Ιστορίες κάτω από τον ίσκιο: Ο πλάτανος στο Φόδελε και η διάσωση του δρυ στη Ροδιά

«Πράσινο φως» από το Δημοτικό Συμβούλιο Μαλεβιζίου για τον υπεραιωνόβιο πλάτανο ως διατηρητέο μνημείο φύσης, παράλληλα με μια συγκινητική μαρτυρία μνήμης

Αν είμαστε τυχεροί και ξέρουμε να παρατηρούμε τη φύση γύρω μας, αντικρίζουμε τεράστιους κορμούς και αιωνόβια κλαδιά να αγκαλιάζουν τη σκιά, κουβαλώντας αιώνες ζωής, μνήμης και τοπικής ιστορίας.

Της Κορίνας Καφετζοπούλου 

Πόσα χρόνια όμως στέκουν εκεί ως σιωπηλοί μάρτυρες της πορείας του τόπου μας και ποια είναι η θεσμική διαδικασία για να μπουν σε καθεστώς ουσιαστικής προστασίας, μακριά από τη φθορά του χρόνου και τις ανθρώπινες παρεμβάσεις;

Αυτή ακριβώς η διαδικασία ξεκινά πλέον επίσημα από τον Δήμο Μαλεβιζίου, έπειτα από πρωτοβουλία της Κοινότητας Φόδελε και του Τμήματος Πρασίνου, προκειμένου να ανακηρυχθεί Διατηρητέο Μνημείο της Φύσης ο επιβλητικός πλάτανος (Platanus orientalis) στην πλατεία του Φόδελε.

Πρόκειται για ένα εμβληματικό δέντρο-σύμβολο, το οποίο δεν αποκλείεται να αγγίζει ακόμα και τα 800 χρόνια ζωής, σύμφωνα με τον πρόεδρο της Κοινότητας, Μπάμπη Παντερή.

Την ακριβή ηλικία του θα προσδιορίσει η εξειδικευμένη επιστημονική μελέτη που δρομολογείται σε συνεργασία με το ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», ενώ ήδη για την κατάσταση και την ασφάλειά του έχει εκπονηθεί μια εξαιρετικά αναλυτική έρευνα από το Ελληνικό Μεσογειακό Πανεπιστήμιο (ΕΛΜΕΠΑ).

 

 

Η επιστημονική «ακτινογραφία» από το ΕΛΜΕΠΑ

Η προσπάθεια θωράκισης του ιστορικού πλατάνου βασίζεται σε απτά επιστημονικά δεδομένα. Στα χέρια των υπηρεσιών του Δήμου βρίσκεται ήδη η Έκθεση Εκτίμησης Ασφάλειας Δένδρου (με ημερομηνία 4 Μαΐου 2025 ), την οποία συνέταξε το Παρατηρητήριο Αστικού Πρασίνου Κρήτης του ΕΛΜΕΠΑ.

Οι μετρήσεις και η ενόργανη ανάλυση (με ηχητική τομογραφία 16 αισθητήρων και 19 στοχευμένες μικροδιατρήσεις στον κορμό και τους βραχίονες) αποτυπώνουν με κάθε λεπτομέρεια τη φυσιογνωμία, αλλά και τα προβλήματα του «γίγαντα» του Φόδελε:

  • Εντυπωσιακές διαστάσεις: Ο πλάτανος φτάνει σε ύψος τα 10,4 μέτρα, ενώ η περίμετρος του κορμού του αγγίζει τα 9,17 μέτρα.
  • Η εικόνα στο εσωτερικό του κορμού: Η ηχητική τομογραφία στη βάση του κορμού (σε ύψος 40 εκατοστών) ανέδειξε χαμηλά ποσοστά υγιούς και συμπαγούς ξύλου (13%), καθώς καταγράφεται σαθρό ξύλο σε ποσοστό 23% και εκτεταμένη αλλοίωση σε ποσοστό 64% του επιπέδου τομογραφίας. Παράλληλα, διαπιστώθηκε εκτενές ανοιχτό κοίλωμα που ξεκινά από τον λαιμό και φτάνει μέχρι τους βραχίονες.
  • Το ριζικό σύστημα και η «ασφυξία» από την άσφαλτο: Παρότι η εκτίμηση των στηρικτικών ριζών έδειξε την ύπαρξη ριζικού συστήματος ικανοποιητικού μήκους προς τις περισσότερες κατευθύνσεις (με εξαίρεση τη βορειοανατολική πλευρά προς το κτήριο όπου δεν κατέστη δυνατή η μέτρηση), το δέντρο δέχεται ασφυκτική πίεση. Το ριζικό του σύστημα είναι πλήρως καλυμμένο από σκληρά υλικά πλακόστρωσης και άσφαλτο, με αποτέλεσμα μέρος του λαιμού του να αναπτύσσεται με ενθυλάκωση πάνω από τις κατασκευές.
  • Εξωτερικές καταπονήσεις: Ένας μεγάλος βραχίονας (διαμέτρου 43/65 εκ.) έχει υποστεί θραύση έπειτα από παλαιότερη κρούση με διερχόμενο φορτηγό, ενώ στην κόμη του δέντρου παραμένουν δεμένα ηλεκτροφόρα καλώδια.

