Πρόσφατα κρατήσαμε στα χέρια μας το νέο ημερολόγιο για το 2026 του Πολιτιστικού Συλλόγου Γωνιών Μαλεβιζίου!
Ομολογουμένως εκπλαγήκαμε από την μοναδική έκδοση. Πρόκειται για ένα φωτογραφικό λεύκωμα με σημαντικές φωτογραφίες από την αρχική ανασκαφή του 1930 από τον Σπυρίδωνα Μαρινάτο που έφερε στο φως το Μινωικό Μέγαρο στην αρχαιολογική θέση του Σκλαβόκαμπου.
Τις φωτογραφίες αυτές ο σπουδαίος αρχαιολόγος και ακαδημαϊκός διέθεσε στην συλλογή της εν Αθήναις Αρχαιολογική Εταιρεία, από την οποία και παραχωρήθηκαν ευγενικά για την σπουδαία έκδοση του Πολιτιστικού Συλλόγου Γωνιών, με σεβασμό στον Μινωικό Πολιτισμό και στην κληρονομιά, που τους έδωσε η εν λόγω ανασκαφή.
Το Μινωικό Μέγαρο ή αγρέπαυλη, που χρονολογείται στην Υστερομινωική ΙΒ περίοδο (περίπου 1500-1450 π.Χ.) ανακαλύφθηκε κατά τη διάρκεια εργασιών για τη διάνοιξη του δρόμου Τυλίσου – Ανωγείων το 1930. Πρόκειται για ένα πολυώροφο κτήριο με τουλάχιστον 17-20 δωμάτια. Η δομή του είναι πιο απλή από τα μεγάλα ανάκτορα, καθώς δεν βρέθηκαν τοιχογραφίες ή επενδύσεις από γύψο. Ανάμεσα στα σημαντικά ευρήματα ξεχωρίζει και η πήλινη κεφαλή ταύρου και πλήθος πήλινων σφραγισμάτων Πίθοι, εργαλεία και σκεύη όπως ένα πέτρινο ρυτό.
Από το 2023, το Πανεπιστήμιο Κρήτης διεξάγει ένα νέο πενταετές ερευνητικό πρόγραμμα υπό τη διεύθυνση της επίκουρης καθηγήτριας Άρτεμις Καρναβά που αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2027. Το ερευνητικό μάλιστα πρόγραμμα επανεξετάζει τα παλαιά δεδομένα του Μαρινάτου και αποσκοπεί στην ανάδειξη της σχέσης του μεγάρου με τον ευρύτερο οικισμό και το τοπίο της κοιλάδας. Στο ημερολόγιο συμπεριελήφθη ως κεντρική πρόσφατη αεροφωτογραφία του Πανεπιστημίου Κρήτης, που απεικονίζει το «Σκλαβόκαμπο» από ψηλά, από την Πανεπιστημιακή Ανασκαφή.
Το ημερολόγιο
Στις σελίδες του ημερολογίου – που μεταφέρει σημαντικές πληροφορίες για την αρχαιολογική ανακάλυψη – περιγράφεται και απεικονίζεται μέσω του φωτογραφικού αρχείου, πως οι εργάτες του δρόμου ειδοποίησαν τον τότε επιμελητή αρχαιοτήτων Κρήτης Σπυρίδωνα Μαρινάτο, ο οποίος έκανε την ανασκαφή μέσα στην ίδια χρονιά. Δημοσιεύεται μάλιστα στο ημερολόγιο η φωτογραφία (λήψη από νοτιοανατολικά) που δείχνει τους τοίχους του αρχαίου κτηρίου. Διακρίνεται μία ανδρική φιγούρα να περιδιαβαίνει τα δωμάτια, καθώς και μία σκηνή, πιθανότατα για τη διαμονή των εργατών.
Το κτήριο του Σκλαβόκαμπου ήταν κατασκευασμένο από ντόπιο ασβεστόλιθο, γνωστό και ως «τιτανόλιθο». Η έρευνα υποθέτει ότι το μεγάλο πάχος των εξωτερικών τοίχων ήταν απαραίτητο για να στηριχθεί ανώτερος όροφος.
