Στην λήθη του χρόνου κινδυνεύει να περάσει ένα κτίριο με μεγάλη ιστορική αξία για τον Κρουσώνα και κατ’ επέκταση για το δήμο Μαλεβιζίου!
Της Χρυσούλας Καλλιγιαννάκη
Ο λόγος για το «Κατσαλάκειο» δημοτικό κτίριο, που βρίσκεται στον ομφαλό του Κρουσώνα και έχει συνδεθεί ιστορικά με την ίδρυση και λειτουργία του Γυμνασίου του χωριού, στις αρχές της δεκαετίας του ’60. Έχει μάλιστα χαρακτηριστεί και όχι άδικα, ως πνευματική κυψέλη, καθώς η αξία του αντανακλάται από την πορεία ενός σημαντικότατου αριθμού επιστημόνων, που κάθισαν στα θρανία του!
Οι Κρουσανιώτες υπερηφανεύονται για όλους τους επιστήμονες και ιδιαίτερα για τον καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών Μανόλη Γιαννακουδάκη που συγκαταλέγεται στους κορυφαίους επιστήμονες του κόσμου, ο οποίος αν και φοιτούσε σε Γυμνάσιο του Ηρακλείου το ’63 επέστρεψε για να συγκροτήσει με άλλους 7- 8 μαθητές την Β΄τάξη του «Κατσαλάκειου» Γυμνασίου.
Ιστορική φωτογραφία των μαθητών έξω από το Κατσαλάκειο το 1963-1964 με τους καθηγητές π. Μεντιδάκη και την Μαρία Σγουρού (πηγή φωτογραφίας : ΚΡΟΥΣΩΝΑΣ -ΕΓΓΡΑΦΑ-ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΑ-ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ)
Το «άγνωστο» στην κοινή γνώμη κτίριο, είναι σήμερα παρατημένο στη φθορά του χρόνου, με πολλά και σοβαρά προβλήματα να απειλούν ακόμα και την κατάρρευση του, αν δεν υπάρξει σύντομα παρέμβαση για την αναστήλωση του. Η οροφή του βάζει τα νερά της βροχής, ενώ οι υγρασίες και η μούχλα έχουν προκαλέσει τεράστιες ζημιές εσωτερικά και εξωτερικά, που πιστοποιούν την εγκατάλειψη του.
Πρόσφατα ο Πολιτιστικός Σύλλογος που φιλοξενείται τα τελευταία χρόνια, διέκοψε τις δράσεις του, κρίνοντας επισφαλή την χρήση του. Στο παρελθόν βέβαια ο Πολιτιστικός Σύλλογος με δικά του έξοδά είχε πραγματοποιήσει εργασίες συντήρησης της πρόσοψης του.
Το θέμα για την αναγκαιότητα αναστήλωσης του κτιρίου, ήρθε στις αρχές Σεπτεμβρίου και στην λογοδοσία του δήμου Μαλεβιζίου, από τον δημοτικό Σύμβουλο της Αντιπολίτευσης Μπάμπη Μερονιάνακη. Ο αρμόδιος για τον Κρουσώνα αντιδήμαρχος Γρηγόρης Φασουλάκης δεσμεύτηκε σχετικά, για την διενέργεια εργασιών μόνωσης στην ταράτσα αλλά και εντός του κτιρίου. Όπως πληροφορούμαστε το τελευταίο δεκαήμερο υπάρχει κινητικότητα. Το ζητούμενο βέβαια είναι, να μην γίνουν επιδερμικές εργασίες, αλλά ουσιαστικές παρεμβάσεις σωτηρίας του σημαντικού αυτού κτιρίου.
Η δωρεά του Ελληνοαμερικανού
Η σπουδαία ιστορία του ξεκινάει από τη δωρεά του Κρουσανιώτη Ελληνοαμερικάνου Νικολάου Κατσαλάκη προς την Κοινότητα του Κρουσώνα, με τον όρο να στεγαστεί το Γυμνάσιο και να λειτουργεί αποκλειστικά ως εκπαιδευτήριο.