 

 

 

 

Οι 9 επείγουσες συστάσεις των επιστημόνων

Στο πόρισμά της, η επιστημονική ομάδα του ΕΛΜΕΠΑ καταθέτει έναν σαφή οδικό χάρτη προστασίας, υπογραμμίζοντας τι πρέπει να γίνει άμεσα αλλά και τι απαγορεύεται ρητά:

  1. Άμεση εκπόνηση μελέτης για τη διάνοιξη της ασφάλτου σε ακτίνα 2,5 μέτρων γύρω από τον κορμό και εγκατάσταση βοθρίων αερισμού.
  2. Άμεση και επείγουσα μελέτη στήριξης των βραχιόνων του δέντρου.
  3. Ολοκληρωμένη διαχείριση για τη φυτουγεία, τη θρέψη, τη λίπανση και την άρδευση.
  4. Εξειδικευμένη μελέτη για τον προσδιορισμό παθογόνων παραγόντων και τρόπων αντιμετώπισής τους.
  5. Άμεση απομάκρυνση του ηλεκτροφόρου καλωδίου από την κόμη.
  6. Αυστηρή απαγόρευση καρατόμησης κορμού και βραχιόνων.
  7. Απαγόρευση κοπής βραχιόνων και κλάδων με διάμετρο άνω των 3–4 εκατοστών.
  8. Ετήσιο ελαφρύ κλάδεμα μόνο σε λεπτούς κλάδους (έως 4 εκ.).
  9. Επανάληψη του ενόργανου ελέγχου έπειτα από περίπου έναν χρόνο.

 

 

 

 

 

 

 

Η ομόφωνη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου

Με αυτά τα δεδομένα ως οδηγό, το Δημοτικό Συμβούλιο Μαλεβιζίου ενέκρινε ομόφωνα (11/11) τη σχετική εισήγηση κρίνοντας  επιβεβλημένη τη θεσμική θωράκιση του πλατάνου που είναι  άρρηκτα συνδεδεμένος με την ταυτότητα του Φόδελε.

Στη σχετική συζήτηση στο Δημοτικό Συμβούλιο, ο προϊστάμενος Αστικού Πρασίνου, Παύλος Μαυρικάκης, παρουσιάζοντας την εισήγηση, υπογράμμισε τη σημασία του εμβληματικού δέντρου:

«Έχουμε μια πρώτη εισήγηση για την έγκριση υποβολής αιτήματος χαρακτηρισμού του υπεραιωνόβιου πλατάνου στο Φόδελε ως διατηρητέου μνημείου της φύσης. Όπως γνωρίζουμε όλοι, υπάρχει στο Φόδελε ένας πολύ μεγάλος και εντυπωσιακός πλάτανος, ιδιαίτερης περιβαλλοντικής, αισθητικής και πολιτισμικής αξίας για όλο τον Δήμο. Αυτό που θέλουμε ως έγκριση από το Δημοτικό Συμβούλιο είναι η έγκριση της πρωτοβουλίας του Δήμου, η εξουσιοδότηση του Δημάρχου για την υποβολή σχετικού αιτήματος και φακέλου τεκμηρίωσης στη Διεύθυνση Δασών Ηρακλείου, καθώς και η υποστήριξη των απαιτούμενων ενεργειών για την προστασία, διατήρηση και ανάδειξη του δέντρου. Ήδη έχει κάνει και μία μελέτη το ΕΛΜΕΠΑ για την επικινδυνότητα… Έχουμε τα αποτελέσματα και χρειάζεται να κάνουμε τις απαιτούμενες ενέργειες για να προστατευτεί».

 

 

Από την πλευρά του, ο Πρόεδρος της Κοινότητας Φόδελε, Μπάμπης Παντερής,  που έχει κινήσει  όλη τη διαδικασία στάθηκε στον ιστορικό συμβολισμό και στην ανάγκη άμεσης θεσμικής θωράκισης:

«Είναι ένα πανέμορφο δέντρο στο Φόδελε, στην πλατεία του χωριού. Δίπλα ακριβώς βρίσκεται και το κομμάτι βράχου από το Τολέδο που έφεραν οι Ισπανοί το 1934. Άρα, είναι ένας χώρος πολύ σημαντικός για εμάς στο Φόδελε. Είναι μία πρωτοβουλία που ξεκίνησε από την Κοινότητα για την ανάδειξη του δέντρου, τη νομική προστασία του, την επιστημονική παρακολούθηση και την εκπαιδευτική και πολιτιστική αξιοποίησή του. Η μελέτη του ΕΛΜΕΠΑ μας έδειξε πόσο επιβαρυμένο είναι από τα χρόνια. Κάναμε και μία μελέτη για τους μύκητες που προσβάλλουν το δέντρο και ευτυχώς δεν υπάρχει προσβολή αυτό το διάστημα. Αυτό που πρέπει να προχωρήσει άμεσα είναι να ψηφίσουμε εδώ το σώμα, για να ξεκινήσει η διαδικασία, να κηρυχθεί διατηρητέο μνημείο της φύσης και έτσι να προβληθεί προς τα έξω αυτό το δέντρο που είναι η καρδιά του Φόδελε».

