Της Ελένης Βασιλάκη
Οι παλιοί Κρητικοί δεν είχαν ούτε τηλεόραση, ούτε ίντερνετ για να ενημερωθούν για τις μετεωρολογικές προγνώσεις και να προστατευθούν από τα καιρικά φαινόμενα.
Είχαν όμως την ικανότητα να παρατηρούν τη φύση και τα πλάσματα της κι από αυτά να βγάζουν συμπεράσματα για τον καιρό, που όσο κι αν φαίνεται περίεργο σήμερα, τους έδιναν ακριβείς προγνώσεις.
Αν δεν υπήρχε η κλιματική αλλαγή και οι σύγχρονοι ρυθμοί ζωής, που μας έχουν αποκόψει από τη φύση και ότι υπάρχει γύρω μας, ίσως να μπορούσαμε ακόμα και σήμερα, πρακτικά να βασιστούμε σε αυτά τα παρατηρήματα και να ξέρουμε σε αδρές γραμμές τι μας περιμένει…
Από το βιβλίο του Γιάννη Μαυρακάκη με τίτλο “Λαογραφικά Κρήτης”, “αλιεύσαμε” κάποια από αυτά τα παρατηρήματα για τον καιρό, που έχουν το ενδιαφέρον τους.
Οι παλιοί Κρητικοί καταρχήν παρατηρούσαν τις ενέργειες της γάτας. Αν την έβλεπαν να βήχει το χειμώνα ή να πλένεται, όπως λέμε, με τα μπροστινά της πόδια με επιμέλεια, τότε έλεγαν πως θα ακολουθήσει μεγάλη κακοκαιρία.
Επίσης κοιτούσαν όταν η γάτα πλενόταν, τη στάση του σώματος της και το προς τα πού στρέφει το κεφάλι της, αν ήταν στο βορρά τότε η κακοκαιρία θα ερχόταν από εκεί, αν ήταν προς το νότο, τότε από τα νότια.
Όταν έβλεπαν τα αιγοπρόβατα να τρέχουν βιαστικά από τα ψηλότερα στα χαμηλότερα σημεία και να τρώνε από τον πάτο τα κλαδιά, τότε πάλι θεωρούσαν πως έρχεται μεγάλη κακοκαιρία.
Όταν οι χοίρος έπαιρνε με τα δόντια του τα κλαδιά, ξερά η χλωρά, και τα πήγαινε μέσα στο στάβλο για να κάνει στρωσίδι να κοιμηθεί τότε προμηνύονταν επίσης κακοκαιρία.
Τα αναμμένα κάρβουνα στο τζάκι που σπίθιζαν διαρκώς έδειχναν κακοκαιρία, ενώ αντίθετα όταν η σκλώπα φώναζε από το βράδυ τότε έλεγαν πως η επόμενη μέρα θα είναι καλή.
Βαρυχειμωνιά περίμεναν όταν έβλεπαν τις πέρδικες να κατεβαίνουν κοντά στα σπίτια, το χειμώνα και να κακαρίζουν.
Η μέρα της γιορτής του Προφήτη Ηλία ήταν επίσης βαρόμετρο για το χειμώνα, ανάλογα τι καιρός επικρατούσε το πρωί της γιορτής, έλεγαν πως έτσι θα είναι και το μεγαλύτερο μέρος του χειμώνα.
Όταν τα σκουλήκια (σκούληκες όπως τους αποκαλούσαν) σάλευαν στους δρόμους και ήταν καθαρά τότε έλεγαν πως θα βρέξει, αν ήταν καλυμμένα με χώμα τότε θα έβγαζε αέρα.
Όταν το φεγγάρι ήταν ανάσκελα τότε θα έκανε καλοκαιρία.
Ακόμα παρατηρούσαν αν μέσα στο χειμώνα έκανε μια μέρα πολύ ζέστη τότε θα την “έκλαιγαν” αυτή τη μεταβολή μια ολόκληρη βδομάδα κατά την οποία θα επικρατούσε πολύ κακός καιρός.
Η φυρονεριά στη θάλασσα ήταν εξάλλου προμήνυμα φουρτούνας.
Το άνθισμα της ασκελετούρας ήταν κι αυτό προμήνυμα για τον καιρό ολόκληρου του χειμώνα.
Έλεγαν, δηλαδή, πως όταν η ασκελετούρα ή σκίλλα ανθίζει πρώιμα, ο χειμώνας θα είναι βαρύς ενώ όταν ανθίζει όψιμα θα είναι μαλακός και η άνοιξη θα ’ρθει γρήγορα.
Άλλοι, κυρίως στο Ρέθυμνο, παρατηρούσαν το βαθμό άνθισης του κάθε φυτού της ασκελετούρας θεωρώντας πως αν ανοίξει όλο το λατζούνι της θα κάνει βαρυχειμωνιά, ενώ αν ανοίξει στο 50% ο χειμώνας θα είναι ελαφρύς.
Υπήρχε και μια φράση που έλεγαν για τον καιρό σε σχέση με τις γιορτές: «Χαράς τα Φώτα να’ναι ευγιά και τη Λαμπρή να βρέχει.
Σαν ειν’ τα Φώτα φωτερά, τα Γέννα χιονισμένα και τη Λαμπρή βρεχούμενη, τ’ αμπάρια γεμισμένα».
