Παρά την γενικότερη σταδιακή μείωση τόσο των εκμεταλλεύσεων αλλά και του ζωικού κεφαλαίου η κτηνοτροφία της «Ρίζας του Ψηλορείτη» στο ορεινό Μαλεβίζι παραμένει ισχυρή.
Της Χρυσούλας Καλλιγιαννάκη
Τα στοιχεία από την υποβολή των κτηνοτροφικών δηλώσεων καταγράφουν συνολικά 630 κτηνοτρόφους παραγωγούς και 170.000 αιγοπρόβατα. Οι κτηνοτρόφοι υποχρεούνται κάθε χρόνο το χειμώνα να κοινοποιούν την απογραφή του ζωικού τους κεφαλαίου και στην Κτηνιατρική υπηρεσία που διαχειρίζεται το Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα Κτηνιατρικής. Με βάση και αυτά τα στοιχεία το ζωικό κεφάλαιο μπορεί να παρουσιάζει κάποιες μικρές μεταβολές.
Στην καρδιά του Νομού Ηρακλείου, πάντως ο Δήμος Μαλεβιζίου αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα έντονης οικονομικής και κοινωνικής ανομοιογένειας. Από τη μία πλευρά αναπτύσσεται η ραγδαία αστική και τουριστική ζώνη (Γάζι, Αμμουδάρα) και από την άλλη ορθώνονται οι ορεινοί όγκοι με τη βαθιά, πατροπαράδοτη κτηνοτροφική ταυτότητα. Σημειώνεται πως με βάση την τελευταία απογραφή ο μόνιμος πληθυσμός του δήμου Μαλεβιζίου είναι 25.734 κατοίκους.
«Προπύργια» του ζωικού κεφαλαίου είναι ο Κρουσώνας και η Τυλίσος που αναδεικνύονται στα δύο μεγάλα κάστρα της κτηνοτροφίας για το Μαλεβίζι και ακολουθούν η Αχλάδα και το Φόδελε από την Δημοτική Ενότητα Γαζίου.
Στον Κρουσώνα καταγράφονται συνολικά 270 δηλώσεις από αντίστοιχο αριθμό κτηνοτρόφων συν άλλοι 10 από Κορφές και Σάρχο, σύμφωνα πάντα με το Τμήμα Αγροτικής Ανάπτυξης και Τοπικής Οικονομίας του Δήμου Μαλεβιζίου. Αντίστοιχα στην Δημοτική Ενότητα Τυλίσου έχουν υποβληθεί 133 κτηνοτροφικές δηλώσεις και στη Δημοτική Ενότητα Γαζίου που περιλαμβάνει τα χωριά Αχλάδα και Φόδελε άλλες 137 κτηνοτροφικές δηλώσεις.
Στις κοινότητες αυτές, η εκτροφή αιγοπροβάτων δεν είναι απλώς ένας κλάδος, αλλά η κυρίαρχη οικονομική δραστηριότητα που συντηρεί τις τοπικές κοινωνίες. Πολλοί κτηνοτρόφοι διατηρούν μεγάλες και οργανωμένες μονάδες ελεύθερης βοσκής, αξιοποιώντας τις πλαγιές του Ψηλορείτη, παράγοντας κρέας και γαλακτοκομικά προϊόντα, υψηλής διατροφικής αξίας.
Τα παραπάνω στοιχεία προέρχονται από το Τμήμα Αγροτικής Ανάπτυξης και Τοπικής Οικονομίας του Δήμου Μαλεβιζίου με έδρα το Γάζι, με βάση πάντα την υποβολή των κτηνοτροφικών δηλώσεων, όπως υπογράμμισε στη Φωνή του Μαλεβιζίου ο υπεύθυνος του τμήματος αρμόδιος για τη Φυτική και ζωική παραγωγή κ. Παύλος Μαυρικάκης.
Το τμήμα ανήκει στη Διεύθυνση Τοπικής Οικονομικής Ανάπτυξης Περιβάλλοντος και Πρασίνου του Δήμου Μαλεβιζίου με αναπληρώτρια προϊσταμένη την κα Καλλιόπη Σμαραγδή Βασιλοκωνσταντάκη.
Η “καρδιά” της ελληνικής αιγοπροβατοτροφίας
Η Κρήτη αποτελεί διαχρονικά την «καρδιά» της ελληνικής αιγοπροβατοτροφίας, όμως οι προκλήσεις του 2026 δοκιμάζουν σκληρά τις αντοχές των παραγωγών της. Ενώ η πρόσφατη έκθεση της ΕΛΣΤΑΤ για το ζωικό κεφάλαιο έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου καταγράφοντας βαριές απώλειες σε εθνικό επίπεδο με μείωση 17,2% στα πρόβατα και 9,2% στις αίγες, τα τοπικά στοιχεία των κρατικών μητρώων μέσω ΟΣΔΕ αλλά και του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης αποκαλύπτουν το πραγματικό μέγεθος και την ιδιαιτερότητα του κρητικού ζωικού κεφαλαίου.
Το νησί πάντως συνεχίζει να κρατά τα σκήπτρα, συγκεντρώνοντας το εντυπωσιακό 40% με 45% των δηλωμένων αιγοπροβάτων ολόκληρης της Ελλάδας.
