Μια από τις κορυφαίες καινοτομίες του νέου κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης είναι η θεσμοθέτηση του δημοτικού δημοψηφίσματος, ενός εργαλείου που δίνει το δικαίωμα στους πολίτες να εκφράσουν την άποψή τους επί σοβαρών τοπικών ζητημάτων που εμπίπτουν στις αρμοδιότητες του δήμου. Θέματα όπως τοπικά αναπτυξιακά προγράμματα, μεγάλα έργα υποδομής, περιβαλλοντικά ζητήματα και χωροθέτηση δημοτικών εγκαταστάσεων (π.χ. διαχείριση απορριμμάτων), έρχονται πλέον στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου.
Της Κορίνας Καφετζοπούλου
Βέβαια, οι προϋποθέσεις που θέτει ο νόμος είναι αυστηρές, απαιτώντας οργάνωση των τοπικών κοινωνιών τόσο για τη διεξαγωγή όσο και για την εγκυρότητα της διαδικασίας. Σε κάθε περίπτωση, διευκρινίζεται εξαρχής ότι ο χαρακτήρας του δημοψηφίσματος είναι καθαρά συμβουλευτικός προς τη δημοτική αρχή. Ωστόσο, η ίδια η διαδικασία θέτει τους τοπικούς άρχοντες προ των ευθυνών τους, καθώς η προκήρυξή του αποτελεί απόδειξη ύπαρξης ενός άκρως σοβαρού τοπικού ζητήματος.
Το εργαλείο του δημοτικού δημοψηφίσματος αποτελεί πλέον μια πρόκληση για τις τοπικές κοινωνίες και αυτό που μένει να απαντηθεί είναι αν οι δημότες θα αξιοποιήσουν αυτό το θεσμικό «όπλο» για να δώσουν ουσιαστικές κατευθύνσεις στις δημοτικές αρχές , ή αν θα παραμείνει ως δυνατότητα στο πλαίσιο της νομοθεσίας.
Ο Τρόπος Εκκίνησης (Άρθρο 173)
Η πρωτοβουλία για τη διεξαγωγή του δημοτικού δημοψηφίσματος εκκινεί με δύο εναλλακτικούς τρόπους, βάσει του άρθρου 173 του Ν. 5314/2026:
Από το Δημοτικό Συμβούλιο: Η διαδικασία ξεκινά απευθείας με απόφαση των 2/3 του συνολικού αριθμού των μελών του Δημοτικού Συμβουλίου.
Λαϊκή Πρωτοβουλία: Απαιτείται η συλλογή υπογραφών από το 10% των εγγεγραμμένων εκλογέων του οικείου δήμου (και όχι απλά μιας συγκεκριμένης κοινότητας). Η συγκέντρωση των υπογραφών αυτών γίνεται ψηφιακά μέσω ειδικής πύλης.
Η κρίσιμη νομική λεπτομέρεια: Όταν το 10% των δημοτών συγκεντρώσει τις υπογραφές, το αίτημα δεν μετατρέπεται αυτόματα σε δημοψήφισμα. Εισάγεται υποχρεωτικά στο Δημοτικό Συμβούλιο, το οποίο παίρνει την τελική απόφαση για τη διεξαγωγή του, αλλά σε αυτή τη φάση αρκεί μια απλή πλειοψηφία των παρόντων μελών (και όχι τα 2/3).
Θεματικά Πεδία: Τι Επιτρέπεται και τι Απαγορεύεται Οι θεματικές ενότητες καθορίζονται ρητά από τον νέο Κώδικα, ώστε να διασφαλίζεται ότι δεν θίγονται κρίσιμα ζητήματα εθνικής πολιτικής ή οικονομικής βιωσιμότητας του δήμου.
Τι επιτρέπεται (Επιλέξιμα θέματα):
- Τοπικά αναπτυξιακά προγράμματα και μεγάλα έργα υποδομής της περιοχής.
- Θέματα περιβάλλοντος και χωροθέτησης δημοτικών εγκαταστάσεων (π.χ. διαχείριση απορριμμάτων).
- Τρόπος οργάνωσης και παροχής των δημοτικών υπηρεσιών προς τους πολίτες.
Τι απαγορεύεται αυστηρά (Εξαιρέσεις):
- Θέματα διαχείρισης τοπικών εσόδων (επιβολή, μείωση ή κατάργηση δημοτικών τελών, φόρων και δικαιωμάτων).
- Ζητήματα που αφορούν τον προϋπολογισμό και την οικονομική λειτουργία του δήμου.
- Θέματα εθνικής ασφάλειας, εξωτερικής πολιτικής ή ζητήματα αποκλειστικής αρμοδιότητας του κράτους.
- Ατομικά διοικητικά μέτρα, όπως θέματα προσωπικού ή προσλήψεων του δήμου.
Ο Συμβουλευτικός Χαρακτήρας και το Όριο Συμμετοχής
Το αποτέλεσμα της ηλεκτρονικής ψηφοφορίας δεν παράγει αυτόνομο νομικό αποτέλεσμα, αλλά λειτουργεί ως επίσημη αποτύπωση της γνώμης των δημοτών. Το Δημοτικό Συμβούλιο διατηρεί την τελική αρμοδιότητα λήψης αποφάσεων, αντλώντας πολιτική νομιμοποίηση από την ετυμηγορία των πολιτών.
