Μια εξαιρετικά σημαντική προσθήκη στην ιστοριογραφία της Κρητικής Αντίστασης κατά τη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής αποτελεί το νέο βιβλίο του Κρουσανιώτη ερευνητή και συγγραφέα Μύρωνα Μιχ. Ξυλούρη, με τίτλο «Καπετάν Σατανάς: Ο θρυλικός αρχηγός και η δράση του στην Κρήτη».
Της Χρυσούλας Καλλιγιαννάκη
Το έργο αυτό έρχεται να φωτίσει με επιστημονική νηφαλιότητα, αντικειμενικότητα και βαθιά ιστορική γνώση τη ζωή, το έργο και τη δραματική πορεία του Αντωνίου Γρηγοράκη, του ανθρώπου που έμεινε στην ιστορία με το προσωνύμιο «Καπετάν Σατανάς».
Το βιβλίο προλογίζει ο ιστορικός ερευνητής Κωστής Μαμαλάκης, ένας από τους ανθρώπους που γνωρίζουν όσο λίγοι όσα αφορούν την Κρήτη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Όπως επισημαίνει στο προλογικό του σημείωμα, η παρούσα έκδοση είναι «απαλλαγμένη από ατομικούς και οικογενειακούς εγωισμούς», αποτελώντας ένα εξαιρετικό βοήθημα για κάθε μελετητή της περιόδου.
Ο ιστορικός ερευνητής υπογραμμίζει πως ο συγγραφέας κατάφερε να συγκεντρώσει στην έρευνα του για τον Καπεταν Σατανά, αυτό ακριβώς που έλλειπε. «Ψηφίδες από το βίο και την πολιτεία ενός ανθρώπου που από το Μεσοπόλεμο ήδη διαφαινόταν πως η οντότητα του ξεπέρναγε τα όρια της γης που τον ανέθρεψε», αναφέρει χαρακτηριστικά ο Κωστής Μαμαλάκης. Υπενθυμίζεται πως ο ίδιος είχε την ιστορική επιμέλεια του σημαντικό ιστορικό ντοκιμαντέρ «Κρουσώνας: Στα χνάρια του Καπετάν Σατανά», σε σενάριο Κατερίνας Μπικάκη, σκηνοθεσία Βίκυς Αρβελάκη.
Ο συγγραφέας Μύρων Ξυλούρης γέννημα θρέμμα του Κρουσώνα Μαλεβιζίου αφιέρωσε πέντε χρόνια επίμονης και συστηματικής έρευνας για να συγκεντρώσει πολύτιμα «ψηφιδωτά» μνήμης. Για τη συγγραφή του βιβλίου αξιοποιήθηκαν αρχεία της Κατοχικής περιόδου, Γερμανικά στρατιωτικά έγγραφα, καταγραφές των ελληνικών αρχών ασφαλείας, και προφορικές και γραπτές μαρτυρίες, που επιτρέπουν την κριτική ανασύσταση των γεγονότων.
Υπογράφοντας το βιβλίο ο Μύρων Ξυλούρης χρησιμοποιεί το περίφημο αρχαίο ρητό που ανήκει στον μεγάλο τραγικό ποιητή Ευριπίδη (από ένα χαμένο έργο του, την τραγωδία «Αντιόπη») «Όλβιος όστις της ιστορίης έσχε μάθησιν» που συνοψίζει τη σημασία της ιστορικής μνήμης, να γνωρίζει κανείς το παρελθόν που αποτελεί εφόδιο, «φως» για το παρόν και πυξίδα για το μέλλον! 
Ο Μύρων Μιχ. Ξυλούρης γεννήθηκε το 1978 στον Κρουσώνα, όπου κατοικεί μόνιμα με την οικογένειά του. Στον ελεύθερο χρόνο του ασχολείται συστηματικά με τη μελέτη της Ιστορίας και της Φιλοσοφίας.
Έχει ήδη στο ενεργητικό του αξιόλογα συγγραφικά έργα, όπως το ιστορικό «Κρουσώνας από το Μύθο στην Ιστορία» (έκδοση Περιφέρειας Κρήτης, 2023) και το πνευματικό πόνημα «Ο Πνευματικός του Αγίου Όρους – Ιερομόναχος Νικόδημος Πνευματικός ο Κρης» (2025).
Πως είδε ο συγγραφές τον ήρωα του Κρουσώνα
Ο Αντώνιος Γρηγοράκης, ή «Καπετάν Σατανάς», πολιτικά συνδεδεμένος με την παράδοση του Ελευθερίου Βενιζέλου, υπήρξε ηγετική μορφή της Αντίστασης.
Ήδη πριν από την επίσημη κήρυξη του αγώνα, μοίραζε οπλισμό στους κατοίκους του Κρουσώνα, ενώ κατά τη Μάχη της Κρήτης (Μάιος 1941) έθεσε τις βάσεις της ένοπλης άμυνας ενάντια στους Γερμανούς αλεξιπτωτιστές.
Αναδείχθηκε στον πρώτο αντάρτικο αρχηγό της Κρήτης, οργανώνοντας τις πρώτες ένοπλες Αντιστασιακές Ομάδες στο νησί.
Λόγω της αμείλικτης στάσης του απέναντι στους κατακτητές αλλά και στους ντόπιους δοσίλογους (όπως η διαβόητη ομάδα των Τζουλιάδων), κατέστη ο πλέον καταζητούμενος άνδρας τόσο από τις γερμανικές αρχές όσο και από τις κατοχικές αρχές ασφαλείας.
Το βιβλίο δεν κρύβει τις σκληρές πτυχές της περιόδου. Αντιθέτως, αναλύει με θάρρος πώς η χρόνια υποβόσκουσα πολιτική αντιπαλότητα μέσα στην κοινωνία του Κρουσώνα οξύνθηκε κατά την Κατοχή και μετατράπηκε σε μια βίαιη ένοπλη σύγκρουση με οδυνηρές συνέπειες για τον τόπο. «Η Μάχη της Κρήτης τον Μάιο του 1941 δεν ανέδειξε μόνο τον ηρωισμό του άμαχου πληθυσμού απέναντι στους Γερμανούς αλεξιπτωτιστές, αλλά αποτέλεσε και την αφετηρία για τη συγκρότηση των πρώτων αντιστασιακών πυρήνων στο νησί. Μορφή, κλειδί αυτής της περιόδου υπήρξε ο Αντώνιος Γρηγοράκης ή «Σατανάς», αναφέρει ο ίδιος ο συγγραφέας.
Η διάρθρωση του βιβλίου ξεκινά από τον Μεσοπόλεμο μέχρι την απελευθέρωση. Μέσα από τα περιεχόμενα του βιβλίου, ο αναγνώστης παρακολουθεί βήμα-βήμα την ιστορική διαδρομή. Ο συγγραφέας στο πρώτο κεφαλαίο παρουσιάζει την ανάδειξη του Σατανά, τα αιματηρά γεγονότα και τις κομματικές συμπλοκές στον Κρουσώνα του 1935, το ξέσπασμα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, τη δράση της μυστηριώδους υπηρεσίας SOE και του Τζων Πέντελμπερυ.
Η Κρήτη υπό τον γερμανικό Άξονα, παρουσιάζεται στο αμέσως επόμενο κεφάλαιο, όπως και η ίδρυση του Ειδικού Γραφείου Κρήτης στην Αίγυπτο, η αιματηρή δράση του Σούμπερτ και η συνεργασία των Τζουλιάδων με τους Γερμανούς. Επίσης, εξιστορούνται οι συλλήψεις, οι εκτελέσεις, ο εμπρησμός των Βενιζελικών οικιών στον Κρουσώνα, η ίδρυση της Ε.Ο.Κ., η φυγή της Ομάδας στη Μέση Ανατολή και ο θάνατος του Καπετάν Σατανά.
Στο τρίτο και τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου καταγράφονται οι μεγάλες μάχες (Μηλιά, σαμποτάζ Σίβας), η κατάληψη του Κρουσώνα από το αντάρτικο σώμα της Ομάδας Σατανά, η απελευθέρωση του Νομού Ηρακλείου, καθώς και πολύτιμοι ονομαστικοί κατάλογοι φονευθέντων Κρουσανιωτών πατριωτών.
Το νέο βιβλίο του Μύρωνα Ξυλούρη δεν στοχεύει στη στείρα μυθοποίηση, αλλά στην ουσιαστική κατανόηση του «Σατανά» ως ιστορικού προσώπου που ενσάρκωσε τους αγώνες μιας ολόκληρης κοινωνίας για ελευθερία και αξιοπρέπεια. Ένα βιβλίο-παρακαταθήκη, απαραίτητο για κάθε κρητική βιβλιοθήκη. Το βιβλίο εκδόθηκε με προσωπικά έξοδα του συγγραφέα. Η εικόνα του εξώφυλλου φιλοτεχνήθηκε από τον Χρήστο Μαρκάκη κει επιμελήθηκε από το τυπογραφείο lithotecnic Printers, Μαρία Κωστάρη. Ο συγγραφέας αφιερώνει το βιβλίο του στους λίγους ηρωικούς αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης που αντιστάθηκαν και επικηρύχθηκαν από τους Γερμανούς κατακτητές.
Προσθήκη του fonimaleviziou.gr στην Google
