου είναι το αντίθετο με εμένα. Δεν ήθελε κουδούνια και με κατσάδιασε όταν τα βρήκε». Τα μάτια του Σταύρου λάμπουν, καθώς μας περιγράφει την πρώτη του επαφή με τα εκείνα τα κουδούνια, που όπως λέει εξαφανίστηκαν από τότε.
Αυτό το περιστατικό, τον έκανε λίγο αργότερα, σε ηλικία 15 ετών, να αγοράσει με το χαρτζιλίκι του, τα πρώτα δικά του αρνάκια. «Πήγαινα στο Ηράκλειο με την μάνα μου και αγόραζα ένα, ένα τα κουδούνια και τους τα κρέμαγα», μας λέει.
Στα 18 του χρόνια, είχε πια το δικό του κοπάδι με 280 πρόβατα που τους φορούσε 280 κουδούνια, άλλα την άνοιξη- καλοκαίρι και άλλα το χειμώνα, όπως προσθέτει με περίσσια υπερηφάνεια! «Μέχρι και τώρα που δεν είμαι πλέον πλήρης απασχόλησης βοσκός, θα κουρδίσω για παράδειγμα 100 κουδούνια και ένας αριθμός από αυτά, θα μείνουν για τα δικά μου ζώα. Γιατί θέλω να τα ακούω! Έχω ζώα μόνο για να τους κρεμάω τα κουδούνια μου», προσθέτει.
Όταν τον ρώτησα τι ιδιαίτερο έχουν τα κουδούνια που κρατά για το δικό του κοπάδι, η απάντηση είναι μία. «Τη φωνή τους!»
Κουδούνια και όχι «σκλαβέρια»
Για το Μαλεβιζιώτη κουδουνάρη δεν είναι “σκλαβέρια” με την έννοια της σκλαβιάς, όπως λένε στην Κρήτη τα σφυρήλατα κουδούνια, αλλά τα παιδιά του, τα δημιουργήματα του, που οι ίδιος τους δίνει φωνή με το σφυρί και το αμόνι. Δεν προτιμά τα χυτά κουδούνια γιατί, ο ίδιος δεν μπαίνει σε …καλούπι, όπως λέει με νόημα.
Σε παραδοσιακές κτηνοτροφικές κοινότητες πιστεύεται πως το κουδούνι αποτελεί την “μισή αρχοντιά του βοσκού”. Αυτήν την ανάγκη, διασφαλίζει ο Σταύρος, ο οποίος από το 2015 ασχολείται επαγγελματικά με την τέχνη του σφυρήλατου κουδουνιού με σταθερούς μάλιστα πελάτες εντός και εκτός Κρήτης, με την βοήθεια του ίντερνετ. «Το κουδούνι και όχι η κτηνοτροφία ζει το σπίτι μου», δηλώνει.
Πέρσι μάλιστα κατασκεύασε περί τις 12.500 κουδούνια ενώ φέτος στοχεύει να αγγίξει τις 18.000.Ο ίδιος λέει, πως το ίδιο το κουδούνι αποτελεί διαφήμιση. Τα σφυρήλατα κουδούνια του Σταυρού βρίσκονται σε δεκάδες καταστήματα αγροτικών εφοδίων σε όλη την Ελλάδα, ενώ εμπορεύεται και κουδούνια από άλλες περιοχές και χώρες.
Πολλοί μάλιστα Κρητικοί κυρίως βοσκοί αγοράζουν καινούρια κουδούνια σχεδόν κάθε χρόνο, για να αλλάξουν τον ήχο του κοπαδιού τους. «Είναι σαν να ανανεώνουν την δουλεία τους μέσα από τις μελωδίες», λέει. Αποκαλύπτει πως οι κτηνοτρόφοι από την Βόρεια Ελλάδα, πολλές φορές ζητούν ολόκληρη η παρτίδα των κουδουνιών, να βγάζει ίδιο ήχο, σε αντίθεση με τον Κρητικό βοσκό που επιθυμεί διαφορετική φωνή σε κάθε κουδούνι, ώστε στο σύνολο, να προκύπτει μια μελωδία χαρακτηριστική για το κοπάδι του. Μάλιστα φορούν διαφορετικά κουδούνια στα αρνιά και στα πρόβατα και διαφορετικά στα κατσίκια για να γνωρίζουν που βρίσκονται τα μεν και που τα δε.
