Τα περισσότερα από τα πρωτοχρονιάτικα έθιμα -όσα έμειναν αλλά και αυτά που χάθηκαν στο πέρασμα των χρόνων- σχετίζονται με τον ένα ή τον άλλο τρόπο με την επιθυμία για καλοτυχία!
Όλα συνήθως απαιτούν ιδιαίτερες προετοιμασίες ενώ δίνουν βάση στους καλούς οιωνούς, με δεκάδες συμβολισμούς. Σε κάθε Κρητικό σπίτι κόβεται η βασιλόπιτα και σε πολλά κρατάνε την παράδοση για το σπάσιμο του ροδιού που συμβολίζει την αφθονία από τους πορφυρούς καρπούς του! Υπάρχουν όμως και ορισμένα ιδιαίτερα έθιμα στην Κρήτη λιγότερο γνωστά που αν και δεν υιοθετούνται ευρέως πλέον, τα συναντάμε ακόμα σε κάποια χωριά του νησιού.
Σε κάθε περιοχή του νησιού οι ντόπιοι προσπαθούν να διατηρήσουν όμορφα λαογραφικά στοιχεία από το παρελθόν και να δώσουν τον χαρακτήρα που αρμόζει στις εκάστοτε ημέρες. Έτσι και την ιδιαίτερη ημέρα της Πρωτοχρονιάς, οι Κρητικοί γυρνάνε στις αναμνήσεις τους και την τεράστια πολιτιστική κληρονομιά που νιώθουν πως πρέπει να περάσει από γενιά σε γενιά. Τα περισσότερα έχουν σχέση με την θρησκεία, με τις δοξασίες του απλού λαού αλλά και συμβολική σχέση με την γη της Κρήτης.
Σίγουρα όσοι ζουν ή και κατάγονται από την Κρήτη έχουν ακούσει για αυτά τα έθιμα ή και τα έχουν ζήσει σε μικρότερη ηλικία. Αρκετοί βέβαια τα τηρούν ακόμη και στις μέρες μας!
Η ασκελετούρα
Πρωτοχρονιά στην Κρήτη, βλέπουμε την αναγέννηση της ασκελετούρας. Το σκυλοκρέμμυδο ή κρεμμύδα ή ασκελετούρα είναι συνηθισμένο φυτό στην Κρήτη. Φυτρώνει άγριο (ακόμα και ανάμεσα σε πέτρες) και μοιάζει με μεγάλο κρεμμύδι. Τα ζώα δεν το τρώνε γιατί έχει δηλητήριο, που μπορεί να προκαλέσει δερματικό ερεθισμό από επαφή. Ακόμα και να το βγάλεις απ´ τη γη και να το κρεμάσεις, δεν παύει να βγάζει νέα φύλλα και άνθη. Ο λαός πιστεύει ότι αυτή τη μεγάλη ζωτική του δύναμη μπορεί να τη μεταδώσει σε έμψυχα και άψυχα, γι´ αυτό την πρωτοχρονιά παίρνουν την ασκελετούρα στα σπίτια τους. Πρόκειται για αρχαίο έθιμο καλοτυχίας που αναφέρεται ήδη από τον 6ο αιώνα π.Χ., αλλά σήμερα τείνει να εγκαταλειφθεί.
Την ασκελετούρα έβρισκαν συνήθως οι γιαγιάδες ανάμεσα σε πέτρες πολλές φορές την περίοδο της ελαιοσυλλογής και την μοίραζαν στα σπίτια των παιδιών και των εγγονών που τα κρέμαγαν στην είσοδο των κατοικιών τους.
