Άρθρο της Χρυσούλας Αστυρακάκη *
Δεν είναι το μόνο περιστατικό τα τελευταία χρόνια. Όλο και πιο συχνά ακούμε και διαβάζουμε για περιστατικά που ξεσπούν στους σχολικούς χώρους – κι όχι μόνο. Περιστατικά που αφορούν παιδιά, εκπαιδευτικούς και γονείς που αποκαλύπτουν μια πραγματικότητα ολοένα πιο δύσκολη για όλους. Το πιο εύκολο πράγμα είναι να βρούμε έναν ένοχο, να τον δείξουμε με το δάχτυλο και να συνεχίσουμε τη ζωή μας. Είναι ο «κακός εκπαιδευτικός», οι «ανεύθυνοι γονείς», το «προβληματικό παιδί». Βγάλαμε την ετυμηγορία μας και νιώθουμε τυχεροί που εμείς δεν ανήκουμε σε αυτή την ομάδα. Η αλήθεια είναι πως δεν στεκόμαστε έξω από αυτή την κοινωνία, αλλά μέσα της. Πίσω από κάθε τέτοιο περιστατικό υπάρχει συνήθως ένα ολόκληρο πλέγμα σχέσεων, ευθυνών, δυσκολιών, αδυναμιών, σιωπών και παραλείψεων. Όλοι μας έχουμε έναν ρόλο στη διαμόρφωση του σχολικού περιβάλλοντος.
Ο γονιός έχει ευθύνη να στηρίζει το παιδί του, αλλά και να συνεργάζεται με το σχολείο. Να το προστατεύει, χωρίς να το απαλλάσσει από κάθε ευθύνη. Να ακούει το παιδί του, χωρίς να θεωρεί αυτονόητο ότι κάθε εκδοχή του είναι και η μόνη αλήθεια. Γιατί η προστασία δεν σημαίνει απουσία ορίων. Τα όρια είναι μέρος της ασφάλειας. Είναι ο τρόπος με τον οποίο ένα παιδί μαθαίνει ότι υπάρχουν κανόνες κυρίως όμως ότι υπάρχει κι ο άλλος άνθρωπος δίπλα του. Δεν μπορεί κάθε όριο να βαφτίζεται καταπίεση.
Ο εκπαιδευτικός έχει ευθύνη να συνεργάζεται, να προστατεύει τα παιδιά, να σέβεται την προσωπικότητά τους να θέτει όρια και να αναγνωρίζει τα δικά του όρια. Έχει όμως και δικαίωμα να εργάζεται σε ένα περιβάλλον όπου η ασφάλεια, η αξιοπρέπεια και η επαγγελματική του υπόσταση προστατεύονται. Δεν γίνεται να ζητάμε από τον εκπαιδευτικό να είναι ταυτόχρονα παιδαγωγός, ψυχολόγος, κοινωνικός λειτουργός, διαχειριστής κρίσεων και τελικά ο άνθρωπος που θα απορροφά κάθε ένταση του σχολείου. Ένας εκπαιδευτικός μπορεί να προσπαθήσει να χωρίσει δύο παιδιά που τσακώνονται και να βρεθεί κατηγορούμενος, να φοβάται να παρέμβει μήπως παρεξηγηθεί. Μπορεί να φτάσει στα όριά του και να κάνει ένα λάθος. Το λάθος, όμως, δεν πρέπει ούτε να αποκρύπτεται ούτε να μετατρέπεται αυτομάτως σε καταδίκη ενός ανθρώπου. Χρειάζεται να εξετάζεται τι συνέβη, γιατί συνέβη, ποια ήταν τα δεδομένα της στιγμής και τι μπορεί να γίνει ώστε να μην επαναληφθεί.
Το ίδιο ισχύει και για τα παιδιά. Πίσω από ένα παιδί που φωνάζει, χτυπά, απειλεί, καταστρέφει, εκφοβίζει ή παρασύρεται σε παραβατικές συμπεριφορές μπορεί να υπάρχει μια ιστορία που δεν προλάβαμε ή δεν θελήσαμε να ακούσουμε. Αυτό δεν σημαίνει ότι η συμπεριφορά του πρέπει να δικαιολογείται ή ότι δεν πρέπει να υπάρχουν όρια. Σημαίνει ότι πρέπει να μπορούμε ταυτόχρονα να κατανοούμε και να αναζητούμε τις αιτίες. Τα παιδιά μεγαλώνουν μέσα σε έναν καταιγισμό ερεθισμάτων. Έναν κόσμο γρήγορο, απαιτητικό και συχνά χωρίς αναμονή όπου η ένταση, η επιθετικότητα και η άμεση αντίδραση είναι πολλές φορές καθημερινές εικόνες.
