Μεγάλη θλίψη προκάλεσε ο θάνατος του κοινωνιολόγου, ακαδημαϊκού και σπουδαίου διανοητή, Κωνσταντίνου Τσουκαλά, ο οποίος πέθανε σε ηλικία 89 ετών και αφήνει ένα μεγάλο κενό στην πνευματική ζωή της χώρας.
Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς γεννήθηκε το 1937 στην Αθήνα και ήταν γόνος αστικής οικογένειας, εγγονός του καθηγητή του Ποινικού Δικαίου της Νομικής Σχολής Αθηνών, Κωνσταντίνου Τσουκαλά και γιος του δικηγόρου και πολιτικού, Άγγελου Τσουκαλά. Μάλιστα ο πατέρας του ήταν συνήγορος του ιστορικού στελέχους του ΚΚΕ, Νίκου Μπελογιάννη και στις δύο δίκες που κατέληξαν στην εκτέλεσή του. Σε συνεντεύξεις του ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς είχε αναφέρει ότι ως 14χρονος έφηβος είχε πάει μία φορά στη δίκη Μπελογιάννη και αυτό τον διαμόρφωσε πολιτικά.
Σπούδασε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών πραγματοποίησε μεταπτυχιακές σπουδές Φιλοσοφίας του Δικαίου και Κοινωνιολογίας στα Πανεπιστήμια Χαϊδελβέργης και του Μονάχου στη Γερμανία, του Παρισιού στη Γαλλία και του Γέιλ στις ΗΠΑ. Το 1967 βρισκόταν στο Παρίσι όπου ξεκίνησε την καριέρα του ως ακαδημαϊκός και έζησε από κοντά τον Γαλλικό Μάη του ’68.
Ήταν μέλος της ελληνικής παρέας του Παρισιού τη δεκαετία του 1960 με τον Τίτο Πατρίκιο, τον Γιώργο Βέλτσο, τον Κώστα Ζουράρι και τον στενότερο φίλο του, Νίκο Πουλαντζά. Το 2002 ο Τίτος Πατρίκιος είχε μιλήσει στην ΕΡΤ για τη φιλία τους: «Δεν θα ξεχάσω ποτέ ότι τη νύχτα του πραξικοπήματος ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς με την τότε σύζυγό του Μάχη Σκαρπαλέζου με ένα μικρό αυτοκίνητο (…) γύριζαν όλη την Αθήνα, μία Αθήνα που είχαν καταλάβει τα τανκς και ήταν πολύ επικίνδυνο να βγαίνεις στους δρόμους για να ειδοποιήσουν τους φίλους τους ότι έγινε πραξικόπημα, έγινε δικτατορία και να πάρουν τα μέτρα τους να γλιτώσουν. Έτσι ήρθαν να ειδοποιήσουν και εμένα. Δεν με βγήκαν όμως εκεί που έμενα γιατί εγώ ήδη είχα διαφύγει. Και από εκεί πέρα η δικτατορία έγινε αν θυμάμαι τη νύχτα της Παρασκευής της 21ης Απριλίου και το βράδυ της Δευτέρας στο σπίτι του Κωνσταντίνου Τσουκαλά σε ένα μικρό διαμέρισμα στην οδό Δεινοκράτους μαζευτήκαμε μερικοί φίλοι ανάμεσα τους ήταν ο Κωνσταντίνος Σημίτης, ο Σπήλιος Παπασπηλιόπουλος, ο Γεράσιμος Νοταράς και κουβεντιάσαμε με πάθος και αποφασιστικότητα τι πρέπει να κάνουμε, τι πράξεις θα κάνουμε για να πολεμήσουμε τη δικτατορία».
Υπήρξε παιδικός και στενός φίλος με τον πανεπιστημιακό και κορυφαίο συνταγματολόγο, Δημήτρη Τσάτσο, τον κοινωνιολόγο και φιλόσοφο, Νίκο Πουλαντζά και τον πεζογράφο, μεταφραστή και ψυχίατρο, Γιώργο Χειμωνά. Στο παρελθόν ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς είχε μιλήσει για το πώς γνωρίστηκε σε μικρή ηλικία με τον Νίκο Πουλαντζά στις Σπέτσες, όπου οι οικογένειές τους παραθέριζαν στο ίδιο ξενοδοχείο και αυτό έγινε η αρχή μίας δυνατής φιλίας. Ήταν παρών στην αυτοκτονία του Νίκου Πουλαντζά στο Παρίσι το 1979.
Το έργο που άφησε πίσω του είναι τεράστιο και γι’ αυτό την αποτίμησή του θα την παρουσιάσει η ακαδημαϊκή κοινότητα. Ωστόσο όσοι τον γνώριζαν υποστηρίζουν ότι η πρόθεσή του ήταν πάντα να αφυπνίσει, να προβληματίσει, να συζητήσει με την κοινωνία. Αυτό φάνηκε και στον τρόπο που αντιμετώπιζε την διδασκαλία του στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.
«Η διδασκαλία, αυτή τη χαίρομαι. (…) Πρώτα από όλα εμπνέομαι από τους ανθρώπου που είναι εκεί. Και η συζήτηση αλλά και το μάτι να παρακολουθείς τα 5, 10, 20 μάτια που σε κοιτάνε, που σε επιδοκιμάζουν, σε θαυμάζουν, σε χλευάζουν ή σε αμφισβητούν, οτιδήποτε από αυτά να συμβαίνει είναι μία πρόκληση. Αυτοσχεδιάζεις την απάντηση στην πρόκληση. Το μάθημα είναι αυτοσχεδιασμός. Μου είναι αδύνατον να μιλήσω από χειρόγραφο. Μιλάω πάρα πολύ άσχημα από χειρόγραφο. Κομπιάζω. Βαριέμαι. Πλήττω από το χειρόγραφο, ενώ όταν βρίσκεται κανείς σε ένα ακροατήριο για να θέσει ένα θέμα και να συζητήσει για εμένα αυτό είναι ζωή. Και το χαίρομαι όσο και το γράψιμο. Είναι τα δύο πράγματα που απολαμβάνω πραγματικά σε σχέση με τη δουλειά μου», είχε πει στο 2002 στην ΕΡΤ ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς.
Για τη σύζυγό του, συγγραφέα, πανεπιστημιακό και ψυχολόγο, Φωτεινή Τσαλίκογλου είχε δηλώσει το 2017 στην εκπομπή «Μονόγραμμα» στην ΕΡΤ2. Δύο διανοούμενοι, συγγραφείς σε ένα σπίτι που όπως είχε πει: «…Στριμώχνονται, συγκρούονται, αντιπαρατίθενται και τελικά καταφέρνουν να συνυπάρχουν».
Συγκίνηση στον πολιτικό και ακαδημαϊκό κόσμο
Πολιτικοί, καθηγητές και συνταγματολόγοι τον αποχαιρέτησαν με εξαιρετικά συγκινητικά λόγια. Ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Κωνσταντίνος Υφαντής σε ανάρτησή του μίλησε με θερμά λόγια για τον καθηγητή του, Κωνσταντίνο Τσουκαλά.
«Τον Κωνσταντίνο Τσουκαλά είχα την μεγάλη τύχη να τον έχω καθηγητή στην Νομική Σχολή του ΑΠΘ το 1983-84 ενώ ήταν ακόμη στην Γαλλία και λίγο πριν αναλάβει καθήκοντα στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του ΕΚΠΑ. Δεν ξέρω πόσες και πόσοι από την τάξη εκείνη τον θυμούνται αλλά εγώ έχω πολύ έντονη την εικόνα του στο μεγάλο αμφιθέατρο, να διδάσκει με πάθος Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία. Γοητευτικός, μαγικός, καθηλωτικός», έγραψε ο Κωνσταντίνος Υφαντής.
