Αν και η κλιματική κρίση έδειξε φέτος, όσο ποτέ άλλοτε, το καταστροφικό της έργο στις καλλιέργειες του νησιού, προοιωνίζοντας το ζοφερό μέλλον –λόγω της λειψυδρίας– για το σύνολο των καλλιεργειών, η χρονιά στιγματίστηκε από το τεράστιο σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ.
Της Χρυσούλας Καλλιγιαννάκη
Οι πληγές άνοιξαν μετά την έρευνα και τις αποκαλύψεις της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για εκτεταμένη απάτη με δηλώσεις ανύπαρκτων εκτάσεων και ζώων, με σκοπό τη διασπάθιση του κοινοτικού χρήματος.
Η Κρήτη βρέθηκε στο επίκεντρο των ελέγχων του ΟΠΕΚΕΠΕ και της ΑΑΔΕ. Αρχικά με εξωπραγματικούς αριθμούς ζώων και παράνομα δηλωμένες εκτάσεις, στη συνέχεια με αποκαλύψεις για ντόπιες διασυνδέσεις στα κυκλώματα που εισέπρατταν παράνομες επιδοτήσεις και, τελευταία, με μαζικές συλλήψεις και προφυλακίσεις των φερόμενων «εγκεφάλων», ακόμη και από το αγροτοσυνεταιριστικό κίνημα.
Στη δίνη αυτή, η Κρήτη στοχοποιήθηκε όσο καμία άλλη περιοχή. Από τη μία εμφανίστηκαν να έχουν δηλωθεί εκατομμύρια ζώα, τα οποία για να «χωρέσουν» θα έπρεπε να ξεχειλωθεί ο χάρτης του νησιού. Από την άλλη, αγροτικά στελέχη με ονοματεπώνυμο καταγράφονταν στις περιβόητες απομαγνητοφωνημένες επισυνδέσεις, αποκαλύπτοντας τη δράση τους και τις σχέσεις με κυβερνητικούς αξιωματούχους που οδήγησαν στο σκάνδαλο.
Απορρίφθηκε στη Βουλή η πρόταση της αντιπολίτευσης για Προανακριτική, αλλά ήρθε η Εξεταστική, με πρωταγωνιστές –σε ένα «ελληνικό σόου» σε απευθείας μετάδοση– μάρτυρες και πολιτικούς, και ατάκες με κορυφαία την «επίκληση του δικαιώματος της σιωπής» από τον επονομαζόμενο «φραπέ», που έγινε τροφή για viral βίντεο στο διαδίκτυο.
Πυροδότης της οργής
Κεντρικός πυροδότης της οργής των αγροτών υπήρξε η εμπλοκή στις πληρωμές από τον Ιούνιο, αμέσως μετά το ξέσπασμα του σκανδάλου, που άφησε χιλιάδες παραγωγούς χωρίς ρευστότητα εν μέσω της καλλιεργητικής περιόδου. Ολόκληρη η κρητική κοινωνία ζητά επιτακτικά να μην επιβαρυνθούν οι τίμιοι παραγωγοί, απαιτώντας να επιστραφούν τα ποσά από όσους απατεώνες τα καταχράστηκαν τα προηγούμενα έτη και να δοθούν σε όσους παράγουν πραγματικά.
Η έλλειψη ρευστότητας που έφερε το «πάγωμα» των κοινοτικών επιδοτήσεων, η υγειονομική κρίση στην κτηνοτροφία με την ευλογιά να απειλεί με αφανισμό τον κλάδο, αλλά και η κλιμάκωση διαχρονικών αιτημάτων του πρωτογενούς τομέα –κυρίως για το υψηλό κόστος παραγωγής και ενέργειας– προκάλεσαν την έκρηξη της αγανάκτησης. Απέναντι στις δυσκολίες επιβίωσης, οι παραγωγοί οδηγήθηκαν σε κινητοποιήσεις.
Οι κινητοποιήσεις
Ο δρόμος για τις αγροτοκτηνοτροφικές κινητοποιήσεις του 2025, που ομολογουμένως ήταν από τις δυναμικότερες των τελευταίων ετών, άνοιξε από νωρίς από τους κτηνοτρόφους της Κρήτης. Με τον Κτηνοτροφικό Σύλλογο Ηρακλείου να αναγεννάται και τους κτηνοτρόφους να βγαίνουν μπροστά, ήδη από τα μέσα Ιανουαρίου, πραγματοποιήθηκε ένα από τα μαζικότερα ειρηνικά αγροτοκτηνοτροφικά συλλαλητήρια στο Ηράκλειο –χωρίς ωστόσο να υπάρξει δικαίωση– με αποτέλεσμα να ακολουθήσουν πολλά ακόμη.