Το νερό και η πέτρα
Το πρωί της Πρωτοχρονιάς ο άντρας του σπιτιού στην παλιά Κρήτη πήγαινε να φέρει νερό σε ένα σταμνί και μια πέτρα. Με το νερό ράντιζε το εξωτερικό και εσωτερικό του σπιτιού λέγοντας: «Όπως τρέχει τούτο το νερό έτσι να τρέχουν και τα καλά στο σπίτι μου». Την πέτρα την έβαζε κάτω από το κρεβάτι λέγοντας: «Όπως είναι γερή τούτη η πέτρα έτσι να είναι γερό και το σπίτι μου». Η πέτρα έμενε κάτω από το κρεβάτι ως τα Φώτα. Η παράδοση λέει πως στην Κρήτη, συνήθιζαν χαράματα Πρωτοχρονιάς “με την πρώτη καμπάνα τση εκκλησίας”, μικροί και μεγάλοι να σηκώνονται, να φορούν τα καλά τους ρούχα, χωρίς να μιλούν καθόλου και να κάνουν τρεις φορές το σταυρό τους. Έπειτα, έβγαιναν έξω από το σπίτι και ο καθένας έπαιρνε από μια πέτρα, όσο μεγαλύτερη μπορούσε να βρει και την τοποθετούσε μέσα στο σπίτι.
Το ρόδι και το ποδαρικό
Το σπάσιμο του ροδιού αλλά και της ασκελετούρας αποτελούν για τους κρητικούς ιδιαίτερα σημεία αναφοράς. Όλα συνδέονται με το ποδαρικό, έθιμο με ιδιαίτερη σημασία στις αγροτικές κοινωνίες της Κρήτης. Αυτός που πρώτος θα έμπαινε στο σπίτι θα έπρεπε να είναι γουρλής και χερικάρης για να φέρει τύχη στο σπίτι και να μπει με το δεξί. Συνήθως δεν προτιμούσαν αυτόν που τα προηγούμενα χρόνια είχε κάνει το ποδαρικό και δεν είχε φέρει τύχη.
Επίσης την παραμονή της Πρωτοχρονιάς έβγαζαν ένα εικόνισμα έξω από το σπίτι και όταν έμπαινε ο καινούργιος χρόνος το έβαζαν μέσα , καθώς και ένα ποτήρι νερό που το έχυναν παντού στο σπίτι τους «για να τρέχουν έτσι τα καλά » όλο το χρόνο.
Σε πολλές περιοχές το εικόνισμα με την έναρξη της σαρακοστής το πάνε στην εκκλησία για να λειτουργηθεί και το παίρνουν στο σπίτι την Αρχιχρονιά. Επίσης την ημέρα της Πρωτοχρονιάς μεταφέρουν νερό και μια πέτρα στο σπίτι που συνήθως φέρνει όποιος κάνει το ποδαρικό. Σε ορισμένα μέρη του Ηρακλείου, την πρωτοχρονιά συνηθίζεται η οικογένεια να πηγαίνει στην εκκλησία. Μαζί τους παίρνουν μια εικόνα του σπιτιού, η οποία αφού λειτουργηθεί θα κάνει το ποδαρικό στο σπίτι.
Η «καλή χέρα»
Η καλή χέρα είναι ένα παραδοσιακό έθιμο της Κρήτης που τη σημερινή εποχή συνοδεύεται από χρηματικό ποσό στα μικρά παιδιά της οικογένειας από τις μεγαλύτερες ηλικίες. Είναι το τυχερό τους για να ξεκινήσουν τη χρονιά με … γεμάτες τσέπες. Μικρή ή μεγάλη η «καλή χέρα» που τα παλιά χρονιά συνοδευόταν και με χειροφίλημα αυτού που την προσέφερε, εκτιμάται ιδιαιτέρως από τα παιδιά ακόμα και στις μέρες μας. Μερικές δεκαετίες παλαιότερα, η “καλή χέρα” αποτελούσε ένα δώρο που έπαιρναν τα παιδιά την Πρωτοχρονιά, όμως σε πολλές περιπτώσεις ήταν απλώς ένα κέρασμα ή γλύκισμα, καθώς ούτε χρήματα υπήρχαν πολλά, αλλά ούτε και μαγαζιά με παιχνίδια. Σήμερα όπως και σε άλλες περιοχές της χώρας η επίσκεψη συνοδεύεται από χρηματικό ποσό που δίνει συνήθως ο παππούς, η γιαγιά, ο νονός στο παιδί.
Προσθήκη του fonimaleviziou.gr στην Google