Ο διεθνώς αναγνωρισμένος Έλληνας καθηγητής, Δρ. Ανδρέας Φλουρής, που μεγάλωσε στο Γάζι, και συμβουλεύει κυβερνήσεις και διεθνείς οργανισμούς για το πώς οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και η άνοδος της θερμοκρασίας επηρεάζει τον άνθρωπο και την παραγωγικότητά του, μίλησε στη Φωνή του Μαλεβιζίου, για τα άμεσα μέτρα που πρέπει να ληφθούν και στην Ελλάδα, όπως έχει γίνει και σε άλλες χώρες.
Συνέντευξη στην Κορίνα Καφετζοπούλου
Τελικά πόσο αντέχει ο άνθρωπος τη ζέστη; Έχει διαφορά αν πρόκειται για άντρα ή γυναίκα ειδικά έγκυες ή στην κλιμακτήριο; Ο ιδρώτας μας σώζει; Τι βιώνει ο οργανισμός όταν νιώθουμε ότι το κεφάλι μας θα εκραγεί από τις υψηλές θερμοκρασίες; Τι συμβαίνει από τους 20 βαθμούς Κελσίου και πάνω; Πώς επηρεάζεται η παραγωγικότητα ενός εργαζομένου; Σε αυτά και άλλα πολλά ερωτήματα απάντησε στην εφημερίδα ο Δρ. Ανδρέας Φλουρής, ο οποίος έβαλε στο επίκεντρο των ερευνών τον άνθρωπο σε σχέση με τις συνθήκες εργασίας του.
Ακολουθεί η άκρως ενδιαφέρουσα και διαφωτιστική συνέντευξη.
-Ως άνθρωπος που υποφέρει το καλοκαίρι θα μου επιτρέψετε να ξεκινήσω με ένα απλό ερώτημα. Τελικά συνηθίζεται η ζέστη;
Συνηθίζεται μέχρι ένα σημείο… Το σώμα έχει τη δυνατότητα να εγκλιματιστεί σε αυτή, και εγκλιματίζεται με έναν από τους τρόπους που βιώνεται. Ιδρώνοντας περισσότερο. Αυτό βέβαια σημαίνει ότι αφυδατωνόμαστε περισσότερο. Στην αρχή του καλοκαιριού σε σχέση με το τέλος, είμαστε πιο ευάλωτοι. Ένας καύσωνας για παράδειγμα τέλος Μαΐου ή αρχές Ιουνίου είναι πολύ πιο θανατηφόρος, μπορεί να προκαλεί περισσότερη απώλεια παραγωγικότητας και πολλά περισσότερα ατυχήματα, σε περίπτωση που συμβεί σε σχέση με ενδεχόμενο καύσωνα τον Σεπτέμβρη. Συνηθίζει δηλαδή το σώμα αλλά μέχρι ένα σημείο.
-Η εφίδρωση δηλαδή πως μας βοηθάει;
Βοηθάει στο να παραμείνει η θερμοκρασία μας χαμηλά. Βέβαια, όπως προ είπα, μας αφυδατώνει.
-Τι προκαλεί η αφυδάτωση στον οργανισμό;
Στις έρευνες που έχουμε κάνει έχουμε καταλήξει ότι ένα 60% των εργαζομένων κατά τη θερινή περίοδο πηγαίνει στην εργασία του αφυδατωμένο. Όταν τελειώνει η βάρδια του, τα πράγματα είναι ακόμα πιο δύσκολα. Όταν έχουμε έναν άνθρωπο που έχει εγκλιματιστεί στη ζέστη αλλά ιδρώνει ακόμα περισσότερο σημαίνει ότι θα χάσει περισσότερο νερό του σώματός του κατά τη διάρκεια της βάρδιας του. Αυτό μεταφράζεται και σε ρίσκο για την υγεία του. Ένας άνθρωπος που έχει λίγο αυξημένη αρτηριακή πίεση ή αιμοφόρα αγγεία λίγο βουλωμένα ή υψηλή χοληστερίνη, αυτοί οι άνθρωποι όταν είναι λίγο αφυδατωμένοι σημαίνει ότι το αίμα τους είναι λίγο πιο πηκτό. Είναι πολύ πιο πιθανό να έχουμε αυξημένα εμφράγματα εγκεφαλικά όταν κάποιος είναι αφυδατωμένος. Ο ιδρώτας ναι μεν βοηθάει στο να μην αυξηθεί η θερμοκρασία μας, αλλά πρέπει να πίνουμε περισσότερο νερό.
