Από μηδενική βάση είναι αναγκασμένοι να ξεκινήσουν και πάλι στο Δήμο Μαλεβιζίου, προκειμένου να ολοκληρωθούν οι μελέτες που απαιτεί η Αρχαιολογία για την αποκατάσταση του ιστορικού μνημείου του ναού του Αγίου Φανουρίου της Ιεράς μονής Παναγίας Ελεούσας στην Κιθαρίδα.
Της Χρυσούλας Καλλιγιαννάκη
Με αφορμή τον πρόσφατο εορτασμό του Αγίου Φανουρίου, όπου η προσέλευση των πιστών στην χάρη του Αγίου ξεπέρασε κάθε προηγούμενο, αναζητήσαμε αρμοδίως την πορεία της μελέτης αποκατάστασης που είχε αναθέσει ο Δήμος Μαλεβιζίου για να πληροφορηθούμε τελικά, πως η Αρχαιολογία την έκρινε ανεπαρκή, ζητώντας πρόσθετες αρχιτεκτονικές και γεωτεχνικές μελέτες.
Για την ιστορία πάντως από το 2021 η ίδια η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη είχε επισημάνει την αναγκαιότητα για την εκπόνηση γεωτεχνικής μελέτης και μόλις προ διμήνου. Αφού έχει ήδη χαθεί πολύτιμος χρόνος, για αυτό το θρησκευτικό μνημείο -που παραδίδεται στην φθορά- η Αρχαιολογία επανήλθε, με αφορμή την στατική μελέτη που κατέθεσε για λογαριασμό του δήμου, η μηχανικός Κρίστη Σαρρή. Υπογραμμίζεται πως από την Αρχαιολογία και παρά τις παραινέσεις της υπουργού για την γεωτεχνική μελέτη, δεν είχαν ζητηθεί άλλες -στην πορεία σύνταξης της στατικής- όπως αναφέρει στην Φωνή του Μαλεβιζίου η Μηχανικός εξωτερικός συνεργάτης του δήμου Μαλεβιζίου Κρίστη Σαρρή.
Όπως είπε, στην επικοινωνία που είχαν το καλοκαίρι (λίγο πριν το Δεκαπενταύγουστο) με την Αρχαιολογία, με σκοπό την διερεύνηση των διαδικασιών ολοκλήρωσης και κατάθεσης του σχετικού φακέλου για την αποκατάσταση του Ναού, οι αρμόδιοι της υπηρεσίας τους ενημέρωσαν για την απαίτηση πρόσθετης αρχιτεκτονικής και γεωτεχνικής μελέτης. «Για να γίνει μια αρχιτεκτονική μελέτη σε ένα τέτοιο μνημείο χρειάζεται αρχιτέκτονα μηχανικό, που να έχει εξειδίκευση σε τέτοιου είδους έργα ιστορικών και βυζαντινών μνημείων. Ο δήμος τώρα είναι σε αναζήτηση αυτού του μηχανικού», πρόσθεσε η κ. Σαρρή, αποκαλύπτοντας πως ήδη ο δήμος έχει απευθυνθεί προς την κατεύθυνση και στο Πολυτεχνείο Κρήτης.
Το προσωπικό ενδιαφέρον του δημάρχου Μαλεβιζίου Μενέλεαου Μποκέα για την αποκατάσταση του ναού μεταφέρει ο ειδικός σύμβουλος του δήμου Κώστας Μπέζος, ο οποίος επιβεβαιώνει τις κινήσεις της δημοτικής αρχής στην κατεύθυνση να οργανωθούν οι ενέργειες για να επιτευχθεί το επιθυμητό αποτέλεσμα.
Αφού ολοκληρωθούν και αυτές οι μελέτες, το Τμήμα Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων πρέπει να γνωμοδοτήσει και να στείλει το σχετικό φάκελο στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο (ΚΑΣ) που είναι αρμόδιο για την τελική έγκριση ώστε το έργο να οδηγηθεί επιτέλους στην πολυπόθητη δημοπράτηση.