Η σημασία του Άρθρου 180 (Διαλογή ψήφων – Επικρατούσα απάντηση): Εδώ ορίζονται τα κρίσιμα όρια για να θεωρηθεί έγκυρο το αποτέλεσμα:
- Το πραγματικό όριο συμμετοχής: Σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 180, το αποτέλεσμα θεωρείται έγκυρο αν συμμετάσχει τουλάχιστον το 30% των εγγεγραμμένων στους εκλογικούς καταλόγους.
- Η εναλλακτική προϋπόθεση: Το αποτέλεσμα ισχύει επίσης αν συμμετάσχει τουλάχιστον το 50% όσων ψήφισαν κατά τις τελευταίες αυτοδιοικητικές εκλογές στον συγκεκριμένο δήμο.
Διαχωρισμός των δύο κρίσιμων φάσεων:
- Φάση 1 (Το 10% για την Προκήρυξη): Είναι το ελάχιστο ποσοστό των εγγεγραμμένων δημοτών που πρέπει να υπογράψουν ψηφιακά (λαϊκή πρωτοβουλία) για να υποχρεωθεί το Δημοτικό Συμβούλιο να συζητήσει και να αποφασίσει αν θα γίνει το δημοψήφισμα.
- Φάση 2 (Το 30% για την Εγκυρότητα): Είναι η ελάχιστη συμμετοχή (turnout) των πολιτών την ημέρα της ψηφοφορίας. Αν στηθούν οι ψηφιακές κάλπες και δεν προσέλθει τουλάχιστον το 30% των εγγεγραμμένων, το δημοψήφισμα θεωρείται άκυρο και δεν λαμβάνεται υπόψη.
Χρήσιμος οδηγός – Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε
Ο θεσμός του δημοτικού δημοψηφίσματος περιγράφεται στο Κεφάλαιο Θ’ της πρόσφατης νομοθεσίας (ΦΕΚ Τεύχος Α’ 103/29.06.2026), στα άρθρα 173-181. Ακολουθεί μια αναλυτική παρουσίαση των όρων, των προϋποθέσεων και της διαδικασίας που διέπουν τη διενέργεια ενός συμβουλευτικού δημοτικού δημοψηφίσματος.
Το Αντικείμενο και η Πρωτοβουλία για τη Διεξαγωγή
Σύμφωνα με το Άρθρο 173, οι δήμοι έχουν το δικαίωμα να προκηρύσσουν συμβουλευτικό δημοψήφισμα για οποιοδήποτε θέμα εμπίπτει στην αποκλειστική τους αρμοδιότητα. Ωστόσο, ο νομοθέτης έχει θέσει σαφείς περιορισμούς, αποκλείοντας ζητήματα που άπτονται της δημοσιονομικής διαχείρισης, της επιβολής τελών, καθώς και του ανακαθορισμού του αριθμού και των ορίων των δήμων ή των δημοτικών κοινοτήτων της χώρας.
Η διαδικασία μπορεί να ενεργοποιηθεί με δύο τρόπους:
- Με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου: Η απόφαση αυτή πρέπει να ληφθεί με την αυξημένη πλειοψηφία των δύο τρίτων (2/3) του συνόλου των μελών του συμβουλίου. Μετά την έγκρισή της, η απόφαση δημοσιεύεται αυθημερόν στην ιστοσελίδα του δήμου και σε εφημερίδα, ενώ ο πρόεδρος του συμβουλίου οφείλει να μεριμνήσει για την ευρύτερη δυνατή δημοσιοποίηση μέσω τοπικών ΜΜΕ ή άλλων πρόσφορων μέσων.
- Με πρωτοβουλία των Δημοτών: Το δημοψήφισμα μπορεί να προκληθεί και από τους ίδιους τους πολίτες. Για να εισαχθεί ένα τέτοιο αίτημα στο συμβούλιο, απαιτείται η συλλογή υπογραφών από τουλάχιστον το 10% των εγγεγραμμένων εκλογέων του δήμου. Η όλη διαδικασία συλλογής υπογραφών πραγματοποιείται μέσω ειδικής ψηφιακής πύλης που θα ανακοινωθεί από τον εκάστοτε Δήμο ενώ προηγείται έλεγχος από τον Επόπτη Νομιμότητας για το αν το περιεχόμενο του αιτήματος πληροί τις νόμιμες προϋποθέσεις.
Είναι σημαντικό να υπογραμμιστεί ότι το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος έχει καθαρά συμβουλευτικό χαρακτήρα, λειτουργώντας ως μια επίσημη έκφραση γνώμης προς το δημοτικό συμβούλιο.