-Οι γυναίκες είναι πιο ευάλωτες στη ζέστη σε σχέση με τους άνδρες;
Υπάρχει μια διχογνωμία γύρω από αυτό το ερώτημα. Όμως το 80 % των μελετών δείχνει ότι οι γυναίκες είναι πιο ευάλωτες. Αυτό οφείλεται στο ότι κατά μέσο όρο έχουν παραπάνω βάρος σε σχέση με τους άνδρες, διαφορετικό σωματότυπο και εξαιτίας των ορμονών της εμμήνου ρήση ή της κλιμακτηρίου και τις εγκύους φυσικά. Είναι ορισμένοι περίοδοι της ζωής τους, που είναι πιο ευάλωτες σε σχέση με τον μέσο όρο των ανδρών.
Πάνω από τους 20 βαθμούς Κελσίου αρχίζει να μειώνεται η παραγωγικότητα
-Πάνω από πόσους βαθμούς Κελσίου η θερμοκρασία επηρεάζει την παραγωγικότητα; Υπάρχει ιδανική θερμοκρασία για την εργασία;
Η βέλτιστη θερμοκρασία για να εργάζεται κανείς είναι οι 19 βαθμοί Κελσίου. Πάνω από αυτήν, χάνουμε παραγωγικότητα. Και συζητάμε για εργασία που έχει σχέση με σωματική δραστηριότητα, ακόμα και ήπια. Στα γραφεία η βέλτιστη θερμοκρασία είναι γύρω στους 23- 24 βαθμούς.
-Σύμφωνα με αυτό που μας λέτε εργάζονται σε άγριες συνθήκες όλοι σχεδόν οι εργαζόμενοι!
Φυσικά… Από τον Μάιο μέχρι τον Σεπτέμβριο όπως πάει και ο Οκτώβριος έχουμε χαμένη παραγωγικότητα. Πόσο; Για κάθε ένα βαθμό πάνω από 19 βαθμούς Κελσίου, χάνουμε ένα ποσοστό 2,3%. Δηλαδή στους 20 βαθμούς έχουμε χάσει ήδη 2,3% από την αποδοτικότητα της εργασίας. Στους 40 βαθμούς έχουμε χάσει 46%.! Είτε είμαστε μέσα σε κλειστό χώρο είτε σε ανοικτό. Δεν έχουν όλοι την ευλογία να έχουν κλιματισμό τους χώρους εργασίας τους.
-Αυτό το εντυπωσιακό πραγματικά συμπέρασμα έχει γίνει αντιληπτό από τις κυβερνήσεις των χωρών;
Σίγουρα δεν έχουν αντιληφθεί την έκταση του φαινομένου διότι εν μέρει είναι και σχετικά νέο πεδίο στην έρευνα. Μέχρι το 2016 πιστεύαμε ότι το πρόβλημα προκαλείται από τους 27-28 βαθμούς και πάνω. Διότι εκείνη την περίοδο η τεχνολογία δεν μας έδινε τη δυνατότητα να έχουμε αισθητήρες για να κάνουμε μελέτες σε πραγματικές συνθήκες σε εργασιακούς χώρους. Πλέον όμως η τεχνολογία επιτρέπει να γίνει. Έτσι ανάγονται τα νέα συμπεράσματα που μειώνουν το υποφερτό όριο.