Τα εθνικά δεδομένα της ΕΛΣΤΑΤ παρουσιάζουν μια οριακή κατάσταση. Οι αριθμοί πάντως δείχνουν μείωση συνολικά καθώς από τα 7.774.172 πρόβατα το 2024, ο αριθμός τους υποχώρησε στα 6.439.141 το 2025. Αντίστοιχα στην αιγοτροφία ο αριθμός των ζώων μειώθηκε κατά 9,2%, πέφτοντας από τα 2.576.743 στα 2.340.620 ζώα. Το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι η μαζική έξοδος των κτηνοτρόφων από το επάγγελμα. Οι εκμεταλλεύσεις προβάτων μειώθηκαν κατά 18,3%. Τα στοιχεία αποκαλύπτουν πως χάθηκαν σχεδόν 9.600 μονάδες σε έναν χρόνο, ενώ οι εκμεταλλεύσεις αιγών σημείωσαν πτώση 13,4%.
Αναφορικά με την εικόνα που δείχνει ο κτηνοτροφικός χάρτης της Κρήτης τα πρόσφατα στοιχεία της γεωγραφικής κατανομής αποτυπώνουν μια ισχυρή παραγωγική βάση, με το Ρέθυμνο και το Ηράκλειο να οδηγούν την κούρσα της πυκνότητας και των εκμεταλλεύσεων.
Το Ηράκλειο διαθέτει τον μεγαλύτερο αριθμό μεμονωμένων κτηνοτροφικών εγκαταστάσεων στο νησί, όμως το Ρέθυμνο παρουσιάζει σαφώς μεγαλύτερη πυκνότητα σε απόλυτο αριθμό ζώων, αγγίζοντας το 30,8% του συνολικού πληθυσμού της Κρήτης.
Μονάδες- «γίγαντες»
Η ανάλυση των δεδομένων φέρνει στο φως μια μοναδική δομική διαφορά της κρητικής υπαίθρου σε σχέση με την υπόλοιπη επικράτεια. Ενώ στην έκθεση ο εθνικός μέσος όρος ανά εκμετάλλευση διαμορφώνεται στα 149,7 πρόβατα, στο Ηράκλειο ο μέσος όρος ανά μονάδα ξεπερνά τα 240 ζώα.
Αυτό δείχνει ότι οι Κρητικοί κτηνοτρόφοι διατηρούν παραδοσιακά μεγάλα κοπάδια για να εξασφαλίσουν τη βιωσιμότητά τους. Στον αντίποδα, οι εκμεταλλεύσεις βοοειδών και χοίρων στο νησί παραμένουν περιορισμένες και άκρως εξειδικευμένες, ακολουθώντας τη γενικότερη εθνική πτώση συρρίκνωσης (-12,8% στα βοοειδή και -7,2% στους χοίρους).
Υγειονομικό «μπλόκο» και σφιχτός κλοιός ελέγχων
Η τρέχουσα επικαιρότητα βρίσκει τον κτηνοτροφικό κόσμο της Κρήτης και του Μαλεβιζίου σε κατάσταση απόλυτης επιφυλακής λόγω δύο κρίσιμων μετώπων, όπως καταγράφει και η έκθεση της ΕΛΣΤΑΤ.
Λόγω των πρόσφατων αυστηρών προληπτικών μέτρων για την αποτροπή εξάπλωσης της νόσου, συνεχίζονται οι περιορισμοί λόγω ευλογιάς και οι μετακινήσεις ζώων επιτρέπονται πλέον αυστηρά και μόνο εντός των ορίων της ίδιας Περιφερειακής Ενότητας. Η απαγόρευση μετακίνησης εκτός νομού δημιουργεί προσκόμματα στην εμπορία και τη διαχείριση των κοπαδιών.
Την ίδια ώρα συνεχίζεται και το «σκανάρισμα» από την ΑΑΔΕ. Μικτά κλιμάκια της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων και του ΥΠΑΑΤ πραγματοποιούν εντατικούς ελέγχους στην κρητική ύπαιθρο. Στο επίκεντρο βρίσκεται η διασταύρωση των ενωτίων (σκουλαρικιών) με τις δηλώσεις του ΟΣΔΕ, με σκοπό την πάταξη των εικονικών δηλώσεων και τη διασφάλιση ότι οι επιδοτήσεις φτάνουν αποκλειστικά σε όσους παράγουν πραγματικά.
Η Κρήτη και οι κτηνοτροφικές ζώνες του Μαλεβιζίου συνεχίζουν να κρατούν όρθια την παραγωγή, όπως δείχνει η έκθεση. Όμως το «καμπανάκι» της ΕΛΣΤΑΤ δείχνει ξεκάθαρα πως η ανάγκη για προστασία του ντόπιου παραγωγού από το κόστος παραγωγής, σε συνδυασμό με τη θωράκιση απέναντι στις ζωονόσους, είναι επιτακτική. Αν χαθεί η ισορροπία στην κρητική ύπαιθρο, το πλήγμα δεν θα είναι μόνο οικονομικό, αλλά βαθιά κοινωνικό και πολιτισμικό για ολόκληρο το νησί.
Η ΠΡΩΤΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΕΓΙΝΕ ΣΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΜΑΛΕΒΙΖΙΟΥ
