Συνέχεια και ουσιαστική διάσταση στη συζήτηση που έχει ανοίξει γύρω από την παρουσία της πικροδάφνης στους σχολικούς χώρους δίνουν οι τοποθετήσεις επιστημόνων και υπηρεσιακών παραγόντων, οι οποίοι επιχειρούν να μεταφέρουν τη συζήτηση από το πεδίο της ανησυχίας στο πεδίο της γνώσης και της τεκμηριωμένης διαχείρισης.
Της Χρυσούλας Καλλιγιαννάκη
Το θέμα ήρθε στο προσκήνιο μετά την αποστολή ενημερωτικών εγγράφων από τα Υπουργεία Εσωτερικών και Υγείας προς τους δήμους της χώρας σχετικά με την τοξικότητα της πικροδάφνης (Nerium oleander), ενός φυτού που συναντάται ευρέως σε αστικούς χώρους πρασίνου αλλά και σε αρκετές σχολικές αυλές.
Η συζήτηση που προκάλεσαν οι ενημερωτικές επιστολές των υπουργείων φαίνεται να έφερε τελικά κύμα ανησυχίας σε γονείς και σχολικές κοινότητες. Αποτέλεσμα να πέφτουν πλέον «βροχή» τα αιτήματα για την απομάκρυνση των συγκεκριμένων φυτών από σχολικούς χώρους.
Στον Δήμο Μαλεβιζίου, όπως επισημαίνει ο προϊστάμενος της Υπηρεσίας Πρασίνου, Παύλος Μαυρικάκης, τα τηλεφωνήματα τις τελευταίες ημέρες είναι συνεχόμενα. Πέρα από τις διευκρινίσεις που του ζητούν οι πολίτες, ανάμεσά τους και γονείς που εκφράζουν ανησυχίες, καταθέτουν έντονα και το αίτημα για την κοπή και εκρίζωση των εν λόγω φυτών από σχολεία, φοβούμενοι ενδεχόμενους κινδύνους για τα παιδιά.
Ωστόσο, ο ίδιος εμφανίζεται απόλυτα καθησυχαστικός, επισημαίνοντας ότι το ζήτημα πρέπει να αντιμετωπιστεί με ψυχραιμία και επιστημονική τεκμηρίωση.
«Η προστασία των μαθητών είναι αυτονόητη προτεραιότητα. Όμως η ευθύνη των υπηρεσιών δεν εξαντλείται σε μια απλουστευτική λογική απομάκρυνσης κάθε στοιχείου που ενδέχεται να ενέχει κάποιον κίνδυνο. Απαιτείται μια αναλογική και τεκμηριωμένη προσέγγιση», σημειώνει.
Η τοξικότητα και η θέση των ειδικών
Η πικροδάφνη είναι ένα από τα πιο διαδεδομένα καλλωπιστικά φυτά στη Μεσόγειο και στην Ελλάδα. Συναντάται σε πάρκα, κήπους, δρόμους αλλά και στις νησίδες των αυτοκινητοδρόμων, κυρίως λόγω της εξαιρετικής ανθεκτικότητάς της στις υψηλές θερμοκρασίες, την ξηρασία, την αλατότητα και την ατμοσφαιρική ρύπανση, όπως τονίζει ο κ. Μαυρικάκης.
Ο ίδιος επικαλείται τον γεωπόνο Δημήτρη Καλαντζή, που επισημαίνει ότι η μεγάλη εξάπλωση του φυτού έχει συμβάλει και στη δημιουργία πολλών μύθων γύρω από αυτό, κυρίως μέσα από αναπαραγόμενες ιστορίες στο διαδίκτυο που συχνά υπερβάλλουν ως προς τον κίνδυνο. Η πραγματικότητα, όπως εξηγεί, είναι πιο σύνθετη.
Η πικροδάφνη πράγματι περιέχει τοξικές ουσίες – τις λεγόμενες καρδιοτοξικές γλυκοσίδες – οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν τον καρδιακό ρυθμό εφόσον καταναλωθούν. Ωστόσο, η τοξικότητα αφορά κυρίως την κατάποση τμημάτων του φυτού, όπως φύλλα ή βλαστούς. Με άλλα λόγια, η απλή παρουσία του φυτού σε έναν χώρο δεν συνιστά από μόνη της κίνδυνο.