Οι νέες έρευνες σε ποιο συμπέρασμα συγκλίνουν- Και πως υποδέχονται οι κυβερνήσεις το νέο αυτό συμπέρασμα;
Για να οριοθετήσουμε τη συζήτηση σε αυτό το επίπεδο εστιάζουμε στο θέμα της χαμένης παραγωγικότητας, το κόστος αυτής και βέβαια το κέρδος αν κάποιος επενδύσει στις καλύτερες συνθήκες εργασίας. Αυτό που έχουμε βρει συγκεκριμένα είναι ότι κάθε ευρώ που επενδύει ένας εργοδότης στις καλύτερες συνθήκες εργασίες για τους εργαζόμενους, του γυρνάει πίσω από 1, 02 έως 1, 2 δηλαδή για κάθε ευρώ κερδίζει από 2 έως 20 λεπτά. Παίρνει το ευρώ του πίσω και κερδίζει.
Ο δείκτης θερμικής καταπόνησης
-Πως μετράται η έκθεση στη ζέστη;
Όλοι μας έχουμε συνηθίσει να μετράμε τη θερμοκρασία ως μέτρο αξιολόγησης. Όμως για φανταστείτε ένα καθαριστήριο που έχει πολύ υγρασία; Μπορεί η θερμοκρασία να είναι στους 25 αλλά αν η υγρασία είναι στο 80-90, ιδρώνουμε πάρα πολύ. Δεν είναι το ίδιο αν είσαι στη σκιά ή αν φυσάει ένα βοριαδάκι. Για να έχουμε ασφαλή συμπεράσματα χρησιμοποιούμε κάποιες εξισώσεις, που τους λέμε δείκτες θερμικής καταπόνησης, που δείχνουν πόσο έντονο είναι το στρες για τον οργανισμό μας.
-Ποιος είναι αυτό ο δείκτης;
Ο Φίλων ο Βυζάντιος, επί ελληνιστικών χρόνων το 200 π.Χ. έφτιαξε τον πρώτο. Από τότε μέχρι τώρα οι μετεωρολόγοι έχουν φτιάξει περί τους 350 τέτοιους δείκτες και εμείς θέλαμε να επιλέξουμε τον καλύτερο. Ο βιοκλιματικός δείκτης που προτείνεται ως δείκτης προβλέψιμων κινδύνων είναι η θερμοκρασία υγρού βολβού και μαύρου σφαιριδίου (ΘΥΒΜΑΣ, διεθνώς γνωστή ως «Wet-Bulb GlobeTemperature» ή «WBGT»). Έχει επιλεγεί ως χαρακτηριστικός δείκτης θερμικής καταπόνησης. Επινοήθηκε από τον Έλληνα μηχανικό-ερευνητή Κωνσταντίνο Πρόδρομο Γιάγκλου και τον Αμερικανό φυσιολόγο David Minard για λογαριασμό του Αμερικανικού Στρατού το 1957.
-Τι ακριβώς μετράει αυτός ο δείκτης δηλαδή;
Ο δείκτης ΘΥΒΜΑΣ εκτιμά τη θερμική καταπόνηση που δέχεται ένας άνθρωπος, η οποία είναι συνάρτηση των παραμέτρων του περιβάλλοντος και της θερμότητας που παράγεται εντός του σώματος από τη μεταβολική δραστηριότητα. Όπως καθορίζεται από το διεθνές πρότυπο ISO, ο δείκτης ΘΥΒΜΑΣ καθορίζεται από τη θερμοκρασία και την υγρασία του αέρα, την ηλιακή ακτινοβολία, και την ταχύτητα του ανέμου. Σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν μόνο μετρήσεις θερμοκρασίας αέρα και σχετικής υγρασίας, μπορεί να χρησιμοποιηθεί η απλοποιημένη εξίσωση του δείκτη ΘΥΒΜΑΣ. Σε συνεργασία με την ΕΜΥ εκδίδονται προγνωστικά πλέον με βάση αυτόν τον δείκτη. Επίσης, η ομάδα μας έχει δημιουργήσει και παρέχει δωρεάν σχετική εφαρμογή για κινητά Android που υπολογίζει τον δείκτη για την τοποθεσία που βρισκόμαστε.