Όπως καταγράφεται ορισμένοι τοίχοι του κτηρίου φαίνεται να είχαν κατασκευαστεί όχι από πέτρες, αλλά με πηλόπλινθους (πλιθιά). Σε άλλη φωτογραφία απεικονίζονται δύο πλιθιά κάθετα τοποθετημένα, τα μοναδικά που έχουν βρεθεί στη θέση τους σε ανασκαφές στη μινωική Κρήτη, και χωρίζουν ένα μικρό χώρο σε δύο τμήματα. Μπροστά στα πλιθιά διακρίνεται μία λίθινη βάση σε σχήμα Τ για την προσαρμογή ξύλινων φύλλων πόρτας δεξιά και αριστερά (άρα η πόρτα ήταν δίφυλλη), και στο δωμάτιο μπροστά διακρίνονται πλάκες του δαπέδου του δωματίου. Η χρήση πηλού στην τοιχοποιία δεν ήταν ασυνήθιστη στη μινωική αρχιτεκτονική, γιατί ελάφρυνε το κτήριο και ενίσχυε την αντισεισμική του προστασία.
Η οικονομική ευρωστία στην Αγρέπαυλη
Στο κτήριο του Σκλαβόκαμπου αποκαλύφθηκαν δύο γειτονικά δωμάτια με πιθάρια. Διακρίνεται ένα δωμάτιο με 11 πιθάρια στη διάρκεια της ανασκαφής, δύο εργάτες που σκάβουν και δύο άτομα που φαίνεται να επιστατούν. Τα πιθάρια βρέθηκαν στη θέση τους, ολόκληρα (αν και όχι ακέραια), και είναι χαρακτηριστικά της εποχής: μεγάλου μεγέθους (στο ύψος περίπου ενός ανθρώπου), με διακόσμηση ανάγλυφη, που μιμείται σκοινιά. Τα πιθάρια προορίζονταν για την αποθήκευση αγαθών, υγρών ή στερεών (λάδι, κρασί, δημητριακά).
Τα πολλά αντικείμενα που ανακαλύφθηκαν στο εσωτερικό του κτηρίου αποκαλύπτει πως λειτουργούσε σε εποχή οικονομικής ευρωστίας με προϊόντα πολυτελείας που έχουν βρεθεί σε πολλές μινωικές θέσεις.
Ανάμεσα στα πολλά αντικείμενα που βρέθηκαν στο κτήριο του Σκλαβόκαμπου, συγκαταλέγονται και κάποια καθημερινής χρήσης, όπως τα πήλινα κύπελλα της φωτογραφίας, ορισμένα με ζωγραφική διακόσμηση, άλλα ολόβαφα. Μαζί τους παρατάσσονται και πήλινα μικρογραφικά αγγεία, απομιμήσεις μεγάλων αγγείων σε μικρό μέγεθος. Οι μικρογραφικές απομιμήσεις μεγάλων αγγείων ήταν μία αγαπημένη συνήθεια της μινωικής εποχής.
Τα πήλινα σφραγισμάτα
Το πιο «διάσημο» και σημαντικό εύρημα της ανασκαφής του 1930 στον Σκλαβόκαμπο ήταν ένα σύνολο πήλινων σφραγισμάτων, που έφεραν αποτυπώματα σφραγίδων και αποτελούσαν τεκμήρια διοικητικών πρακτικών. Η οικονομική ευρωστία του μινωικού κόσμου στηριζόταν πάνω σε κρατικές δομές και σε ένα οργανωμένο διοικητικό σύστημα, που παρήγαγε γραπτά έγγραφα και τα σφράγιζε. Η γραφή της εποχής ήταν η Γραμμική Α, και αυτά τα πήλινα σφραγίσματα θεωρούμε ότι σφράγιζαν διπλωμένα κομμάτια περγαμηνών, πιθανώς γραμμένα σε Γραμμική Α (τα φθαρτά αυτά υλικά δε σώζονται). Η ενσφράγιση γινόταν από σφραγίδες εξαιρετικής ποιότητας που απεικονίζουν, όπως φαίνεται στη φωτογραφία, ζώα, όπως ταύρους και άλογα.