Όμως η ευθύνη δεν σταματά στην οικογένεια ή στην τάξη. Υπάρχει και η θεσμική ευθύνη. Δεν μπορούμε να παραβλέψουμε την ευθύνη της πολιτείας και της εκπαιδευτικής διοίκησης.
Η πολιτεία γνωρίζει. Οι Διευθύνσεις Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης γνωρίζουν τα προβλήματα και τις ανάγκες κάθε περιοχής. Γνωρίζουν πού υπάρχουν ελλείψεις, πού συσσωρεύονται δυσκολίες και πού χρειάζεται μεγαλύτερη υποστήριξη. Το γνωρίζουν και τα συνδικαλιστικά όργανα των εκπαιδευτικών αν βρίσκονται δίπλα τους.
Άρα το ζητούμενο δεν είναι να διαπιστώνουμε το πρόβλημα αφού συμβεί. Είναι να το προλάβουμε.
Η πολιτεία οφείλει να στελεχώνει έγκαιρα τα σχολεία με τους κατάλληλους εκπαιδευτικούς και ειδικούς και η πολιτική ηγεσία να παίρνει τις αναγκαίες αποφάσεις, ακόμη κι όταν έχουν πολιτικό κόστος. Η αποφυγή του πολιτικού κόστους δεν μπορεί να είναι πάνω από την ασφάλεια και τη στήριξη των παιδιών, των εκπαιδευτικών και των γονέων.
Γιατί πρέπει να περιμένουμε να φτάσει ένας εκπαιδευτικός στα όριά του αφού ξέρουμε εκ των προτέρων τι συμβαίνει; Γιατί πρέπει να προηγηθεί μια κρίση για να αναζητήσουμε λύσεις; Η πρόληψη, λοιπόν, δεν θα έπρεπε να είναι μια θεωρητική έννοια. Θα έπρεπε να είναι βασική λειτουργία της εκπαιδευτικής πολιτικής.
Και εμείς, ως πολίτες, έχουμε ευθύνη. Να ενημερωνόμαστε, να συμμετέχουμε και να αξιολογούμε στις εκλογές αυτούς που αποφασίζουν και διοικούν. Όταν απέχουμε επειδή πιστεύουμε ότι έτσι τιμωρούμε τους πολιτικούς, στην πραγματικότητα αφήνουμε άλλους να αποφασίζουν για εμάς. Η δημοκρατία χωρίς ενεργούς πολίτες αφήνει χώρο στην αυθαιρεσία.
Και τελικά, όλα επιστρέφουν στην παιδεία. Αν θέλουμε μια κοινωνία με σεβασμό, όρια και ευθύνη, πρέπει πρώτα να τη χτίσουμε εμείς. Χρειάζεται να ξαναθυμηθούμε την ανθρώπινη σχέση. Αυτό ακριβώς πρέπει να διδάξουμε στα παιδιά μας. Η εκπαίδευση δεν είναι μόνο γράμματα και κανόνες. Είναι να μαθαίνεις σε ένα παιδί πώς να είναι άνθρωπος ανάμεσα σε ανθρώπους, να σέβεται, να ακούει, συμμετέχει, να συνυπάρχει, να αναλαμβάνει την ευθύνη των πράξεών του και να νοιάζεται για τον άλλον.
Και αυτό το μάθημα δεν μπορεί να το δώσει κανένα βιβλίο. Εμείς θα το παραδώσουμε στα παιδιά με τη δική μας συμπεριφορά. Γιατί τα παιδιά δεν μαθαίνουν μόνο από αυτά που τους λέμε. Μαθαίνουν, πάνω απ’ όλα, από αυτά που βλέπουν σε εμάς.
Ίσως τελικά αυτό που μας λείπει είναι περισσότερη αγάπη από εκείνη που δεν χαϊδεύει τα πάντα και από εκείνη που ακούει, προστατεύει, βάζει όρια και μένει.
*Η κα Αστυρακάκη είναι συνταξιούχος εκπαιδευτικός
Προσθήκη του fonimaleviziou.gr στην Google