Έτσι από το 1963 έως και το 1981 στο διώροφο κτίριο, που ονομάστηκε «Κατσαλάκειο Γυμνάσιο», φοίτησαν πολλές γενιές Κρουσανιωτών και όχι μόνο, που αργότερα έγιναν σπουδαίοι επιστήμονες. Δυστυχώς σήμερα το όνομα του δωρητή και η ιστορία του δεν είναι ευρέως γνωστή, ενώ στο κτίριο δεν υπάρχει μια επιγραφή με το όνομα του.
«Φυτώριο» γνώσης
Σύμφωνα με την μαρτυρία του ιστορικού ερευνητή Νίκου Παρασκευά από το Σάρχο, που και ο ίδιος πέρασε από τα θρανία του «Κατσαλάκειου» «επί συνόλου 450 μαθητών που φοίτησαν, οι 250 έγιναν επιστήμονες, γιατροί , δικηγόροι, αρχιτέκτονες, οικονομολόγοι, καθηγητές». Σπουδαίοι και οι εκπαιδευτικοί που δίδαξαν τα 18 συνολικά χρόνια λειτουργίας του. Ο Νίκος Παρασκευάς που μοιράστηκε μαζί μας πολλά από τα στοιχεία της προσωπικής του ιστορικής έρευνας, μας λέει, πως στο σχολείο αυτό φοίτησαν δεκάδες μαθητές από όλα τα χωριά γύρω από τον Κρουσώνα . Μαθαίνουμε μάλιστα πως, τον πρώτο καιρό είχε μαθητές από τις Ασίτες μέχρι και το Πετροκέφαλο, από το Καμάρι, το Κεραμούτσι, το Πενταμόδι, και φυσικά από το Σάρχο, τη Κιθαρίδα, τις Κορφές και το Λουτράκι.
Η συντριπτική πλειοψηφία αυτών, ξεχώρισε και διέπρεψε σε διάφορα επιστημονικά πεδία.
Όπως λέει, στην Φωνή του Μαλεβιζίου, ο γνωστός Κρουσανιώτης Καρδιολόγος Κωστής Τσαγκαράκης, επίσης μαθητής στο «Κατσαλάκειο», την πρώτη χρονιά της λειτουργείας του, από τη γενιά εκείνη έγιναν μετέπειτα στην πλειοψηφία τους γιατροί. Όπως οι αδερφοί Χαράλαμπος και Μανόλης Σουλτάτος, ενώ δύο από τους μαθητές του, οι Μιχάλης Μπαχλιτζανάκης και Μύρων Γιανναδάκης, επέστρεψαν στο «Κατσαλάκειο», λίγα χρόνια αργότερα ως καθηγητές μαθηματικοί.
Η γνωστή σε όλους μας Μαρία Πιτσικάκη, επίσης μαθήτρια τότε στο Κατσαλάκειο, θυμάται πως πολλοί μαθητές της Β΄& Γ΄ Γυμνασίου επέστρεψαν από το Ηράκλειο για να φοιτήσουν στο νέο Γυμνάσιο, που μόλις είχε ιδρυθεί. Συμπληρώνει δε, πως την έδρα του, διεκδικούσαν τότε και άλλα κεφαλοχώρια, όπως ο Άγιος Μύρωνας. Στα θρανία του Κατσαλάκειο έκατσε, όπως μας είπε και ο σημερινός πρόεδρος της τοπικής κοινότητας Κωστής Πιτσικάκης.