Νερό και διαλλείματα
-Για τι μέτρα μιλάμε στους χώρους εργασίας;
Κάθε επιχείρηση είναι εύκολο αν φτιάξει μια ζώνη μέτρων. Αρχικά δίνουμε νερό στους εργαζόμενους ανά
συχνά χρονικά διαστήματα, από τα στοιχεία που προκύπτουν από τον δείκτη ΘΥΒΜΑΣ. Αυτό μπορεί να αυξήσει την παραγωγικότητα κατά 10% με 20%.Επίσης, πρέπει να γίνονται συχνά διαλλείματα σε χώρους σκιερούς. Άλλο ένα θέμα είναι ο ειδικός προστατευτικός ρουχισμός. Τις ευπαθείς ομάδες τις φροντίζουμε ακόμα περισσότερο.
-Ποια χώρα φροντίζει περισσότερο τους εργαζόμενους της και ποια λιγότερο εκτός και εντός Ευρώπης;
Εκτός Ευρώπης υπάρχει πλέον αυστηρό θεσμικό πλαίσιο στο Κατάρ και γενικότερα στον αραβικό κόσμο. Σας υπενθυμίζω ότι το Κατάρ έγινε γνωστό για αυτό το ζήτημα πριν το μουντιάλ του 2022, μετά τη διεθνή κατακραυγή για απάνθρωπη μεταχείριση εργαζομένων. Τότε το Κατάρ ζήτησε βοήθεια από το Διεθνή Οργανισμό για την Εργασία για να τους πει τι να κάνουν. Αυτοί με τη σειρά τους κάλεσαν εμάς από το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλίας, και πήγαμε να κάνουμε μετρήσεις. Περάσαμε το καλοκαίρι του 2019 εκεί και πραγματοποιήσαμε πολλές μετρήσεις. Με βάση τα αποτελέσματα αυτών των ερευνών, η νομοθεσία τους αναθεωρήθηκε και από το 2021 είναι πλέον η πιο αυστηρή στον κόσμο. Αυστηρή νομοθεσία έχει πλέον η Ιαπωνία και γενικότερα η Νοτιοανατολική Ασία. Η Κύπρος επίσης έχει αυστηρή νομοθεσία, το Βέλγιο, η Αυστρία που θα ισχύσει από το νέο έτος και το τελευταίο διάστημα και η Ισπανία η οποία προχώρησε σε κάποια πρώτα μέτρα. Οι ΗΠΑ είχαν ξεκινήσει επί Μπάιτεν τις πρώτες συζητήσεις. Ο Τραμπ σταμάτησε πολλά άλλα όσον αφορά στην εργασιακή νομοθεσία, ωστόσο αυτό το τρέχει…
Ανύπαρκτα τα μέτρα στην Ελλάδα
-Στην Ελλάδα;
Από το 2017-2024 συμμετείχα σε μια ομάδα εργασίας του Υπ. Εργασίας. Έχουμε δώσει ένα κείμενο που περιγράφει όλο το πλαίσιο των λύσεων στον Υφυπουργό το οποίο έχει μείνει στις καλένδες του δημοσίου. Και μάλιστα σε αυτό το κείμενο βασίστηκε η Ιαπωνία, για να βελτιώσει τη νομοθεσία της πρόσφατα.
-Η Ελλάδα, αλήθεια σε ποια βαθμίδα κατατάσσεται στη λήψη αναγκαίων μέτρων;
Θα έλεγα ότι είμαστε στο οκτώ. Σίγουρα δεν είμαστε στην κατάσταση που είναι το Κατάρ αλλά είμαστε μια χώρα που τουλάχιστον έξι μήνες έχει πάνω από τους 19 βαθμούς Kελσίου. Και πρέπει να εγκλιματιζόμαστε όταν συμβαίνει αυτό. Έχουμε έναν πληθυσμό που πρέπει κάθε Μαϊο να προσαρμόζεται και είμαστε πιο ευάλωτοι, όπως σας εξήγησα παραπάνω.