Και συνέχισε: «Μετά από 14 χρόνια με καλωσόρισε ως συνάδελφο στο ΕΚΠΑ μαζί με μια γενιά μεγάλων δασκάλων, η οποία δυστυχώς για όλες και όλους μας βρίσκεται στην έξοδο. Δεν χρειάζεται εγώ να πω το παραμικρό για το έργο του και την τεράστια συμβολή του στην εξέλιξη της ελληνικής κοινωνιολογίας». «Θα τον θυμάμαι πάντοτε με απεριόριστο σεβασμό και αγάπη. Θεωρώ πως ήταν από τους αναντικατάστατους», κατέληξε ο Κωνσταντίνος Υφαντής.
Σε προσωπικό και συγκινητικό τόνο αποχαιρέτησε με ανακοίνωσή του τον Κωνσταντίνο Τσουκαλά ο Ευάγγελος Βενιζέλος. «Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς κατάφερε να μείνει πάντα νέος αναζητώντας διαρκώς νέες ερμηνευτικές προτάσεις, ενώ αυτές που είχε αναδείξει πριν πενήντα και πλέον χρόνια ως εργαλεία για την κατανόηση της ελληνικής κοινωνίας έχουν καταστεί εδώ και δεκαετίες κοινής αποδοχής», τόνισε ο Ευάγγελος Βενιζέλος.
«Αποχαιρετώ με μεγάλη θλίψη και αγάπη τον συγκάτοικό μου στο ίδιο γραφείο στη Νομική Σχολή Θεσσαλονίκης, τον χρήστη της ίδιας τηβέννου, αυτής του παιδικού του φίλου και δασκάλου μου Δημήτρη Τσάτσου. Αποχαιρετώ το φωτεινό μυαλό του, τη χάρη του λόγου του, το μοναδικό του ύφος, τη συστολή που καταβάθος τον χαρακτήριζε, την ευγένεια με την οποία χειριζόταν τις πολιτικές διαφωνίες, την ικανότητα του να αναθεωρεί», τόνισε ο Ευάγγελος Βενιζέλος.
«Η Φωτεινή που φώτισε τη ζωή του τώρα καλείται να διαφυλάξει μια μεγάλη παρακαταθήκη», υπογράμμισε ο Ευάγγελος Βενιζέλος.
Ο συνταγματολόγος και καθηγητής Δημοσίου Δικαίου και Κοινωνικής Διοίκησης στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Ξενοφών Κοντιάδης έγραψε για την φιλία τους με μεγάλη συγκίνηση. «Δεν είναι εύκολο να γράψω για τον Κωνσταντίνο Τσουκαλά. Αρχές Ιουλίου που συναντηθήκαμε τελευταία φορά στο σπίτι του ήταν καταβεβλημένος από την αρρώστια, αλλά μου μιλούσε με ενθουσιασμό για το επόμενο βιβλίο που είχε στο μυαλό του, πιάνοντας το νήμα από το τελευταίο μέρος των “Ειδώλων Πολιτισμού” και την “Επινόηση της ετερότητας”. Ήταν αστείρευτη η δημιουργική περιέργειά του, όπως και η αγάπη του για τη ζωή, για όλες της όψεις της», έγραψε σε ανάρτηση ο Ξενοφών Κοντιάδης.
Και πρόσθεσε: «Αυτό που είναι πιο δύσκολο να παρουσιαστεί είναι ο άνθρωπος. Με τον Τσουκαλά γίναμε φίλοι “εξ αντανακλάσεως”: Συνδεόμασταν και οι δύο στενά με τον Δημήτρη Τσάτσο, με τον οποίο ο Κωνσταντίνος ήταν παιδικός φίλος, λίγα χρόνια μικρότερος. Τους θυμάμαι σε ατέλειωτες θεωρητικές συζητήσεις που κατέληγαν συνήθως σε ανέκδοτα και καλαμπούρια: Ήταν και οι δύο αφοσιωμένοι με γνήσιο πάθος στον στοχασμό για την πολιτεία, όμως αυτό κάθε άλλο παρά τους είχε αποστειρώσει από τα γήινα, τα ανθρώπινα, τα καθημερινά. Η κουβέντα για την τρέχουσα πολιτική, για τα προβλήματα της ζωής, για τα πάθη που μας βασανίζουν ήταν πάντα στην ημερήσια διάταξη».