Μόρφωσε τους νέους του Μαλεβιζίου
Ο Νίκος Παρασκευάς με την σειρά του αναφέρει ακόμη πολλούς μαθητές του Κατσαλάκειου που διέπρεψαν, όπως οι γιατροί Πολυχρόνης Λουμπάκης, Κωστής Καλλιγιαννάκης, Νίκος Γιαννακουδάκης, Εμμανουήλ Δρακουλάκης, Ροδουλα Λυγεράκη, Στέργιος Τζωράκης. Επίσης, τα αδέρφια αρχιτέκτονες Μιχάλης & Μανόλης Καλλιγιαννάκης και Μηνάς (φυσικός), καθώς και οι αδερφές Νίκη & Γεωργία Κατσαλάκη, Ειρήνη Προϊμάκη, Ρίτσα Βαρδαλαχακη, Καίτη, Άννα, Γιώργος & Σταύρος Φιλιππίδης, Μανόλης Χριστοδουλάκης. Δεν παραλείπει να αναφερθεί και στους καθηγητές, ξεχωρίζοντας ιδιαίτερα το παπά Μανώλη Γιγουρτάκη, με σπουδές στην Χάλκη καθώς και τους Γυμνασιάρχες Μανώλη Ξυλούρη και Φανούριο Φανουράκη (Θεολόγος), Νίκο Παναγιωτάκη (γυμναστής) και Αλέκο Συμισίρογλου.
Η πρώτη χρήση του που έφερε το «φως» στον Κρουσώνα
Το επιβλητικό κτίριο της Πλατείας Ντάπαση με είσοδο και από την Κεντρική Αγορά του Κρουσώνα, σύμφωνα με τις μαρτυρίες, που έχουν συγκεντρώσει οι ιστορικοί ερευνητές, φαίνεται να χρονολογείται από το 1910, που κτίστηκε για να στεγάσει, για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα, ελαιουργείο και αλευρόμυλο στο μεγάλο κεφαλοχώρι του Μαλεβιζίου. Μάλιστα, διέθετε και γεννήτρια που ηλεκτροδοτούσε περί τα 100 σπίτια του χωριού, όταν η πόλη του Ηρακλείου δεν είχε ακόμη ρεύμα. Η μαρτυρία ανήκει στον ιστορικό ερευνητή και συγγραφέα Γιώργη Ξυλούρη, ο οποίος σημειώνει, πως η πρώτη ατμομηχανή εγκαταστάθηκε στο ισόγειο του μετέπειτα «Κατσαλάκειου» και μεταφέρθηκε τμηματικά με μουλάρια από την Κιθαρίδα.
Το κτίριο αρχικά είχε ανεγείρει ο Γεώργιος Τζουλιαδάκης του Ιωάννη, που ήταν ο πρώτος ιδιοκτήτης του. Έπειτα όπως συμπληρώνει ο κ. Ξυλούρης, πέρασε στους κληρονόμους του και εμφανίζεται ως συνιδιοκτησία πέντε μερίδων. Πολύ αργότερα και καθώς συνεχίζονταν η λειτουργία του ελαιοτριβείου, προπολεμικά, το αγόρασε ο Κατσαλάκης, ο οποίος το αναστήλωσε. Λέγετε μάλιστα ως τα πρώτα τσιμέντα που ήρθαν στο Κρουσώνα έπεσαν στο «Κατσαλάκειο». Τις μαρτυρίες τους καταθέτουν οι Νίκος Παρασκευάς και Γιώργης Ξυλούρης.
«Τις 4 από τις πέντε «πάρτες» (μερίδια) τις αγόρασε ο Κατσαλάκης προπολεμικά περί τα 1925-1930, ενώ μία έμεινε στους Μανουράδες. Πάνω από το ελαιοτριβείο ήταν ένας οντάς όπου είχε διαμορφωθεί σε κατοικία όπου έμεναν η οικογένεια Mανουρά. Στην πορεία το μερίδιο τους αγόρασε η κοινότητα και το υπόλοιπο το δώρισε ο Κατσαλάκης», σημειώνει ο κ. Ξυλούρης.