 

Ροδιά: Αγόρασε το οικόπεδο για να σώσει τον δρυ της παιδικής του ηλικίας!

Η συγκινητική πράξη του πρώην προέδρου Αντώνη Σταματάκη πριν από 20 χρόνια και το κάλεσμα για το δάσος του Καμαριώτη και τα υπόλοιπα χωριά

 

 

 

 

Η συζήτηση της «Φωνής του Μαλεβιζίου» με τον πλέον αρμόδιο άνθρωπο για το πράσινο στον Δήμο, τον Παύλο Μαυρικάκη, δεν περιορίστηκε μόνο στον πλάτανο του Φόδελε, αλλά έφερε στο φως μια ξεχωριστή, βαθιά ανθρώπινη ιστορία από τη Ροδιά – μια ιστορία που μπορεί να αποτελέσει το έναυσμα για να κινητοποιηθούν και άλλοι πρόεδροι τοπικών κοινοτήτων σε ολόκληρο τον Δήμο.

Όπως επισημαίνει ο κ. Μαυρικάκης, πέρα από τον πλάτανο στο Φόδελε και την αιωνόβια βελανιδιά στις Κορφές (η οποία έχει αναγνωριστεί επίσημα ήδη από το 1980), υπάρχουν ακόμα δύο εμβληματικά σημεία στο Μαλεβίζι που αξίζουν την αμέριστη προσοχή και θεσμική προστασία της Πολιτείας: το δάσος του Καμαριώτη, μια περιοχή ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, καθώς και ένας υπεραιωνόβιος δρυς στη Ροδιά, η διάσωση του οποίου κρύβει ένα σπάνιο παράδειγμα αγάπης για τον τόπο.

Στη Ροδιά, λοιπόν, στη γειτονιά όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε, ο Αντώνης Σταματάκης έβλεπε από μικρό παιδί αυτόν τον επιβλητικό δρυ και έπαιζε ατέλειωτες ώρες κάτω από το πυκνό, δροσερό του φύλλωμα. Όταν χρόνια αργότερα εξελέγη πρόεδρος της κοινότητας Ροδιάς, πριν από περίπου δύο δεκαετίες, βρέθηκε μπροστά σε ένα μεγάλο δίλημμα: φοβούμενος μήπως κάποιος πάει να κόψει το ιστορικό δέντρο, πήρε τη μεγάλη προσωπική απόφαση και αγόρασε ο ίδιος το οικόπεδο προκειμένου να διασφαλίσει ότι ο δρυς θα μείνει όρθιος!

«Σήμερα ο δρυς πιάνει ένα στρέμμα γης», ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Σταματάκης μιλώντας στη «Φ.Μ.», φανερά απορημένος αλλά και συγκινημένος που μάθαμε αυτή την ιστορία, την οποία ο ίδιος κρατούσε μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Όπως θυμάται, πριν από 20 χρόνια είχαν ξεκινήσει από τον ίδιο κάποιες πρώτες προσπάθειες για την ανάδειξη και προστασία του μνημειακού δέντρου, οι οποίες όμως τότε δεν βρήκαν τη συνέχεια που έπρεπε.

Με  την απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Μαλεβιζίου για το Φόδελε μπορεί να ανοίξει ξανά διάπλατα ο δρόμος ώστε τόσο ο ιστορικός δρυς της Ροδιάς όσο και το φυσικό δάσος του Καμαριώτη – αλλά και κάθε άλλο αιωνόβιο δέντρο που θα υποδείξουν οι τοπικές κοινότητες –  να ενταχθούν σε ένα οργανωμένο δίκτυο προστασίας της φυσικής κληρονομιάς του τόπου. Αυτό τουλάχιστον επεσήμανε μιλώντας στη «Φ.Μ.» ο κ. Παύλος Μαυρικάκης, δίνοντας το έναυσμα στους προέδρους των κοινοτήτων να εστιάσουν την προσοχή τους σε υπεραιωνόβια δέντρα, ώστε να ενημερωθεί το Δημοτικό Συμβούλιο και να προχωρήσουν αντίστοιχες κινήσεις, όπως αυτή που έκανε ο πρόεδρος του Φόδελε.

 

ΠΡΩΤΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΜΑΛΕΒΙΖΙΟΥ

Προσθήκη του fonimaleviziou.gr στην Google

Μαλεβίζι - ΡΟΗ

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΤΑΚΟΣ

ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΑΡΘΡΑ