ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙ ΗΜΕΡΙΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2026
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
ΘΕΜΑ Α
Α1.
Σύμφωνα με το κείμενο 1, η παγκόσμια μείωση των γεννήσεων αποδίδεται σε οικονομικούς και κοινωνικούς παράγοντες. Επισημαίνεται το αυξημένο κόστος διαβίωσης, η αβεβαιότητα στον εργασιακό τομέα και η ανεπαρκής ενίσχυση των οικογενειών που επιθυμούν να αποκτήσουν παιδιά. Ταυτόχρονα, η δυσκολία συνδυασμού οικογένειας και καριέρας αποτελεί επιπλέον τροχοπέδη για τις γυναίκες. Καθοριστική είναι κ η επίδραση της τεχνολογίας και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, που οδηγεί σε αλλαγή των προτύπων. Τέλος, σε μία εποχή περιβαλλοντικών και γεωπολιτικών κρίσεων, η αβεβαιότητα και η εσωστρέφεια αποθαρρύνουν τους νέους από την τεκνοποίηση.
ΘΕΜΑ Β
Β1.
1-Β
2-Β
3-Α
4-Α
5-Α
Β2.
α)Η παράγραφος εδώ αναπτύσσεται με αίτιο αποτέλεσμα. Αρχικά η δημογραφική κατάρρευση συνδέεται στην παρούσα παράγραφο με το ευρεία χρήση των έξυπνων κινητών και αυτό αποτελεί το αίτιο σύμφωνα με την συντάκτρια της όξυνσης του φαινομένου της κοινωνικής απομόνωσης και ψυχικής δυσφορίας (αποτέλεσμα), ενώ ταυτόχρονα επιτείνει τις διαφορές κοσμοθεωρίας μεταξύ των δύο φύλων (δεύτερο αποτέλεσμα).
β)
- Γιατί: αιτιολόγηση.
Ο συντάκτη μας αιτιολογεί την φράση «γεράματα της μικρής ηλικίας» και «τα νιάτα της μεγάλης ηλικίας». Στην πρώτη περίπτωση μας εξηγεί ότι υπάρχουν νέοι πιο συντηρητικοί, υποχωρητικοί και διαλλακτικοί για την ηλικία του. Νέοι οι οποίοι φαίνεται να διαθέτουν επομένως, χαρακτηριστικά των μεγαλύτερων σε ηλικία ανθρώπων. Από την άλλη, εξηγεί ότι υπάρχουν μεγαλύτεροι σε ηλικία άνθρωποι που διαθέτουν την επαναστατικότητα και ριζοσπαστισμό των νεότερων.
- Λοιπόν: Συμπέρασμα
Ο συντάκτης εδώ καταλήγει στην ύπαρξη δύο διαφορετικών στρατοπέδων, που δεν ταυτίζονται απαραίτητα με την ηλικία αλλά με την ιδεολογία του ατόμου και τη στάση του απέναντι στα πράγματα (νεωτερική ή συντηρητική αντίστοιχα).
Β3.
- Ασύνδετο σχήμα: Ο συντάκτης του κειμένου χρησιμοποιεί το ασύνδετο σχήμα για να δώσει με πυκνό και ασθματικό ρυθμό όλα τα χαρακτηριστικά των νέων. Το ασύνδετο προσδίδει στο συγκεκριμένο χωρίο παραστατικότητα, λιτότητα και ζωντάνια στο ύφος.
- α΄ πληθυντικό. Προσδίδει στο κείμενο συλλογικότητα και καθολικότητα καθώς υπάρχουν αρκετοί άνθρωποι που δεν διαθέτουν αμιγώς τα τυπικά χαρακτηριστικά της ηλικιακής ομάδας στην οποία ανήκουν (πρόκειται για ένα κοινωνικό φαινόμενο).