Ο νεότερος κουδουνάρης της Κρήτης είναι αυτοδίδακτος. Οι παλαιότεροι τεχνίτες στους οποίους απευθύνθηκε στα πρώτα του βήματα, τον έστελναν ο ένας στον άλλο και κάποιοι ευθέως, “αντρίκια”, όπως λέει, αρνιόταν να του αποκαλύψουν τα μυστικά τους. Ένα φιλαράκι του, ωστόσο του έδειξε μια μικρή λεπτομέρεια, που ήταν ικανή για να “ξεκλειδώσει” το ταλέντο του! Ο ίδιος βέβαια μας λέει, πως όλο αυτό, είναι “η τρέλα του”, το μεράκι του! Όλα τα κουδούνια που κατασκευάζει είναι χειροποίητα και η διαδικασία είναι αρκετά επίπονη για τα χέρια του. Δίνει “ζωή” σε κομμάτια λαμαρίνας και αξιοποιώντας τις πρώτες ύλες χαλκού, ορείχαλκου, βόρακα, σίδερου και νικελίου, θα τα οδηγήσει στο καμίνι στους 1300 βαθμούς Κελσίου για να επιτύχει την επιχάλκωση τους. Κατασκευάζει διάφορους τύπους κουδουνιών, και επεξεργάζεται ο ίδιος τα δέρματα που τα συνοδεύουν, δίνοντας πραγματικά την ψυχή του!
Έχει προχωρήσει ακόμη περισσότερο, γράφοντας πάνω στα κουδούνια, ενώ σε συνεργασία με ειδικό τεχνίτη χαράζει διάφορα αποτυπώματα, όπως η μορφή των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, προστάτιδών του χωριού του, δωρίζοντας το στην ενορία.
Μικρές ιστορίες για την τέχνη του
Πώς τα κουδούνια έγιναν μουσικά όργανα από ντράμερ
Μας διηγείται πολλές ιστορίες και δηλώνει πολύ υπερήφανος, για την τέχνη του!
Ένας μουσικός ντράμερ, στο Malevizi Festival 2024, τον προσέγγισε για να αγοράσει κουδούνια προκειμένου να συμπεριλάβει τους ήχους τους, στις μουσικές του συνθέσεις. Στο ίδιο φεστιβάλ στην πλατεία Κατσαμάνη στο Δημαρχείο, η γνωστή τραγουδίστρια Ματούλα Ζαμάνη τον ανέβασε μαζί με τα κουδούνια του, πάνω στην σκηνή. Επίσης τον περασμένο Μάϊο πρωταγωνίστησε στην εκπομπή του Ζερόμ Καλούτα στην κρατική τηλεόραση (Δείτε εδώ).
Δύο πάντως περιστατικά τον έχουν συγκινήσει ιδιαίτερα. Όταν πέρσι σε μια εκδρομή με παρέα στα Χανιά στην διάρκεια της διαδρομής και ενώ έβρεχε μέσα από τα κλειστά παράθυρα του αυτοκίνητου, άκουσε έναν γνώριμο ήχο. Σταμάτησε στα δεξιά του δρόμου και ακολουθώντας τον ήχο μέσα στην βροχή, βρέθηκε μπροστά σε ένα τράγο που φορούσε ένα από τα δικά του κουδούνια. «Ένοιωσα υπερήφανος. Ήταν ένα κομμάτι από εμένα. Βρήκα τον κτηνοτρόφο και κάναμε παρέα».
Το δεύτερο ξεχωριστό περιστατικό που τον γέμισε συναισθήματα συνέβη μόλις πριν από καμιά δεκαριά μέρες. Ένα «βοσκάκι» 14 χρονών, από την Μεσσαρά, τον επισκέφθηκε με την μητέρα του και διέθεσε ένα πολύ σημαντικό ποσό για να αγοράσει κουδούνια. Το ποσό αυτό το παιδί το εξασφάλισε δουλεύοντας στο ποιμνιοστάσιο του πατέρα του. «Μου είπε πως θα μαζέψει λεφτά καθαρίζοντας το υπόστεγο του πατέρα του, για να αγοράσει και άλλα, γιατί θέλει τον ήχο μου! Με συγκίνησε γιατί μου θύμισε εμένα πριν μερικά χρόνια. Αυτή είναι η πληρωμή μου!», κατέληξε.
Προσθήκη του fonimaleviziou.gr στην Google