Ο αγροτοκτηνοτροφικός ξεσηκωμός στην Κρήτη έφτασε για πρώτη φορά μέχρι και την πίστα του Αεροδρομίου «Νίκος Καζαντζάκης», μπλοκάροντας πτήσεις. Αγροτοκτηνοτρόφοι συγκρούστηκαν με τα ΜΑΤ έξω από τον αερολιμένα Ηρακλείου και σχεδόν ταυτόχρονα στο αεροδρόμιο Χανίων. Οι διαδηλωτές πέταξαν πέτρες και ανέτρεψαν περιπολικό, ενώ η αστυνομία απάντησε με εκτεταμένη χρήση δακρυγόνων και στη συνέχεια με διώξεις, κατηγορώντας τους για σύσταση εγκληματικής οργάνωσης.
Λίγο πριν τον τελευταίο ξεσηκωμό και την πληρωμή της προκαταβολής, οι κτηνοτρόφοι της Κρήτης διαπίστωσαν το «τσεκούρι» που είχε ήδη μπει στις βοσκοτοπικές εκτάσεις. Το διαρκώς σε σύγχυση ΥπΑΑΤ επέβαλε ενδιάμεση τεχνητή λύση, αφήνοντας ακάλυπτα πάνω από τα μισά κτηνοτροφικά δικαιώματα της Κρήτης, για να υποχρεωθεί αργότερα σε υπαναχώρηση, εφαρμόζοντας διαφορετικούς αλγόριθμους. Έτσι ικανοποίησε, έστω μερικώς, τους Κρητικούς συνδικαλιστές, οι οποίοι –υπό πίεση– σύρθηκαν στον περιβόητο διάλογο με την κυβέρνηση, τον οποίο αρνούνται εδώ και έναν μήνα οι συνδικαλιστές αγρότες της υπόλοιπης Ελλάδας, ενοχλημένοι και από τη στάση των Κρητικών.
Στη μεγάλη εικόνα, στη δύση του 2025, παραμένουν χιλιάδες τρακτέρ στο εθνικό οδικό δίκτυο της Κεντρικής και Βόρειας Ελλάδας. Μια κυβέρνηση χωρίς όραμα και σχέδιο για τον Πρωτογενή Τομέα ποινικοποιεί το δικαίωμα των αγροτών να διαμαρτύρονται για ένα καλύτερο αύριο στα χωράφια και στα ποιμνιοστάσια. Παραμένει αδιάφορη απέναντι στον αληθινό πόνο του κτηνοτρόφου που υπέστη έμφραγμα όταν θανατώθηκαν τα ζώα-οικογένειά του, λόγω της ευλογιάς. Αρνείται πεισματικά τους εμβολιασμούς, εισπράττοντας καταγγελίες για πόλεμο κατά της παραδοσιακής κτηνοτροφίας, προς όφελος άλλων ευρωπαϊκών συμφερόντων.
Εθνική Αγροτική Πολιτική
Τώρα, περισσότερο από ποτέ, επιβάλλεται μια Εθνική Αγροτική Πολιτική για να σταματήσει να «ματώνει» ο Πρωτογενής Τομέας.
Η Κρήτη, όπως σωστά επισημαίνουν η Ένωση Δήμων Κρήτης και τα αγροτικά στελέχη, κινδυνεύει να καταρρεύσει λόγω της έλλειψης ενιαίας και ολοκληρωμένης αξιοποίησης των υδάτινων πόρων. Ο νησιωτικός χαρακτήρας, οι άγονες και μειονεκτικές περιοχές δημιουργούν δυσμενείς συνθήκες. Απαιτούνται μέτρα όπως μεταφορικό ισοδύναμο, άμεσες ενισχύσεις με βάση τον μικρό κλήρο, την οικογενειακή εκμετάλλευση και την ορεινότητα, καθώς και ειδικά επενδυτικά σχέδια για σύγχρονα θερμοκήπια, αναμπέλωση και ένταξη της σταφίδας (σουλτανίνας) στις συνδεδεμένες ενισχύσεις.
Η κτηνοτροφία της Κρήτης βρίσκεται σε ακόμη δυσμενέστερη θέση λόγω έλλειψης βοσκοτόπων, αδυναμίας παραγωγής ζωοτροφών και υψηλού κόστους αγοράς τους, ενώ οι τιμές πώλησης γάλακτος και κρέατος παραμένουν χαμηλότερες από την υπόλοιπη Ελλάδα.
Οι προτάσεις είναι συγκεκριμένες: άμεση εκπόνηση διαχειριστικών σχεδίων βόσκησης, μείωση του κόστους μεταφοράς ζωοτροφών, ενίσχυση της συνδεδεμένης επιδότησης, οργάνωση της εμπορίας γάλακτος και κρέατος με έμφαση στη διαφοροποίηση των κρητικών προϊόντων, ώστε να εξασφαλιστούν βιώσιμες τιμές για τον παραγωγό και, φυσικά, άμεση καταβολή ενισχύσεων στους πραγματικούς και νόμιμους αγροτοκτηνοτρόφους.