- Συνυποδηλωτική χρήση γλώσσας: Ο συγγραφέας με την Συνυποδηλωτική χρήση του λόγου, ευαισθητοποιεί τον αναγνώστη σχετικά με την αναγκαιότητα συγκρότησης μια κοινωνίας που διαθέτει στοιχεία νεανικότητας και συντηρητισμού. Προσδίδοντας στο ύφος αμεσότητα και συγκινησιακή φόρτιση.
ΘΕΜΑ Γ
Γ1.
Στο Κείμενο 3, αποτελεί ένα μοντέρνο ποίημα μέσα από το οποίο το ποιητικό υποκείμενο προσπαθεί να προτρέψει το αναγνώστη αδράξει τη ζωή, να αφήσει τις πικρίες που του δίνει ο κόσμος στην άκρη, αποβάλλοντας τον αρνητισμό του. Επίσης, τον παροτρύνει να έχει εμπιστοσύνη στις δυνάμεις του και να είναι τολμηρός. Μέσα από το β΄ ενικό πρόσωπο και την προστακτική έγκλιση (« Χτύπα τη θλίψη, πέταξε το μαράζι»), συμβουλεύει τον αναγνώστη να αποδεσμεύσει τον εαυτό του από τα αρνητικά συναισθήματα. Με την επανάληψη την λέξης «πρέπει» δίνει έμφαση στην αναγκαιότητα του ανθρώπου να απαγκιστρωθεί από όλα όσα τον βασανίζουν και τον παρακινεί με επιτακτικό τόνο να απολαύσει τις χαρές της ζωής «να χάρεις, να νιώσεις όλες τις ηδονές». Τέλος μέσα από την χρήση της μεταφοράς «Μην φοβηθείς το πάτημά σου»), καλεί άμεσα τον αναγνώστη να τολμήσει πάρα τους φόβους και τις δυσκολίες της ζωής να στηριχθεί στις δυνάμεις του και να διεκδικήσει τολμηρά και με αυτοπεποίθηση τη ζωή που του αξίζει.
Κατά την άποψη μου η προτροπή του ποιητικού υποκειμένου είναι μια διαχρονική και ουσιαστική συμβουλή για την αντιμετώπιση των δυσκολιών της ζωής. Πράγματι, ο άνθρωπος πρέπει να αντιμετωπίζει με γενναιότητα τους φόβους και να τολμά την αναμέτρηση με το άγνωστο, ώστε να είναι σε θέση να απολαμβάνει τις χαρές και τις ομορφιές που προσφέρει η ζωή.
ΘΕΜΑ Δ
Δ1.
Τίτλος: «Γέφυρες ενάντια στη μοναξιά»
Πρόλογος
Είναι κοινός τόπος πως στις μέρες μας οι άνθρωποι λόγω και της ανάπτυξης της
τεχνολογίας έχουν τη δυνατότητα να επικοινωνούν καταργώντας τις δυσκολίες που
δημιουργούν ο χώρος και ο χρόνος. Κι όμως, σύμφωνα με έρευνες, οι άνθρωποι
αισθάνονται πιο μόνοι από ποτέ. Ποιοι είναι λοιπόν οι λόγοι που υφίσταται αυτό το
παράδοξο φαινόμενο; Και υπάρχουν τρόποι που μπορεί να επιλυθεί;
Πρώτο Ζητούμενο
Αναφορικά με το πρώτο ερώτημα, κυρίαρχος λόγος είναι κατά τη γνώμη μου η
παγίδα του ψηφιακού κόσμου. Παρά τις ευκολίες που δημιουργεί στην επικοινωνία
των ανθρώπων, ταυτόχρονα συχνά καταργεί τη διαπροσωπική επαφή. Πίσω από
μία οθόνη, οι άνθρωποι «χάνονται» για ώρες, ξεχνώντας την αξία μιας οργανικής
συνάντησης κι έτσι η ψυχή τους τελικά ερημώνει στον κυβερνοχώρο της ψηφιακής
μοναξιάς. Παράλληλα, τα ουτοπικά ψηφιακά πρότυπα του υπερ-επιτυχημένου,
πανέμορφου, πλούσιου ανθρώπου καλλιεργεί μη ρεαλιστικές προσδοκίες κι έτσι
συχνά απογοητεύονται καθώς δεν τα συναντούν στην πραγματική ζωή.
