Στις 24 Ιουνίου λήγει η προθεσμία της δημόσιας διαβούλευσης από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας για το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας —ή αλλιώς τον «χάρτη των ΑΠΕ»— που περιμένει από το 2023 να δει η Κρήτη.
Της Κορίνας Καφετζοπούλου
Το νησί έχει δεσπόζουσα θέση, με 57 δημοτικές ενότητες να φιγουράρουν στον χάρτη ως περιοχές αιολικής καταλληλότητας. Δύο μεγάλες ζώνες αφορούν το Μαλεβίζι: τη Δημοτική Ενότητα Τυλίσου (για την οποία έχουν γίνει πολλά ρεπορτάζ από τη «Φ.Μ.») αλλά και, ξεκάθαρα πλέον, τη Δημοτική Ενότητα Κρουσώνα.
Η Κοινή Υπουργική Απόφαση που τίθεται σε δημόσια διαβούλευση επιχειρεί, σύμφωνα με το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, να βάλει κανόνες, όρια και αυστηρά κριτήρια αποκλεισμού, αντικαθιστώντας το παρωχημένο πλαίσιο του 2008 και την αποσπασματική χωροθέτηση που ίσχυε μέχρι σήμερα. Ωστόσο, μεταξύ του επιτρεπτού και του απαγορεύσιμου κρύβεται μια σοβαρή αντίφαση, πολλές λεπτομέρειες και άλλα τόσα «μικρά γράμματα» που θέτουν σε εγρήγορση τους αρμόδιους τοπικούς φορείς.
Υπάρχουν πολλές αντιφάσεις που δεν περνούν απαρατήρητες. Στους επίσημους πίνακες των «Περιοχών Αιολικής Καταλληλότητας», ο Κρουσώνας και η Τύλισος αναφέρονται ρητά ως κατάλληλες ζώνες για την ανάπτυξη αιολικών πάρκων, λόγω του υψηλού ανεμολογικού τους δυναμικού. Την ίδια ακριβώς στιγμή όμως, δρομολογείται ένα πυκνό δίκτυο απαγορεύσεων που μετατρέπει το ανάγλυφο του Μαλεβιζίου σε «απαγορευμένη ζώνη» για τους επενδυτές. Αντί το Υπουργείο να ξεκαθαρίσει εκ των προτέρων τη γενική «πράσινη» καταλληλότητα, φαίνεται να μετακυλίεται το βάρος της απόδειξης στους τοπικούς φορείς που θα καλούνται να γνωμοδοτούν ή στους κατοίκους αν τυχόν διατυπώνονται ενστάσεις. «Αυτοί θα πρέπει να αποδεικνύουν κάθε φορά ποια εδάφη προστατεύονται και ποια όχι», όπως αναφέρουν στη «Φ.Μ.» γνώστες του θέματος που έχουν κάνει μια πρώτη ανάγνωση του προσχεδίου.
Οι περιοχές καταλληλότητας στην Κρήτη
Για να γίνει κατανοητή η έκταση του σχεδιασμού, το σχέδιο της ΚΥΑ αλλά και η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων περιλαμβάνουν αθροιστικά σε ολόκληρη την Κρήτη 57 Δημοτικές Ενότητες που κρίνονται ως «κατάλληλες» για την εγκατάσταση αιολικών, αποτυπώνοντας το μέγεθος της επενδυτικής πίεσης που θα δεχθεί το νησί.
• Στην Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου (22 Δημοτικές Ενότητες): Αρχάνες, Αστερούσια, Νίκος Καζαντζάκης, Βιάννος, Αγία Βαρβάρα, Γόρτυνα, Κόφινας, Ρούβας, Γοργολαΐνης, Ηράκλειο, Νέα Αλικαρνασσός, Παλιανή, Τέμενος, Κρουσώνας, Τύλισος, Αρκαλοχώρι, Θραψανό, Καστέλι, Ζαρός, Μοίρες, Τυμπάκι και Επισκοπή.
• Στην Περιφερειακή Ενότητα Λασιθίου (8 Δημοτικές Ενότητες): Νεάπολη, Ιεράπετρα, Μακρύς Γιαλός, Οροπέδιο Λασιθίου, Ανάληψη, Λεύκη, Ίτανος και Σητεία.