Περιστατικά δηλητηρίασης, σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, είναι σπάνια και συνήθως σχετίζονται με συγκεκριμένες περιπτώσεις, όπως κατάποση φύλλων από μικρά παιδιά ή ζώα, ή χρήση κλαδιών πικροδάφνης για ψήσιμο τροφίμων στη φωτιά.
Παρόμοια είναι και η τοποθέτηση του βιολόγου και ερευνητή στον Τομέα Οικολογίας και Ταξινομικής του Τμήματος Βιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιωάννη Μπαζού, την οποία επίσης επικαλείται ο κ. Μαυρικάκης. Όπως εξηγεί, η πικροδάφνη αποτελεί χαρακτηριστικό φυτό του αστικού τοπίου της Μεσογείου, ακριβώς λόγω της ανθεκτικότητάς της και των περιορισμένων αναγκών συντήρησης. Ταυτόχρονα τονίζει ότι πολλά φυτά διαθέτουν ιδιότητες που ενδέχεται να είναι επιβλαβείς αν χρησιμοποιηθούν λανθασμένα, γεγονός που καθιστά απαραίτητη τη σωστή ενημέρωση των πολιτών. Επιπλέον ο κ. Μαυρικάκης ενημερώνει πως η Πανελλήνια Ένωση Επαγγελματιών Γεωτεχνικών και Επιχειρήσεων Πρασίνου (Π.Ε.Ε.Γ.Ε.Π.) εκφράζει την έντονη αντίθεσή της στην πρόσφατη οριζόντια σύσταση για «απομάκρυνση και αντικατάσταση» της Πικροδάφνης (Nerium oleander) από σχολεία, πάρκα και δημόσιους χώρους.
Η σημασία της περιβαλλοντικής παιδείας
Η συζήτηση για την πικροδάφνη φέρνει στο προσκήνιο ένα ευρύτερο ζήτημα που σχετίζεται τελικά με τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζονται οι δήμοι το αστικό και σχολικό πράσινο. Όπως επισημαίνει ο κ. Μαυρικάκης, η διαχείριση αυτή δεν μπορεί να γίνεται με αποσπασματικές αποφάσεις ή με τη λογική της γενικευμένης απομάκρυνσης φυτών.
«Δεν είναι επιστημονικά ορθό κάθε ζήτημα που ανακύπτει να οδηγεί αυτομάτως σε εκτεταμένες απομακρύνσεις φυτεύσεων χωρίς αξιολόγηση της αναγκαιότητας, της θέσης και των πραγματικών συνθηκών κινδύνου», σημειώνει. Μια τέτοια πρακτική, όπως τονίζει, θα μπορούσε να οδηγήσει σε σταδιακή απογύμνωση του αστικού πρασίνου, με αρνητικές συνέπειες στο μικροκλίμα των πόλεων, στην αισθητική του χώρου και συνολικά στην ποιότητα ζωής των κατοίκων.
Για τον λόγο αυτό, οι ειδικοί θεωρούν ότι το βάρος πρέπει να δοθεί κυρίως στην ενημέρωση και την πρόληψη. Η καταγραφή των φυτών στους σχολικούς χώρους, η ενημέρωση των εκπαιδευτικών, η εκπαίδευση των μαθητών ώστε να μην αγγίζουν ή καταναλώνουν φυτικά μέρη και η γνώση των διαδικασιών που πρέπει να ακολουθηθούν σε περίπτωση περιστατικού αποτελούν βασικά μέτρα.
Σε περίπτωση ύποπτης δηλητηρίασης, οι πολίτες πρέπει να απευθύνονται άμεσα στο Κέντρο Δηλητηριάσεων και στις αρμόδιες υγειονομικές υπηρεσίες. Όπως επισημαίνουν οι επιστήμονες, η πραγματική προστασία των παιδιών δεν επιτυγχάνεται μόνο με απαγορεύσεις και απομακρύνσεις, αλλά κυρίως μέσα από την καλλιέργεια γνώσης και υπεύθυνης στάσης απέναντι στο φυσικό περιβάλλον.
Η ΠΡΩΤΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΕΓΙΝΕ ΣΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΜΑΛΕΒΙΖΙΟΥ
