Συνηθισμένες πολιτικές πρακτικές χειρισμού των λέξεων: Λέξεις με θετικό πρόσημο ανάχωμα στην αντίσταση του κόσμου σε προβληματικές πολιτικές ή απόπειρα αλλαγής του αρνητικού προσήμου πολιτικών με επιστράτευση και κακοποίηση λέξεων αξιακά φορτισμένων
Της Μαίρης Παπουτσάκη
Για μία ακόμα φορά τα μέλη της Λέσχης Ανάγνωσης του Κρουσώνα συναντηθήκαμε Κυριακή πρωί στο ορεινό χωριό, για να πούμε τα νέα μας και να ανταλλάξουμε τις αναγνωστικές μας εμπειρίες.
Στην οικογενειακή επιχείρηση του κ. Γεώργιου Πυργιανάκη και της κυρίας Ρίτσας Πυργιανάκη, απέναντι από την πλατεία της Αγίας Τριάδας, καθίσαμε και ήπιαμε τον καφέ μας. Οι ιδιοκτήτες μάς υποδέχτηκαν θερμά στο ζεστό χώρο τους και με κάθε τρόπο φρόντισαν η διαμονή μας εκεί να είναι ευχάριστη και άνετη. Οι μυρωδιές από το ζεστό καφέ και οι γεύσεις από τα κεράσματα πάνω στα τραπέζια συντρόφεψαν τη συζήτησή μας το κυριακάτικο εκείνο το πρωινό. Σε δύο παρέες μοιραστήκαμε αντικρινές, των μαθητών και των ενηλίκων, ενώ συνδεθήκαμε διαδικτυακά με τη Δήμητρα Μαρκοπούλου από τη Θεσσαλονίκη και τη Μαρία Κασμιρλή από το Ηράκλειο και τη «Philosynthesis S.A.”*.
Τρία κυρίως βιβλία μας απασχόλησαν, το «1984» του George Orwell, το «Κάθετι το λυπηρό είναι ένα ψέμα» του Nayeri Daniel αλλά και το «Έρωτας στα χρόνια της χολέρας» του Marquez Gabriel-Garcia. Έρωτας, πολιτική και μετανάστευση ήταν οι θεματικές που διαπλέκονταν και οδηγούσαν τη συζήτησή μας.
Στην κουβέντα μας πρώτο μπήκε το «1984», το βιβλίο που περιγράφει ένα καθεστώς επιβολής απόλυτου ελέγχου, κυρίως της… σκέψης. Γιατί η σκέψη είναι για τα αυταρχικά καθεστώτα διαχρονικά επικίνδυνη, αφού οι ιδέες έχουν δύναμη και μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο. Τις ιδέες αυτές τις αντίθετες με τη θέληση του Ηγέτη κυνηγούσε η Αστυνομία της Σκέψης στο βιβλίο του Orwell. Ενώ τα Υπουργεία “βαφτίζονταν” παραπλανητικά με λέξεις με θετικό πρόσημο για να καλύψουν» τις σκοτεινές πρακτικές και τις αρνητικές επιδιώξεις του Μεγάλου Αδελφού. Έτσι το Υπουργείο Ειρήνης εργαζόταν στην πραγματικότητα για τον πόλεμο, το Υπουργείο Αλήθειας φρόντιζε για την προπαγάνδα, το Υπουργείο Αγάπης καλλιεργούσε το μίσος, το Υπουργείο Παιδείας οδηγούσε στην πυρά ό,τι δεν ήταν σύμφωνο με την ιδεολογία του Ηγέτη, ξαναγράφοντας την ιστορία ξανά και ξανά, αλλάζοντας πολλάκις και τη συλλογική μνήμη, ενώ συρρίκνωνε όλο και περισσότερο τον πλούτο του λεξιλογίου της χώρας, για να εξαλείψει την ελευθερία της σκέψης. Το Υπουργείο της Αφθονίας μοίραζε κουπόνια στους πολίτες, που δε διέθεταν κάλτσες ή εσώρουχα χωρίς τρύπες. Τρία συνθήματα κυριαρχούσαν «Ο πόλεμος είναι ειρήνη» «Η ελευθερία είναι σκλαβιά» και «Η άγνοια είναι δύναμη» σε αυτό το καθεστώς που δίδασκε ότι 2+2=5 σε μια προσπάθεια πλύσης εγκεφάλου.