-Πιστεύετε ότι οι εργαζόμενοι γνωρίζουν ότι βλάπτονται τόσο πολύ από τη ζέστη;
Πιστεύω ότι υπάρχει έλλειμμα ενημέρωσης στους εργαζόμενους. Υποτιμούν την αφυδάτωση που παθαίνουν και τους κινδύνους αυτής. Τέλος Ιουλίου κοινοποιήσαμε ένα άρθρο σε συνεργασία με την Ομοσπονδία Συλλόγων Εργαζομένων Τεχνικών Επιχειρήσεων Ελλάδος (ΟΣΕΤΕΕ). Αναλύσαμε όλα τα εργατικά θανατηφόρα ατυχήματα που έγιναν στην Ελλάδα τα δυο τελευταία χρόνια και είδαμε ότι τον Ιούλιο αυξάνονται κατά 14% έναντι του Ιανουάριο που είναι στο 4%. Αρκεί να σημειώσω ότι πάνω από τους 28 βαθμούς κελσίου αυξάνονται για κάθε βαθμό τα ατυχήματα κατά 12%! Σκεφτείτε πόσες ημέρες στην Ελλάδα έχουμε πάνω από 28 βαθμούς κελσίου. Η ζέστη από μόνη της είναι σαν το αλκοόλ• χτυπά το νευρικό μας σύστημα, το αποδυναμώνει και, όταν αυτό καταρρεύσει, οδηγεί τελικά σε θερμοπληξία. Το πρόβλημα με τη ζέστη στο σώμα είναι ακριβώς αυτό. Καταρρέει το νευρικό σύστημα και αισθάνεσαι ότι όλα είναι καλά, ότι δεν έχεις κάποιο πρόβλημα. Ένας άνθρωπος που έχει θερμοκρασία 39-39,5, αν τον ρωτήσεις θα σου πει ότι αισθάνεται λίγο ζεστός. Αν του ζητήσεις να κάνει μια δραστηριότητα και εκείνη την ώρα τον παρακολουθήσεις θα δεις ότι κάνει πολλά λάθη, αργεί να πάρει αποφάσεις, έχει χαμηλή ταχύτητα αντίδρασης, δε σκέφτεται σωστά, δεν μπορεί να κάνει απλές μαθηματικές πράξεις ενώ όλα αυτά τα εκτελούσε άψογα πριν ανέβει η θερμοκρασία του. Αυτός ο άνθρωπος δεν μπορεί να σκεφτεί σωστά, να αντιδράσει γρήγορα, αλλά χρειάζεται π.χ. να χειρίζεται βαριά μηχανήματα ή να εργάζεται σε μεγάλο ύψος. Έτσι αυξάνονται τα ατυχήματα. Όλα αυτά μαζί επηρεάζουν το νευρικό σύστημα αλλά ο άνθρωπος συνήθως αισθάνεται σχετικά καλά. Είναι σαν να οδηγείς ένα αυτοκίνητο έχοντας πιει και αισθάνεσαι ότι μπορείς να οδηγήσει αλλά αν σε μετρήσει κανείς για να δει την ικανότητα αντίδρασής σου θα δει ότι έχει μειωθεί ένα με δυο δευτερόλεπτα τα οποία όμως μπορεί να χωρίζουν τη ζωή από τον θάνατο.
Σύμφωνα με όλα αυτά από τη στιγμή που δεν έχουμε και το θεσμικό πλαίσιο δε γίνεται και σωστή καταγραφή των εργατικών ατυχημάτων ή δυστυχημάτων…
Αυτό είναι αλήθεια. Πολλά εργατικά ατυχήματα δεν καταγράφονται ούτε ελέγχονται αν προήλθαν από τη ζέστη. Για παράδειγμα, η αιτία θανάτου μπορεί να αναφέρει απλά «ανακοπή». Στην πρόσφατη έκθεση που δημοσιεύσαμε με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας ζητάμε από τους γιατρούς αυτά τα περιστατικά να καταγράφονται σωστά. Στο παραπάνω παράδειγμα, ο άνθρωπος έπαθε ανακοπή αλλά μπορεί η αιτία να είναι θερμοπληξία. Η αιτία δηλαδή της ανακοπής πρέπει να καταγράφεται για να δούμε το πραγματικό μέγεθος του προβλήματος και να πείσουμε πολιτικούς και εργοδότες ότι πρέπει να γίνει κάτι. Τα αποτελέσματα καταρρίπτουν τον μύθο ότι «ο Έλληνας αντέχει τη ζέστη». Δείχνουν ότι αν δεν υπάρξουν μέτρα, η ζέστη θα συνεχίσει να αυξάνει τους θανάτους στους εργασιακούς χώρους.
