Η Ελλάδα επιχειρεί να περάσει από την άμεση διπλωματική αντίδραση στην ενεργητική διαμόρφωση των εξελίξεων στην Ανατολική Μεσόγειο. Η απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης να εγκρίνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 επαναφέρει στο προσκήνιο μια από τις σημαντικότερες εκκρεμότητες της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. Η απάντηση της Αθήνας, ωστόσο, δεν περιορίζεται στις ανακοινώσεις καταδίκης και στις διπλωματικές επαφές με εταίρους και συμμάχους.
Στο τραπέζι μπαίνει πλέον και η επέκταση της συμφωνίας οριοθέτησης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης με την Αίγυπτο, ενώ παραμένουν ανοιχτά τα ζητήματα της επέκτασης των χωρικών υδάτων, της ενεργειακής παρουσίας νότια της Κρήτης και της αξιοποίησης των ευρωπαϊκών και διεθνών διπλωματικών εργαλείων.
Το νέο στοιχείο είναι η χθεσινή συμφωνία Γιώργου Γεραπετρίτη και Μπαντρ Αμπντελάτι να συνεχίσουν τις διαβουλεύσεις για την επέκταση του γεωγραφικού πεδίου εφαρμογής της συμφωνίας του 2020. Οι δύο υπουργοί απέρριψαν παράλληλα την κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου, υπογραμμίζοντας τη σημασία του Διεθνούς Δικαίου και της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Η Αίγυπτος στο επίκεντρο – Το επόμενο βήμα μετά τη συμφωνία του 2020
Η συμφωνία Ελλάδας – Αιγύπτου του 2020 αποτέλεσε σημαντικό βήμα για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο. Ήταν, όμως, μια συμφωνία μερικής οριοθέτησης. Αυτό σημαίνει ότι δεν κάλυψε ολόκληρη τη θαλάσσια περιοχή στην οποία οι δύο χώρες θα μπορούσαν να επιδιώξουν συμφωνία.
Η πρόθεση περί επέκτασης της οριοθέτησης αποκτά, συνεπώς, ιδιαίτερη σημασία. Εφόσον οι συνομιλίες καταλήξουν σε συμφωνία, η Ελλάδα και η Αίγυπτος θα μπορούσαν να καθορίσουν σαφέστερα τα δικαιώματά τους σε πρόσθετες θαλάσσιες περιοχές, ενισχύοντας παράλληλα τη νομική και διπλωματική τους θέση.
Δεν πρόκειται, βεβαίως, για μια εύκολη διαπραγμάτευση ούτε για εξέλιξη που έχει ήδη ολοκληρωθεί. Οι λεπτομέρειες της νέας γραμμής, οι περιοχές που θα καλυφθούν και οι όροι της συμφωνίας θα κρίνουν το πραγματικό αποτέλεσμα.
Η πολιτική σημασία της πρωτοβουλίας είναι, πάντως, σαφής: Αθήνα και Κάιρο επιχειρούν να ενισχύσουν τη συνεργασία τους σε μια περίοδο κατά την οποία η Ανατολική Μεσόγειος βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο ανταγωνισμών για θαλάσσια δικαιώματα, ενεργειακούς πόρους και γεωπολιτική επιρροή.
Το τουρκολιβυκό και η γραμμή Μαρινάκη: «Δεν υπάρχει εθνική ήττα»
Την ίδια ώρα, το Μέγαρο Μαξίμου επιχειρεί να αποκρούσει την κριτική περί διπλωματικής αποτυχίας. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης έδωσε το στίγμα της κυβερνητικής γραμμής, υποστηρίζοντας ότι η αναφορά σε «εθνική ήττα» δεν περιγράφει την πραγματική νομική διάσταση της υπόθεσης.
«Όταν μιλάς για ήττα, σημαίνει ότι, χωρίς να το καταλαβαίνεις ενδεχομένως, νομιμοποιείς τη θέση άλλων κρατών, η οποία είναι παράνομη και ανυπόστατη», ανέφερε χαρακτηριστικά, στρέφοντας τα βέλη του προς όσους στην αντιπολίτευση χαρακτηρίζουν τις εξελίξεις διπλωματική ήττα της χώρας.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος υπερασπίστηκε τους χειρισμούς του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη και επικαλέστηκε τις συμφωνίες οριοθέτησης με την Ιταλία και την Αίγυπτο, τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό και την επέκταση των χωρικών υδάτων στο Ιόνιο ως παραδείγματα κινήσεων που, σύμφωνα με την κυβέρνηση, ενισχύουν τη θέση της Ελλάδας.