«Πάνε σχεδόν είκοσι χρόνια πια που βρεθήκαμε πρόεδρος εγώ και αντιπρόεδρος εκείνος του Ιδρύματος Θεμιστοκλή και Δημήτρη Τσάτσου, όπου η συμβολή του ήταν πολύτιμη χάρη και στην εμπειρία του ως διευθυντή και προέδρου του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών για πάνω από δέκα χρόνια, προέδρου του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού και άλλες αντίστοιχες θέσεις. Για το Ιδρυμα Τσάτσου είναι τεράστια η απώλειά του και θα τον τιμήσει όπως αρμόζει τους επόμενους μήνες», ανέφερε ο Ξενοφών Κοντιάδης.
«Αν θυμάμαι καλά ήταν το 2011 ή 2012, στην καρδιά της οικονομικής κρίσης, όταν πήρα την πρωτοβουλία να κάνουμε γύρω στις δέκα συναντήσεις στο σπίτι του, μαγνητοφωνώντας τις συζητήσεις μας για την περιπετειώδη ζωή και το έργο του. Αυτές οι συζητήσεις απομαγνητοφωνήθηκαν αλλά δεν δημοσιεύτηκαν ποτέ. Μου μίλησε για το πώς ο πατέρας του, συνήγορος του Μπελογιάννη στις δύο δίκες που κατέληξαν στην εκτέλεσή του, τον πήρε μια μέρα στο δικαστήριο, δεκατετράχρονο έφηβο, κι αυτή υπήρξε η καθοριστική στιγμή για τη διαμόρφωση της πολιτικής του συνείδησης (περιγράφω τη σκηνή στο μυθιστόρημά “Η τρέλα ν’ αλλάξουν τον κόσμο”), όπως και η συνάντησή του εκείνα τα νεανικά χρόνια με την κόρη του Δημήτρη Μπάτση, που εκτελέστηκε μαζί με τον Μπελογιάννη», σημείωσε.
«Μου μίλησε βέβαια ο Κωνσταντίνος για τον Πουλαντζά, παιδικό του φίλο, για τα χρόνια των σπουδών του, πώς εγκατέλειψε μία πολυτελή υποτροφία στο Πρίνστον όταν ξέσπασε ο Μάης του ’68 για να πάει στο φλεγόμενο Παρίσι, πώς εκεί γνώρισε μυθικά πρόσωπα όπως ο Φουκώ, ο Αλτουσέρ, ο Καστοριάδης, ο Λακάν, ο Αξελός, πώς διαπλάστηκε ο θεωρητικός στοχασμός του όχι μόνο μέσα από τα βιβλία και τα ακαδημαϊκά σεμινάρια αλλά και από τα βιώματα, τους ανθρώπους, τα ταξίδια», τόνισε.
«Με τον Κωνσταντίνο μοιραστήκαμε πολλά καλοκαίρια στην Αίγινα, όπου έτυχε να παραθερίζουμε σε κοντινά σπίτια, συχνά μαζί με τους συνήθεις καλεσμένους του, τον Ηλία Νικολακόπουλο και τον Τάκη Καφετζή. Δεν θα αναφερθώ εδώ σε οινοποσίες, πολιτικούς καβγάδες, εκμυστηρεύσεις και καλαμπούρια, αλλά σε κάτι που μου είχε πει ο Κωνσταντίνος για τη θάλασσα: Αυτό που δεν χόρταινε ήταν να βουτάει ώρες με τη μάσκα για να παρατηρεί τον βυθό, τα ψάρια, τα κοχύλια, τα θαλάσσια φυτά. Αν υπάρχει ένας άλλος κόσμος εκεί που βρίσκεται τώρα, ελπίζω να είναι για τον Κωνσταντίνο μια ατέλειωτη καλοκαιρινή θάλασσα», κατέληξε ο Ξενοφών Κοντιάδης.
Πηγή: newsbomb.gr