Πόσος χρόνος θα απαιτηθεί όμως για την διαδικασία αυτή; Κανείς δεν μπορεί να μιλήσει με ακρίβεια. Μέχρι τότε το μνημείο θα συνεχίσει να φθείρεται.
Επισημαίνεται πως η κ. Σαρρή με έγγραφο της προς το δήμο συνιστούσε να διακοπεί η χρήση του ναού μέχρι την αποκατάσταση του, υπογραμμίζοντας την επικινδυνότητα του. Είναι δε ενδεικτικό, πως σε αρκετά σημεία στο εσωτερικό του ναού έχουν ήδη τοποθετηθεί σιδερένιες υποστυλώσεις για την λειτουργία του.
Σημειωτέων πως εκτός από κοιμητηριακός είναι και ενοριακός ναός, με απόφαση των Κιθαριανών για να μην χαθεί η επωνυμία της Μονής.
Εξάλλου μέχρι πρόσφατα που ολοκληρώθηκαν οι εργασίες ανακαίνισης του ναού του Ευαγγελισμού στην πλατεία του χωριού, αναγκαστικά όλες οι λειτουργίες για τους πιστούς γινόταν στο Ναό του Αγίου Φανουρίου, όπως υπογραμμίζει ο εφημέριος πατήρ Νικόλαος Παπαδάκης, που εκφράζει τις ανησυχίες του για την πορεία του μνημείου.
«Ένα κτίριο που κλείνει, «πεθαίνει». Λειτουργούμε μια φορά το χρόνο πλέον, με τις αναγκαίες υποστυλώσεις. Να κλείσουμε το ναό, αλλά να ενεργοποιηθούν και οι αρμόδιοι για να προχωρήσει επιτέλους η αποκατάσταση του», συμπληρώνει.
Απαίτηση για ολοκληρωμένη μελέτη του μνημείου
Υπογραμμίζεται πως η μελέτες αυτές αναφέρονται μόνο στο ναό. Ωστόσο διασώζεται το Καθολικό του Μοναστηριού, το ηγουμενείο, ένα τμήμα των κελιών και το ασκεπές πρώτο σχολείο της Κρήτης. Όλα όσα διασώζονται μπορούν να αξιοποιηθούν μέσα από μία ολοκληρωμένη μελέτη για το σύνολο του μνημείου. «Έχουμε τέτοια βυζαντινά μνημεία που θα μπορούσαν να είναι επισκέψιμα και τα αφήνουμε στη φθορά του χρόνου. Δυστυχώς εμείς δεν μπορούμε να παρέμβουμε ακόμα και τα οικονομικά να είχαμε. Το απαγορεύει η Αρχαιολογία», τονίζει με θλίψη ο πατήρ Νικόλαος.
Παλαιότερες παρεμβάσεις
Από το 2021 πάντως, με κοινοβουλευτικές τους παρεμβάσεις τόσο ο πρώην βουλευτής του Μέρα 25 Γιώργος Λογιάδης αρχικά, αλλά και ο πρώην βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ Σωκράτης Βαρδάκης ακολούθως είχαν αναδείξει την ανάγκη για την αποκατάσταση του ιστορικού ναού, επισημαίνοντας τους κινδύνους κατάρρευσης του.
Η στέγη του ναού, ιδίως στο βόρειο τμήμα του, είναι γεμάτη ρηγματώσεις, από τις οποίες εισρέουν σε μεγάλες ποσότητες υδάτων κατά τους χειμερινούς μήνες και ήδη έχουν προκαλέσει σημαντικές ζημιές στον τοιχογραφικό διάκοσμο του ναού.