Το μήνυμα προς το εσωτερικό πολιτικό σκηνικό είναι ότι η κυβέρνηση δεν αποδέχεται την εξίσωση της έγκρισης του μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή με ανατροπή των ελληνικών νομικών θέσεων. Αυτό, ωστόσο, δεν αναιρεί την ανάγκη να αξιολογηθεί στην πράξη η διπλωματική αποτελεσματικότητα των ελληνικών κινήσεων και να εξεταστεί πώς θα αποτραπούν περαιτέρω τετελεσμένα.
Τι σημαίνει πρακτικά η επέκταση της ΑΟΖ
Για να είμαστε ακριβείς θα πρέπει να επισημάνουμε ότι η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη δεν ταυτίζεται με τα χωρικά ύδατα. Στην ΑΟΖ το παράκτιο κράτος διαθέτει συγκεκριμένα κυριαρχικά δικαιώματα για την εξερεύνηση και εκμετάλλευση φυσικών πόρων, ενώ δεν αποκτά πλήρη κυριαρχία σε ολόκληρη τη θαλάσσια περιοχή.
Μια νέα ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία θα μπορούσε να προσφέρει μεγαλύτερη σαφήνεια ως προς τις θαλάσσιες ζώνες που θα οριοθετηθούν και να ενισχύσει το πλαίσιο για πιθανές ενεργειακές έρευνες και άλλες οικονομικές δραστηριότητες.
Το κρίσιμο σημείο είναι ότι η συμφωνία δεν θα ακύρωνε αυτομάτως το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Θα αποτελούσε, όμως, μια πρόσθετη διμερή νομική βάση για τις ελληνικές θέσεις στις περιοχές που θα καλύπτει, εφόσον φυσικά υπάρξει συμφωνία και εξεταστούν οι συγκεκριμένες γεωγραφικές και νομικές παράμετροι.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η Αθήνα επιδιώκει να κινηθεί με βάση το Διεθνές Δίκαιο και μέσα από συμφωνίες με γειτονικά κράτη, αντί να περιοριστεί σε μια αντιπαράθεση ανακοινώσεων με την Άγκυρα.
Τα 12 μίλια και η Chevron στο ενεργειακό κάδρο
Στην κυβερνητική επιχειρηματολογία επανέρχεται και το ζήτημα της επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια. Ο Μαρινάκης υπογράμμισε ότι πρόκειται για δικαίωμα της χώρας, το οποίο θα ασκηθεί στον χρόνο που θα επιλέξει η ελληνική Πολιτεία.
Δεν έχει ανακοινωθεί συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για επέκταση στο Αιγαίο. Το θέμα, ωστόσο, παραμένει μέρος της ευρύτερης συζήτησης για την άσκηση των δικαιωμάτων της Ελλάδας στη θάλασσα.
Παράλληλα, η κυβέρνηση επικαλείται την ενεργειακή παρουσία της Chevron και τον σχεδιασμό για έρευνες νότια της Κρήτης ως στοιχεία που, κατά την άποψή της, δείχνουν ότι η Ελλάδα συνεχίζει να προωθεί τον σχεδιασμό της παρά τις τουρκικές αντιδράσεις.
Η παρουσία μεγάλων ενεργειακών εταιρειών δεν επιλύει από μόνη της τις διαφορές οριοθέτησης. Αποτελεί, ωστόσο, μέρος ενός ευρύτερου πλαισίου οικονομικών και στρατηγικών συμφερόντων, στο οποίο η Αθήνα επιδιώκει να διατηρήσει ενεργό ρόλο.
Τα διπλωματικά εργαλεία και η επόμενη ημέρα
Η ελληνική αντίδραση δεν περιορίζεται στις διμερείς επαφές. Η Αθήνα έχει ήδη ενημερώσει εταίρους και συμμάχους, ενώ έχει θέσει το ζήτημα στο ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο. Το υπουργείο Εξωτερικών έχει απορρίψει την απόφαση της λιβυκής Βουλής, υποστηρίζοντας ότι δεν μεταβάλλει τον νομικό χαρακτήρα του μνημονίου και ότι δεν μπορεί να αλλάξει τη γεωγραφία ή το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραμένει μια ανοιχτή πρόκληση για την ελληνική διπλωματία. Η απάντηση της Αθήνας περνά πλέον από έναν συνδυασμό νομικών επιχειρημάτων, περιφερειακών συνεργασιών, ενεργειακών σχεδιασμών και διπλωματικών κινήσεων.
Το πραγματικό στοίχημα δεν είναι ποιος θα επικρατήσει στην πολιτική αντιπαράθεση για το αν υπήρξε ή όχι «ήττα». Είναι αν η Ελλάδα θα καταφέρει να ενισχύσει έμπρακτα τη θέση της στην Ανατολική Μεσόγειο, κατοχυρώνοντας τα δικαιώματά της μέσα από συμφωνίες και κινήσεις που αντέχουν στον χρόνο.
Προσθήκη του fonimaleviziou.gr στην Google