Περιορισμοί και Αναστολές
Το Άρθρο 174 θέτει αυστηρούς χρονικούς περιορισμούς για τη διασφάλιση της ομαλότητας στην πολιτική και κοινωνική ζωή. Συγκεκριμένα, απαγορεύεται η διεξαγωγή δημοτικού δημοψηφίσματος:
- Κατά τη διάρκεια προεκλογικής περιόδου για εθνικές ή ευρωπαϊκές εκλογές, καθώς και κατά τη διενέργεια εθνικού δημοψηφίσματος.
- Κατά το ημερολογιακό έτος διεξαγωγής των αυτοδιοικητικών εκλογών.
- Πριν παρέλθει διάστημα ενός (1) έτους από τη διεξαγωγή του προηγούμενου δημοτικού δημοψηφίσματος.
Σε περίπτωση που προκηρυχθούν εθνικές εκλογές ή εθνικό δημοψήφισμα μετά τη λήψη απόφασης για τοπικό δημοψήφισμα, η διεξαγωγή του τελευταίου αναστέλλεται αυτοδίκαια.
Διαδικαστικά Βήματα: Από την Προκήρυξη στον Έλεγχο Νομιμότητας Η προκήρυξη (σύμφωνα με το Άρθρο 175) περιλαμβάνει το σαφές ερώτημα (ή ερωτήματα) και τις εναλλακτικές απαντήσεις («ΝΑΙ»/«ΟΧΙ» ή δύο συγκεκριμένες λύσεις), την ημερομηνία διεξαγωγής και το ύψος της δαπάνης που θα βαρύνει τον προϋπολογισμό του δήμου.
Ο υποχρεωτικός έλεγχος νομιμότητας (Άρθρο 176) αποτελεί την εγγύηση της διαδικασίας:
- Η απόφαση αποστέλλεται για έλεγχο εντός τριών (3) ημερών από τη συνεδρίαση.
- Ο Επόπτης Νομιμότητας οφείλει να αποφανθεί εντός επτά (7) ημερών από την ανάθεση της υπόθεσης στην Αυτοτελή Υπηρεσία Εποπτείας Ο.Τ.Α. (Α.Υ.Ε. Ο.Τ.Α.).
- Κάθε ενδιαφερόμενος με έννομο συμφέρον μπορεί να προσβάλλει την απόφαση εντός τριών ημερών, με τον Επόπτη να αποφαίνεται επίσης εντός επτά ημερών, χωρίς δυνατότητα αναστολής εκτέλεσης της απόφασης.
Δημόσιος Διάλογος και Ηλεκτρονική Ψηφοφορία
Το Άρθρο 177 δίνει έμφαση στον δημόσιο διάλογο, ενθαρρύνοντας τη συμμετοχή παρατάξεων, επιστημονικών ενώσεων, οργανώσεων ατόμων με αναπηρία και φορέων της κοινωνίας των πολιτών. Το δημοτικό συμβούλιο υποχρεούται να μεριμνήσει για την αντικειμενική και πολύπλευρη ενημέρωση των δημοτών.
Η διεξαγωγή της ψηφοφορίας (Άρθρο 178) είναι πλήρως ψηφιακή, σε συνεργασία με το Εθνικό Δίκτυο Υποδομών Τεχνολογίας και Έρευνας (Ε.Δ.Υ.ΤΕ. Α.Ε.). Βασικά χαρακτηριστικά της είναι:
- Διεξάγεται ημέρα Κυριακή, από τις 07:00 έως τις 19:00.
- Απαιτείται να μεσολαβήσουν τουλάχιστον 30 ημέρες από τη δημοσίευση της προκήρυξης.
- Η συμμετοχή είναι δυνατή μόνο για όσους είναι εγγεγραμμένοι στο Εθνικό Μητρώο Επικοινωνίας (Ε.Μ.Επ.), καθώς ο δήμος χρησιμοποιεί τα στοιχεία αυτά για τη σύνταξη του εκλογικού καταλόγου.
Διαχειριστικές Αρχές και Αποτελέσματα
Διεξάγουσα αρχή είναι ο ίδιος ο Δήμος, ενώ όργανο διεξαγωγής είναι το προεδρείο του δημοτικού συμβουλίου, με τη συμμετοχή παρατηρητών από όλες τις παρατάξεις. Ο υπάλληλος που εκτελεί χρέη γραμματέα του προεδρείου ορίζεται ως ο Διαχειριστής της ηλεκτρονικής ψηφοφορίας (Άρθρο 179).
Σχετικά με την επικράτηση και το κύρος (Άρθρο 180):
- Τα λευκά δεν προσμετρώνται στα έγκυρα.
- Το αποτέλεσμα θεωρείται έγκυρο εάν συμμετείχε το 30% των εγγεγραμμένων ή τουλάχιστον το 50% όσων ψήφισαν στις τελευταίες αυτοδιοικητικές εκλογές.
- Οι ενστάσεις κατά του κύρους του αποτελέσματος εκδικάζονται από το Διοικητικό Εφετείο της έδρας του δήμου, εντός προθεσμίας επτά (7) ημερών από τη δημοσίευση των αποτελεσμάτων (Άρθρο 181).
ΠΡΩΤΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΜΑΛΕΒΙΖΙΟΥ
Προσθήκη του fonimaleviziou.gr στην Google