Την ίδια μαρτυρία μας κατέθεσε εξάλλου και ο επί 30 συναπτά έτη γραμματέας της Κοινότητας του Κρουσώνα Μανόλης Πατεράκης. Ο τελευταίος μάλιστα περιγράφει το «Κατσαλάκειο» ως την πνευματική κυψέλη του Κρουσώνα και επιμένει πως η δωρεά του Eλληνοαμερικανού περιέγραφε και επέβαλε ξεκάθαρα την μετέπειτα χρήση του, αποκλειστικά ως εκπαιδευτήριο. «Δεν υπήρχε οικογένεια στον Κρουσώνα εκείνη την εποχή και να μην είχε βγάλει έστω ένα επιστήμονα, με φυτώριο το «Κατσαλάκειο»!» λέει, με περίσσια υπερηφάνεια για το χωριό του, ο παλιός γραμματικός. Ο ίδιος θυμάται πως η δωρεά έγινε όταν πρόεδρος της κοινότητας ήταν ο Γιάννης Γιαννακουδάκης πατέρας του Μανώλη Γιαννακουδάκη, ενώ κάνει ιδιαίτερη αναφορά στους ανθρώπους που έπαιξαν πρωταγωνιστικό ρόλο για την εξέλιξη αυτή, τον γιατρό και μετέπειτα βουλευτή Ιωάννη Φουντουλάκη και τον μεγάλο δάσκαλο του Κρουσώνα Κωνσταντίνο Μανουρά.
Επικαλούμενος τις μαρτυρίες του δασκάλου Μιχάλη Μελαμπιάνάκη 2015 και του πολιτικού μηχανικού Νικολάου Καμαρίτη, ο Νίκος Παρασκευάς έγραψε πρόσφατα:
«Ο Ι. Φουντουλάκης Ιατρός το 1961 κατάφερε με το Δάσκαλό Κωνσταντίνο Μανουρά να πείσουν τον Ελληνοαμερικάνο Νικ. Κατσαλάκη ή Κατσαλό να δωρίσει το εργοστάσιο του, στην τοποθεσία Ντάμπαση στο Κρουσώνα για να στεγαστεί στο κτίριο το τριτάξιο Γυμνάσιο το οποίο στεγαζόταν σε ενοικιαζόμενο χώρο του Νικ. Τζωράκης και στο πρώτο Α’ Δημοτικό σχολείο Κρουσώνα . Η δωρεά έγινε. Και αναπλάστηκε το εργοστάσιο με έξοδα του Αμερικάνου. Από το 1963 έως και το 1981 το Γυμνάσιο στεγαζόταν στο δωρισθέν κτίριο στην Κοινότητα Κρουσώνα. Στο κτίριο αυτό φοίτησαν 450 μαθητές από την επαρχία Μαλεβιζίου που αδυνατούσαν να φοιτήσουν στο Ηράκλειο λόγω οικονομικών δυσκολιών».
Η Σχολή Εμπορικού Ναυτικού που «χάθηκε»
O N. Παρασκευάς μας λέει πως το ’91 που ετέθη ζήτημα να κλείσει η Ανώτερη Δημόσια Σχολή Εμπορικού Ναυτικού στου Μπεντεβή εξαιτίας του ακριβού ενοικίου, προτάθηκε να φιλοξενηθεί στο «Κατσαλάκειο». «Οι Χανιώτες το σαμποτάρανε και δεν ήρθε ποτέ στο Κρουσώνα. Αποτελέσματα ήταν να χαθεί η σχολή για το Ηράκλειο», σημειώνει.
Το δυστύχημα
Το ιστορικό αυτό κτίριο συνδέεται όμως και με ένα τραγικό συμβάν, το χαμό μιας ηλικιωμένης γυναίκας και της μικρής εγγονής της, πολύ πριν περάσει στα χέρια του Κατσαλάκη.
Οι ιμάντες που λειτουργούσαν τον αλευρόμυλο εγκλώβισαν το μακρύ φόρεμα της ηλικιωμένης που συμπαρέσυρε και το μικρό κορίτσι με αποτέλεσμα να βρουν τραγικό θάνατο. Η υπόθεση μάλιστα είχε φτάσει τότε και στην δικαιοσύνη.
Η ΠΡΩΤΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΕΓΙΝΕ ΣΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΜΑΛΕΒΙΖΙΟΥ