Όπως αναφέρεται για τη διευκόλυνση της μελέτης των μικροσκοπικών μινωικών σφραγίδων οι μελετητές συχνά κατασκευάζουν γύψινα αντίγραφα των αποτυπωμάτων τους σε μεγέθυνση, ώστε να γίνει πιο κατανοητό το απεικονιζόμενο θέμα. Διακρίνεται και το αντίγραφο μιας σκηνής ταυροκαθαψίων που βρέθηκε ανάμεσα στα σφραγίσματα του Σκλαβόκαμπου, ένα εικονογραφικό θέμα προσφιλές στο μινωικό κόσμο.
Η τρισδιάστατη αξονομετρική αναπαράσταση του κτηρίου του Σκλαβόκαμπου
Στο ημερολόγιο παρουσιάζεται και η τρισδιάστατη αξονομετρική αναπαράσταση του κτηρίου του Σκλαβόκαμπου που δημιούργησε κατά παραγγελία του ανασκαφέα Μαρινάτου ο Γερμανός αρχιτέκτονας Μουντς.
Οι αναπαραστάσεις αυτές ήταν ανέκαθεν δημοφιλείς, γιατί έδιναν την εικόνα των ανασκαμμένων, αρχαίων κτηρίων με βάση στοιχεία που είχαν παρατηρηθεί στη διάρκεια της ανασκαφής, αλλά δεν σώζονταν εξ ολοκλήρου. Η εικόνα αυτών των κτηρίων συμπληρωνόταν από αρχιτεκτονικά στοιχεία γνωστά από άλλα κτήρια του μινωικού κόσμου, οπότε παραγόταν μία εικόνα του κτηρίου πλασματική και σε άγνωστο βαθμό ακριβής.
Το κτήριο καταστράφηκε από ισχυρή πυρκαγιά, το 1450 π.Χ. γεγονός που βοήθησε στη διατήρηση των πήλινων σφραγισμάτων (ψήθηκαν στη φωτιά).
Η ύπαρξη ανώτερου ορόφου στο αρχαίο κτήριο του Σκλαβόκαμπου είναι διαπιστωμένη και λόγω της ύπαρξης κλιμακοστασίου στο εσωτερικό του κτηρίου. Πιθανώς η ίδια η σκάλα να ήταν ξύλινη, ωστόσο καταλαβαίνουμε την ύπαρξή της λόγω των δύο μακρόστενων, παράλληλων χώρων που εικονίζονται εδώ (βάθος, δεξιά, λήψη από νότια): πρόκειται για χώρους που δομούνται με αυτή τη διάταξη ώστε να επιτρέψουν την τοποθέτηση μίας διπλής σκάλας σε σχήμα Π.
Όπως καταγράφεται ορισμένοι τοίχοι του κτηρίου φαίνεται να είχαν κατασκευαστεί όχι από πέτρες, αλλά με πηλόπλινθους (πλιθιά). Σε άλλη φωτογραφία απεικονίζονται δύο πλιθιά κάθετα τοποθετημένα, τα μοναδικά που έχουν βρεθεί στη θέση τους σε ανασκαφές στη μινωική Κρήτη, και χωρίζουν ένα μικρό χώρο σε δύο τμήματα.
Μπροστά στα πλιθιά διακρίνεται μία λίθινη βάση σε σχήμα Τ για την προσαρμογή ξύλινων φύλλων πόρτας δεξιά και αριστερά (άρα η πόρτα ήταν δίφυλλη), και στο δωμάτιο μπροστά διακρίνονται πλάκες του δαπέδου του δωματίου. Η χρήση πηλού στην τοιχοποιία δεν ήταν ασυνήθιστη στη μινωική αρχιτεκτονική, γιατί ελάφρυνε το κτήριο και ενίσχυε την αντισεισμική του προστασία.
Η ΠΡΩΤΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΕΓΙΝΕ ΣΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΜΑΛΕΒΙΖΙΟΥ
