Η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του Αγίου Φανουρίου στις 27 Αυγούστου, ημερομηνία που φέτος συμπίπτει με Πέμπτη. Η ημέρα είναι άρρηκτα συνδεδεμένη στη λαϊκή παράδοση με τη φανουρόπιτα, το νηστίσιμο γλυκό που παρασκευάζουν οι πιστοί προς τιμήν του Αγίου.
Ο Άγιος Φανούριος τιμάται ως μεγαλομάρτυρας και κατέχει ξεχωριστή θέση στη λαϊκή θρησκευτική παράδοση. Εδώ και πολλές γενιές οι πιστοί προσφεύγουν στη βοήθειά του όταν αναζητούν κάτι που έχει χαθεί ή όταν επιθυμούν να τους «φανερωθεί» η λύση σε μια δύσκολη υπόθεση.
Από τα πιο γνωστά έθιμα που συνοδεύουν την εορτή είναι η φανουρόπιτα. Πρόκειται για νηστίσιμο γλυκό, το οποίο προσφέρεται στη μνήμη του Αγίου και συνηθίζεται να μεταφέρεται στην εκκλησία για ευλογία και στη συνέχεια να μοιράζεται σε συγγενείς, φίλους και γείτονες. Παραδοσιακά παρασκευάζεται με 7 ή 9 υλικά, δύο μονούς αριθμούς στους οποίους αποδίδεται ιδιαίτερος συμβολισμός στην ορθόδοξη παράδοση.
Η σχέση του Αγίου Φανουρίου με την ανεύρεση χαμένων αντικειμένων έχει τις ρίζες της κυρίως στη λαϊκή ευσέβεια. Συνδέθηκε, μάλιστα, και με το ίδιο το όνομα Φανούριος, το οποίο στη συνείδηση των πιστών παραπέμπει στο ρήμα «φανερώνω».
Η παράδοση της φανουρόπιτας
Μία από τις παραδόσεις που έχουν επικρατήσει γύρω από τον Άγιο Φανούριο αναφέρεται στη μητέρα του. Σύμφωνα με αυτήν, η μητέρα του Αγίου ήταν αμαρτωλή, καθώς φερόταν με σκληρότητα και απανθρωπιά στους φτωχούς. Ο Άγιος, όπως αναφέρει η παράδοση, επιχείρησε να τη σώσει, χωρίς όμως να το κατορθώσει.
Για τον λόγο αυτό, σύμφωνα πάντα με τη λαϊκή παράδοση, ο Άγιος δεν ζήτησε από τους πιστούς να προσφέρουν κάτι για τον ίδιο, αλλά να προσεύχονται για τη μνήμη και την ψυχή της μητέρας του.
Έτσι ερμηνεύεται και το έθιμο που θέλει τις νοικοκυρές να παρασκευάζουν φανουρόπιτες στις 27 Αυγούστου, ανήμερα της εορτής του. Οι πίτες μεταφέρονται στις εκκλησίες, όπου ευλογούνται από τον ιερέα, και κατόπιν μοιράζονται σε άλλους ανθρώπους. Τη διαδικασία συνοδεύει παραδοσιακά η ευχή: «Θεός σχωρεσ’ τη μάνα του Αγίου Φανουρίου».
Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο αριθμός των υλικών που χρησιμοποιούνται για την παρασκευή της. Κατά την παράδοση πρέπει να είναι μονός αριθμός, συνήθως 7 ή 9. Οι αριθμοί αυτοί έχουν συνδεθεί με τα Μυστήρια της Εκκλησίας, τις ημέρες της Δημιουργίας και τα τάγματα των αγγέλων. Στην απλούστερη παραδοσιακή εκδοχή της, η φανουρόπιτα αποτελείται από επτά υλικά, αριθμός που παραπέμπει στα επτά Μυστήρια της Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Η τιμή προς τον Άγιο Φανούριο συνδέθηκε αρχικά με τη Ρόδο, όπου, σύμφωνα με την παράδοση, εντοπίστηκε η εικόνα του και ο Άγιος καθιερώθηκε ως προστάτης του νησιού. Η λατρεία του εξαπλώθηκε αργότερα στα γειτονικά νησιά και στην Κρήτη και στη συνέχεια σε ολόκληρη την Ελλάδα.
Χαρακτηριστική είναι και η φράση που έχει περάσει από γενιά σε γενιά και χρησιμοποιούν οι πιστοί όταν ζητούν τη βοήθεια του Αγίου: «Άγιε μου Φανούρη, φανέρωσε μου το… και εγώ θα φτιάξω μια πίτα για την ψυχή της μάνας σου».
Η συνταγή για φανουρόπιτα με 9 υλικά
Τα υλικά που θα χρειαστείτε:
- 500 γρ. αλεύρι που φουσκώνει μόνο του
- 1 φλιτζάνι ζάχαρη
- 1 φλιτζάνι ελαιόλαδο ή σπορέλαιο
- 1½ φλιτζάνι φρέσκο χυμό πορτοκαλιού
- 1 κ.γ. κανέλα
- ½ κ.γ. γαρύφαλλο
- ξύσμα από 1 πορτοκάλι
- 1 φλιτζάνι σταφίδες
- 1 φλιτζάνι καρύδια χοντροκομμένα
Εκτέλεση:
- Προθερμαίνουμε τον φούρνο στους 170-180°C και λαδώνουμε ελαφρά ένα ταψί περίπου 26-28 εκ.
- Σε μεγάλο μπολ ανακατεύουμε καλά το λάδι με τη ζάχαρη.
- Προσθέτουμε τον χυμό και το ξύσμα πορτοκαλιού, την κανέλα και το γαρύφαλλο.
- Ρίχνουμε σταδιακά το αλεύρι και ανακατεύουμε απαλά, μέχρι να δημιουργηθεί ένας ομοιόμορφος, σχετικά παχύρρευστος χυλός.
- Προσθέτουμε τις σταφίδες και τα χοντροκομμένα καρύδια και ανακατεύουμε ελαφρά.
- Αδειάζουμε το μείγμα στο ταψί και ισιώνουμε την επιφάνεια.
- Ψήνουμε για περίπου 50-60 λεπτά, ανάλογα με τον φούρνο. Ελέγχουμε με ένα μαχαίρι ή ξυλάκι στο κέντρο· πρέπει να βγαίνει καθαρό.
- Αφήνουμε τη φανουρόπιτα να κρυώσει και, προαιρετικά, την πασπαλίζουμε με άχνη και λίγη κανέλα. Οι χρόνοι και οι θερμοκρασίες στις ελληνικές συνταγές που εξέτασα κινούνται συνήθως περίπου στους 170-180°C και στα 45-60 λεπτά.