Η επιστράτευση λέξεων με θετικό πρόσημο ως ανάχωμα στην αντίσταση του κόσμου σε προβληματικές πολιτικές ή η προσπάθεια αλλαγής του αρνητικού προσήμου πολιτικών με την κακοποίηση λέξεων αξιακά φορτισμένων, που καλούνται να “ωραιοποιήσουν” τις πολιτικές στοχεύσεις, για να γίνουν αποδεκτές από τον κόσμο, το «ξαναβάφτισμά» τους δηλαδή, είναι και στην Ελλάδα συνηθισμένες μέθοδοι, και σε παλαιότερες σελίδες της ιστορίας και σήμερα αλλά και σε όλο τον κόσμο. Αρκεί να κοιτάξουμε γύρω μας και θα δούμε παραδείγματα απόπειρας εξαφάνισης λέξεων (βλ. Trump) ή πάμπολλα παραδείγματα κακοποίησης λέξεων με θετικό πρόσημο, όπως για παράδειγμα στην Ελλάδα το μπάζωμα των νεκρών των Τεμπών που βαφτίστηκε… «εξυγίανση του χώρου» και τόσες άλλες λέξεις στο χώρο της Υγείας και της Παιδείας που χρησιμοποιούνται για να «βαφτίσουν» αλλιώς την πραγματική εγκατάλειψη και την υποβάθμιση των δύο αυτών σημαντικών ανθρώπινων αγαθών. Τελικά, οι λέξεις δεν ορίζουν πάντοτε πραγματικά τις πράξεις και είναι οι πράξεις οι ίδιες που αποκαλύπτουν τις προθέσεις και τις στοχεύσεις.
Στη συνέχεια, κατόπιν παρότρυνσης και υπό τις οδηγίες της ιδρύτριας του Philosynthesis*, στη συζήτηση μπήκε και το ChatGpt, με τους μαθητές μας, τον Γιώργο, τον Κωνσταντίνο, την Γκαμπριέλα και τη φίλη της αλλά και τους μεγαλύτερους να παίζουμε με τη βοήθεια της Τεχνητής Νοημοσύνης ένα παιχνίδι συνωνύμων, για να δούμε πόσο γρήγορα η σκέψη μας μπορεί να βρει τη λέξη την παρόμοια και πόσο τελικά πλούσιο είναι το λεξιλόγιό μας σήμερα. Και έχει σημασία ο λεξιλογικός πλούτος, γιατί αυτός οδηγεί τη σκέψη στη δημιουργία, που είναι ελευθερία, ενώ το φτωχό λεξιλόγιο είναι δυσκολία και αδυναμία, εύκολα διαχειρίσιμες.
Το «1984» μάς οδήγησε όμως και στον έρωτα ως ένστικτο, στην αγάπη και σε κάθε ιδιωτικό συναίσθημα, που επίσης απαγορεύονταν στο νέο καθεστώς του Μεγάλου Αδελφού. Ο έρωτας, όμως, έχει δύναμη και βρίσκει πάντα τον τρόπο να βγει στο φως. Στο «Ο Έρωτας στα χρόνια της χολέρας», για το οποίο μας μίλησε η Δήμητρα Μαρκοπούλου, φάνηκε ότι ούτε ο χρόνος τον σταματά. Ποτέ δεν είναι, λοιπόν, αργά για τον έρωτα, που παρουσιάζει συμπτώματα όμοια με εκείνα της χολέρας. Γίνεται, μάλιστα, πιο δυνατός λίγο πριν το θάνατο. 51 χρόνια, 9 μήνες και 4 μέρες… περίμενε ο ήρωας, ο Φλορεντίνο Αρίσα την αγαπημένη του, Φερμίνα Δάσα!
Η Αγγελική Τσαρούχα οδήγησε τη συζήτηση στο θέμα της μετανάστευσης, με τον πρωταγωνιστή του βιβλίου της, έναν ιρανό πρόσφυγα να αφηγείται τη μία ιστορία μετά την άλλη σαν μια σύγχρονη Σεχραζάντ στις “Χίλιες και μία νύχτες”. Τελικά, όσα κι αν περάσει ο Άνθρωπος, όσο και να στροβιλίζεται η ζωή του μεταξύ των τόπων που έζησε και που τώρα ζει αλλά και μεταξύ παρελθόντος και παρόντος, η λύτρωση, μας είπε η Αγγελική, θα έρθει σαν παραμύθι, καθώς “Καθετί το λυπηρό είναι ένα ψέμα”.
Η κα Άννα Τσαρούχα και η Ευπραξία Πιτσικάκη ζωντάνευαν το διάλογο που ακολουθούσε κάθε φορά με τις παρατηρήσεις τους, ενώ τα μικρότερα μέλη της λέσχης μας, η Έλενα και η Μαριλίτα, ηλικίας 10 ετών, προτίμησαν εκείνην την Κυριακή να συζητάνε ιδιωτικά τα “μεγάλα” ζητήματα της δικής τους ηλικίας!
* Η Philosynthesis βοηθά τους ανθρώπους να συμμετέχουν σε κριτική έρευνα και διάλογο, αναδεικνύοντας ταυτόχρονα τη δύναμη της Φιλοσοφίας να φέρνει τους ανθρώπους κοντά και να διευρύνει τους ορίζοντές τους.