• Στην Περιφερειακή Ενότητα Ρεθύμνου (9 Δημοτικές Ενότητες): Λάμπη, Φοίνικας, Κουρήτες, Σίβριτος, Ανώγεια, Ζωνιανά, Κουλούκωνας, Λαππαίοι και Νικηφόρος Φωκάς.
• Στην Περιφερειακή Ενότητα Χανίων (18 Δημοτικές Ενότητες): Ασή Γωνιά, Κρυονερίδα, Φρε, Ανατολικό Σέλινο, Κάντανος, Πελεκάνος, Ιναχώριο, Κίσσαμος, Μύθημνη, Βουκολιές, Κολυμβάρι,
Μουσούροι, Σφακιά, Ακρωτήρι, Ελευθέριος Βενιζέλος, Θέρισο, Κεράμια και Σούδα.
ΑΠΕ δύο ταχυτήτων
Για όλες αυτές τις περιοχές, το Υπουργείο χωρίζει πλέον τις επενδύσεις ΑΠΕ σε δύο ταχύτητες, εφαρμόζοντας τελείως διαφορετικά φίλτρα για τα φωτοβολταϊκά και τις ανεμογεννήτριες.
Φωτοβολταϊκά
Στο μέτωπο των φωτοβολταϊκών σταθμών, οι περιορισμοί εμφανίζονται ιδιαίτερα σκληροί και οριζόντιοι. Η νέα απόφαση απαγορεύει ρητά την εγκατάστασή τους σε ολόκληρο το δίκτυο προστασίας Natura 2000, σε δάση, δασικές εκτάσεις, υγροτόπους, εθνικούς δρυμούς, ακτές κολύμβησης, καθώς και σε περιοχές με προστατευόμενες ή εγκαταλελειμμένες αναβαθμίδες, τις γνωστές «πεζούλες» της κρητικής υπαίθρου. Παράλληλα, μπαίνει απόλυτο «μπλόκο» στις Αρχαιολογικές Ζώνες Προστασίας Α, ενώ για τις πέριξ ζώνες θεσπίζονται για πρώτη φορά αυστηρές «ζώνες ορατότητας» από μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς, αρχαιολογικούς χώρους και παραδοσιακούς οικισμούς. Στις περιοχές αυτές, η έγκριση της επένδυσης θα εξαρτάται πλέον από ειδική μελέτη που θα αποδεικνύει ότι οι εγκαταστάσεις δεν έχουν οπτική επαφή με τα μνημεία και δεν προκαλούν οπτική όχληση ή αλλοίωση στο πολιτιστικό τοπίο. Επιπλέον, για την προστασία της αγροτικής γη, τίθεται ανώτατο πλαφόν κάλυψης το 1,5% της συνολικής έκτασης ανά Περιφερειακή Ενότητα.
Οι άνεμοι… των αιολικών
Στην αντίπερα όχθη, οι αιολικοί σταθμοί αντιμετωπίζονται με μια διαφορετική λογική, η οποία αφήνει συγκεκριμένα «παράθυρα», ενώ έχει χυθεί πολύ μελάνι ως προς τα κεφάλαια του αιολικού δυναμικού. Στο νέο Χωροταξικό Πλαίσιο των ΑΠΕ, η Κρήτη αντιμετωπίζεται θεσμικά ως μέρος της «ηπειρωτικής χώρας» (μαζί με τη Στερεά Ελλάδα και την Εύβοια), καθώς το νησί συνδυάζει πλέον το εξαιρετικά υψηλό αιολικό δυναμικό με τις νέες μεγάλες ηλεκτρικές διασυνδέσεις. Στα κεφάλαια της διαβούλευσης, πολλές παράγραφοι περιστρέφονται γύρω από δύο συγκεκριμένα τεχνικά όρια ταχύτητας του ανέμου, τα οποία καθορίζουν το μέλλον των βουνών μας και εξηγούν γιατί 57 δημοτικές ενότητες θεωρούνται ως κατάλληλες αιολικά.
Το μεγάλο οχυρό για τον ορεινό όγκο του Μαλεβιζίου και της υπόλοιπης Κρήτης παραμένει η οριζόντια απαγόρευση τοποθέτησης ανεμογεννητριών σε υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων. Ανεμογεννήτριες απαγορεύονται επίσης σε Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, σε ακτές, καθώς και σε ζώνες με υψηλή τουριστική ανάπτυξη.