Ταυτόχρονα, οι παθογένειες των σύγχρονων κοινωνιών, προσθέτουν επιπλέον
βάρος στην ανθρώπινη μοναξιά. Η οικονομική κρίση, η γεωπολιτική αστάθεια, η
ανηθικότητα στην πολιτική και την κοινωνία, το συμφέρον που συχνά επικρατεί,
απογοητεύουν τους ανθρώπους και τους οδηγούν στην απομόνωση. Το άγχος αυτό
επιβαρύνει ιδιαίτερα τους νέους ανθρώπους που βρίσκονται στο ξεκίνημα της ζωής
τους. Από την άλλη οι ίδιοι οι νέοι περιθωριοποιούν τους ηλικιωμένους, τους
οποίους συχνά κατηγορούν για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν. Έτσι, το χάσμα
μεταξύ τους διευρύνεται και τα επίπεδα μοναξιάς εκτοξεύονται.
Δεύτερο Ζητούμενο
Όμως, η λύση του προβλήματος της μοναξιάς, θα προέλθει από τους ίδιους τους
ανθρώπους και την ουσιαστική τους επαφή. Καθοριστικής σημασίας είναι κατά τη γνώμη μου η δημιουργική ώσμωση μεταξύ
των γενεών. Συγκεκριμένα, οι νέοι θα μπορούσαν να προσφέρουν τη ζωντάνια και
την ορμή τους και οι ηλικιωμένοι τη σοφία τους, μέσω κοινών πολιτιστικών
δράσεων (π.χ. θεατρικές ομάδες, εργαστήρια χειροτεχνίας, λέσχες ανάγνωσης).
Ταυτόχρονα, εξαιρετικά ωφέλιμες θα ήταν δράσεις «ανταλλαγής γνώσεων». Οι νέοι
έχουν τη δυνατότητα να εξοικειώσουν τους ηλικιωμένους με τον ψηφιακό κόσμο
(smartphones, διαδίκτυο) και εκείνοι, με τη σειρά τους, να μεταλαμπαδεύσουν
στους νέους την ιστορική μνήμη, την παράδοση και τις εμπειρίες της ζωής τους.
Ταυτόχρονα, ήδη σε κάποιες χώρες- όπως η Γαλλία και το Βέλγιο- εφαρμόζονται
προγράμματα διαγενεακής συγκατοίκησης (homesharing). Τα προγράμματα αυτά
συγκατοίκησης, τα οποία μπορούν να εφαρμοστούν και στη χώρα μας, είναι
εξαιρετικά ωφέλιμα και για τις δύο γενιές. Από τη μία για τους νέους, έχουν τη
δυνατότητα να αποτελέσουν μια «συναισθηματική άγκυρα», αφού η συμβίωση με
ηλικιωμένους μπορεί να προσφέρει στους νέους ηρεμία, γνώση και
συναισθηματική σταθερότητα. Από την άλλη για τους ηλικιωμένους,
συναισθηματική υποστήριξη και αίσθηση σκοπού στη ζωή τους, που πιθανόν
κάποιοι να έχουν χάσει.
Επίλογος
Συμπερασματικά, η μοναξιά δεν είναι μια ανίκητη απειλή, αλλά το σύμπτωμα μιας
κοινωνίας που βρίσκεται σε κρίση. Χτίζοντας γέφυρες ουσιαστικής επικοινωνίας και
επαφής ανάμεσα στους νέους και τους ανθρώπους της τρίτης ηλικίας, οι κοινωνίες
μπορούν να γιατρέψουν τις πληγές τους και να βάλουν τέλος στο πρόβλημα αυτό
που τόσο τις ταλανίζει.
Επιμέλεια θεμάτων,
Ασπασία Μαστοράκη
Δέσποινα Μανωλακάκη
Ελευθερία Κονσολάκη