Ποιος είναι ο Δρ. Ανδρέας Φλουρής
Ο Δρ. Ανδρέας Φλουρής είναι Καθηγητής Φυσιολογίας στο Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και Επισκέπτης Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Οτάβα, γιαπερισσότερα από 15 χρόνια, συμβουλεύει κυβερνήσεις και διεθνείς οργανισμούς,για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και παραγόντων του περιβάλλοντος στην υγεία, την παραγωγικότητα, και το κυριότερο προτείνει λύσεις και εφαρμογή μέτρων στους χώρους εργασίας.
Το 2023, συμπεριλήφθηκε στη λίστα TIME100 Next των μελλοντικών παγκόσμιων ηγετών και είναι μέλος της επιτροπής του VinFuturePrize.
Υπήρξε κύριος συντάκτης της κοινή έκθεσης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού,που δημοσιεύθηκε τον Αύγουστοσχετικά με τις αυξανόμενες προκλήσεις για την υγεία που φέρνουν οι ακραίες θερμοκρασίες στους εργαζόμενους, διεθνώς.
Η λαμπρή του πορεία ξεκίνησε από το Γάζι όπου μεγάλωσε και πήγε σχολείο, πριν φοιτήσει το Πειραματικό .Η μητέρα του, είναι η κα Μαρία Ζουριδάκη δασκάλα στο Δημοτικό Γαζίου, όπου το υπηρέτησε μέχρι τη συνταξιοδότησή της. Ο πατέρας του, οκ. Δημήτρης Φλουρής φιλόλογος -Γυμνασιάρχης στο Γυμνάσιο Τυλίσου,όπου και αυτός πλέον έχει συνταξιοδοτηθεί.
Μετά την ολοκλήρωση των σπουδών του σε Ελλάδα και εξωτερικό, ξεκίνησε την ακαδημαϊκή του πορεία ως καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και στη συνέχεια ίδρυσε το Εργαστήριο Περιβαλλοντικής Φυσιολογίας (FAME Lab).Εκεί υπάρχει ένας θάλαμος προσομοίωσης, μέσα στον οποίο ο ίδιος και η ερευνητική του ομάδα αναπαράγουν και δοκιμάζουν διαφορετικές καιρικές συνθήκες.
Βαρύτητα δίνεται στη ζέστη καθώς είναι ένας από τους παράγοντες του περιβάλλοντος που επηρεάζει τη χώρα μας αλλά και άλλες, περισσότερο από κάποιους άλλους.
Οι έρευνες δεν επικεντρώνονται μόνο στο να καταγραφεί πως το περιβάλλον επηρεάζει τον ανθρώπινο οργανισμό αλλά ποια μέτρα πρέπει να ληφθούν για να ελαχιστοποιηθεί η καταπόνηση από τη ζέστη κατά τη διάρκεια της εργασίας.
Ως γενικό συμπέρασμα είναι ότι η ζέστη καταβάλλει περισσότερο από ότι μπορεί κανείς να φανταστεί τον ανθρώπινο οργανισμό επηρεάζοντας δραματικά την παραγωγικότητα του, και το κυριότερο θέτοντας σε κίνδυνο
την υγεία των εργαζομένων.
Πρόκειται για μια ύπουλη απειλή που μπορεί να απορυθμίσει ακόμα και τους γνωρίζοντες αν αναλογιστεί κανείς ότι ακόμα και ο Δρ. Φλουρής,παρά τις γνώσεις και την εμπειρία πέφτει και ίδιος θύμα θερμοπληξίας.
Ο Δρ. Ανδρέας Φλουρής
Ο θάλαμος προσομοίωσης
ΠΡΩΤΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΜΑΛΕΒΙΖΙΟΥ