Η μεγάλη «παγίδα» όμως βρίσκεται στο δίκτυο Natura 2000. Αντίθετα με τα φωτοβολταϊκά, τα αιολικά πάρκα δεν αποκλείονται οριζόντια από τις προστατευόμενες ζώνες. Στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) για την ορνιθοπανίδα, η εγκατάσταση ανεμογεννητριών μπορεί να επιτραπεί κατ’ εξαίρεση, εφόσον το προβλέπει η αντίστοιχη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ) και, σωρευτικά, το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 μέτρα ανά δευτερόλεπτο (m/sec) —ταχύτητα που αντιστοιχεί σε σταθερό άνεμο περίπου 5 Μποφόρ— σύμφωνα με τον επίσημο αιολικό χάρτη της Ρ.Α.Α.Ε.Υ.
Επιπλέον, για να χαρακτηριστεί μια περιοχή ως κατάλληλη (Περιοχή Καταλληλότητας), απαιτείται ένα βασικό αιολικό δυναμικό μεγαλύτερο από 4 m/sec μεσοσταθμικά (περίπου 3 Μποφόρ) στο σύνολο της έκτασής της. Στην πράξη, αφού αφαιρεθούν τα πολύ μεγάλα υψόμετρα και οι περιοχές απολύτου αποκλεισμού, το επενδυτικό ενδιαφέρον μοιραία στρέφεται στα ημιορεινά και λοφώδη τμήματα της Τυλίσου και του Κρουσώνα. Τα τμήματα αυτά, λόγω του εξαιρετικά υψηλού αιολικού τους δυναμικού, καλύπτουν πλήρως τις απαιτούμενες προδιαγραφές, καθιστώντας τα «περιοχές υψηλής προτεραιότητας» για τους επενδυτές.
Χωρίς αναδρομική ισχύ
Το τοπίο περιπλέκεται ακόμα περισσότερο από το γεγονός ότι οι νέες απαγορεύσεις δεν έχουν αναδρομική ισχύ. Από το νέο πλαίσιο εξαιρούνται πλήρως τα έργα που ήδη λειτουργούν, όσα έχουν ολοκληρώσει την περιβαλλοντική τους αδειοδότηση, καθώς και εκείνα που είχαν καταθέσει πλήρη φάκελο πριν από την έναρξη της διαβούλευσης.
Η ευθύνη των Τοπικών Φορέων
Με δεδομένο ότι η διαβούλευση ολοκληρώνεται στις 24 Ιουνίου, υπάρχει χρόνος για να τοποθετηθούν δημόσια οι φορείς και τα πανεπιστήμια, ώστε να απαντηθεί, μεταξύ άλλων, ένα κρίσιμο ερώτημα: Το νέο Χωροταξικό είναι όντως ένα εργαλείο που βάζει τάξη ή μήπως αφήνει πολλά «παράθυρα», θέτοντας τις κοινωνίες σε μια διαρκή εγρήγορση, αναγκάζοντάς τις να υποβάλλουν τεκμηριωμένες ενστάσεις και να δίνουν καθημερινές μάχες για να υπερασπιστούν το φυσικό, κτηνοτροφικό και αρχαιολογικό περιβάλλον του τόπου τους, υπό την πίεση των επενδυτικών συμφερόντων;
Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι επισημάνσεις της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Γεωτεχνικών Δημοσίων Υπαλλήλων (ΠΟΓΕΔΥ). Σχολιάζοντας το νέο πλαίσιο, οι γεωτεχνικοί τονίζουν στην ανακοίνωσή τους ότι το Ειδικό Χωροταξικό των ΑΠΕ, πέρα από το ότι έρχεται με μεγάλη καθυστέρηση, εμφανίζει σοβαρά κενά:
• Δεν αγγίζει το ήδη εγκατεστημένο και αδειοδοτημένο «ενεργειακό χάος».
• Αποτελεί ουσιαστικά έναν εκ των υστέρων «κόφτη» σε μια ήδη κορεσμένη αγορά.
• Δεν αποκαθιστά τις υφιστάμενες στρεβλώσεις, ούτε αποτρέπει την περαιτέρω υποβάθμιση του περιβάλλοντος.
• Αφήνει τη γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας εκτεθειμένη.
Ελπίζουμε ότι μέσα από τη διαδικασία της διαβούλευσης αυτά τα κρίσιμα ζητήματα θα αναδειχθούν και θα εισακουστούν, πριν οι αποφάσεις πάρουν την οριστική τους μορφή.
ΠΡΩΤΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΜΑΛΕΒΙΖΊΟΥ