Στην απάντηση της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη που ακολούθησε, αναφέρεται ότι δεν μπορεί ακόμα να υπάρξει ολοκληρωμένη πρόταση ενεργειών καθώς εκκρεμεί γεωτεχνική μελέτη που θα δείξει τι συμβαίνει με το υπέδαφος ενώ χρειάζεται έρευνα και για την στατικότητα του κτηρίου. Τις ενέργειας αυτές είχε αναφέρει τότε πως θα αναλάβει το ίδιο το υπ. Πολιτισμού, κάτι που ποτέ δεν έγινε.
Η ιστορία, η εκκλησιαστική παράδοση, ο εκπαιδευτικός ρόλος και οικονομική συμβολή
Στα ιστορικά στοιχεία, αξίζει να επισημανθεί επίσης πως το Μοναστήρι της Κυράς Ελεούσης όπως λέγεται επίσης, είναι κτισμένο επί Νικηφόρου Φωκά. Συνδέεται με την εκκλησιαστική παράδοση την εκπαίδευση αλλά και την οικονομική ζωή της ευρύτερης περιοχής, καθώς διαθέτει μεγάλη περιουσία. Ο ναός σήμερα έχει τη μορφή τρίκλιτης τρουλαίας βασιλικής.
Το πρώτο κτίσμα φέρεται να ήταν το αριστερό κλιτός που είναι αφιερωμένο στον Άγιο Φανούριο, το κεντρικό στην Κοίμηση της Θεοτόκου και το δεξιό στον Άγιο Χαράλαμπο. Πάνω σε κάθε κλίτος υπάρχει ένας τρούλος. Το γεγονός ότι υπάρχει τρούλος πάνω στο ιερό είναι αρκετά σπάνιο. Επίσης σπάνιο είναι και το γεγονός πως ο προσανατολισμός των αψίδων, αντί την ανατολή αντικρίζουν τον βορρά, που εικάζεται πως αποτελούσε προϋφιστάμενο κτίσμα.
Η λειτουργία της μαρτυρείται καθ’ όλη την περίοδο της Ενετοκρατίας και της Τουρκοκρατίας. Στον ίδιο χώρο βρίσκεται το σύγχρονο νεκροταφείο, το ασκεπές σχολείο του 19ου αιώνα (1841-1866) και τα ερειπωμένα κελιά. Για το πρώτο σχολείο της Κρήτης, όπως μας λέει ο αρχιτέκτονας μηχανικός Ηρακλής Πυριανάκης μαθαίνουμε πως τα κορίτσια στα τέλη του 1800 μάθαιναν την Α,Β μέσα από τα κεντήματα της εποχής, που διασώζονται σε εικόνες.
Το μοναστήρι εκτός από τα κελιά διέθετε επίσης ξενώνες και βιβλιοθήκη, που όμως, τα περισσότερα από αυτά καταστράφηκαν από τους Τούρκους κατά την επανάσταση του 1821.
Ωστόσο, το οικοδόμημα αναπτύχθηκε από συνεχείς προσθήκες, στο αρχικό κτίριο και απέκτησε την τελική αρχιτεκτονική μορφή του τον 19ο αιώνα. Το εξωτερικό της εκκλησίας είναι διακοσμημένο με κυκλικά πινάκια με ιδιαίτερες ζωγραφιές, κυρίως πουλιών.
Λειτουργούσε αρχικά ως γυναικεία Μονή, ωστόσο Τουρκοκρατία γίνεται ανδρική ενώ αποτελούσε μετόχι της μονής Αγίας Ειρήνης. Άλλες πληροφορίες πάντως καταγράφουν την Μονή της Αγίας Ειρήνης του Κρουσώνα να αποτελεί μετόχι της Μονής της Κυράς Ελαούσης. Σε μία μάλιστα από τις εικόνες που διασώζονται εικονίζεται ο Άγιος Φανούριος μαζί με την Αγία Ειρήνη μαρτυρώντας την σύνδεση των δύο μοναστηριών, όπως μας λέει ο πατήρ Νικόλαος.
Η ΠΡΩΤΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΕΓΙΝΕ ΣΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΜΑΛΕΒΙΖΙΟΥ
