Η ξήρανση του κεδρόδασους, η υποβάθμιση των αμμοθινών και οι πιέσεις που δέχεται εδώ και χρόνια από την ανθρώπινη δραστηριότητα και τις δυσμενείς κλιματικές συνθήκες εξακολουθούν να απειλούν το εύθραυστο οικοσύστημα της Χρυσής. Σε αυτό το περιβάλλον, ένα νέο πρόγραμμα συνεργασίας επιχειρεί να ενισχύσει την επιστημονική παρακολούθηση και να δώσει πιο συγκεκριμένες απαντήσεις για την προστασία του νησιού.
Ο Οργανισμός Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ), η Περιφέρεια Κρήτης και η Αποκεντρωμένη Διοίκηση Κρήτης ενώνουν τις δυνάμεις τους, με την Περιφερειακή Επιτροπή να εγκρίνει, το μεσημέρι της Δευτέρας, τη σύναψη προγραμματικής σύμβασης συνολικού προϋπολογισμού 169.300 ευρώ, συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ, για την υλοποίηση του έργου «Έκτακτα διαχειριστικά μέτρα για τη διατήρηση του επαπειλούμενου οικοσυστήματος νήσου Χρυσή Ιεράπετρας 2026-2028».
Το νέο πρόγραμμα δεν αφορά απλώς μια ακόμη καταγραφή της περιβαλλοντικής κατάστασης του νησιού. Προβλέπει συγκεκριμένες παρεμβάσεις, από την εγκατάσταση μετεωρολογικού σταθμού ως την παρακολούθηση της ξήρανσης της βλάστησης και τη διατήρηση γενετικού υλικού, με στόχο να ενισχυθεί η τεκμηρίωση των αιτιών της υποβάθμισης και να υποστηριχθούν τα αναγκαία μέτρα προστασίας. Οι δράσεις βασίζονται στα συμπεράσματα της μελέτης για τη διερεύνηση των αιτιών ξήρανσης της βλάστησης, η οποία εκπονήθηκε στο πλαίσιο του Σχεδίου Δράσης για τη Χρυσή.
Ένα οικοσύστημα που εκπέμπει SOS
Η Χρυσή, γνωστή και ως Γαϊδουρονήσι, δεν είναι απλώς ένας δημοφιλής καλοκαιρινός προορισμός στα νότια της Κρήτης. Είναι μια προστατευόμενη περιοχή με ιδιαίτερη οικολογική αξία, καθώς φιλοξενεί σπάνιους οικοτόπους και ένα εκτεταμένο παράκτιο δάσος θαλασσόκεδρων. Ο οικότοπος των παράκτιων θινών έχει χαρακτηριστεί οικότοπος προτεραιότητας σε ευρωπαϊκό επίπεδο, γεγονός που καθιστά την προστασία του ιδιαίτερα σημαντική.
Ωστόσο, η εικόνα που περιγράφουν οι αρμόδιες υπηρεσίες είναι ανησυχητική. Σύμφωνα με την Αποκεντρωμένη Διοίκηση Κρήτης, η υποβάθμιση του κεδρόδασους έχει ενταθεί τις τελευταίες δύο δεκαετίες, ενώ η φυσική αναγέννηση της βλάστησης παρουσιάζει σοβαρά προβλήματα. Σε αυτοψία του 2022 καταγράφηκαν περιοχές με καθολική ξήρανση των δέντρων, ενώ στο βόρειο τμήμα του νησιού η ξήρανση ξεπερνούσε, σύμφωνα με την ίδια πηγή, το 50% της βλάστησης. Την ίδια ώρα, σε τμήματα των αμμοθινών η υποχώρηση της άμμου είχε οδηγήσει στην έκθεση των ριζών.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην απώλεια δέντρων. Όταν οι άρκευθοι ξεραίνονται και δεν αναγεννώνται, διαταράσσεται η ισορροπία ενός ολόκληρου παράκτιου συστήματος. Οι αμμοθίνες χάνουν τη σταθερότητά τους, οι ρίζες εκτίθενται και η φυσική ανανέωση της βλάστησης δυσκολεύει ακόμη περισσότερο, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο υποβάθμισης.
Τουριστική πίεση, παράνομες δραστηριότητες και κλιματική αλλαγή
Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει δημοσιοποιήσει η Αποκεντρωμένη Διοίκηση Κρήτης, οι πιέσεις που έχουν συμβάλει στην υποβάθμιση της Χρυσής περιλαμβάνουν την αυξημένη θερινή επισκεψιμότητα, την ανεξέλεγκτη κατασκήνωση, την κυκλοφορία οχημάτων, την παράνομη βόσκηση και τη χρήση τμημάτων της βλάστησης ως καύσιμης ύλης. Στις επιβαρυντικές δραστηριότητες συγκαταλέγεται επίσης η παράνομη υπεράντληση νερού από πηγάδια.
Η τουριστική πίεση έχει αποτυπωθεί και σε επιστημονικές μελέτες που έχουν καταγράψει μεταξύ άλλων περισσότερα σπασμένα κλαδιά και εντονότερη έκθεση ριζών στις περιοχές με ανθρώπινη χρήση, καθώς και επιβάρυνση από απορρίμματα, τα οποία αυξάνουν και τον κίνδυνο πυρκαγιάς.
Ωστόσο με βάσει νομοθεσία από τον περασμένο Μάιο έχει απαγορευτεί η αποβίβαση στην ξηρά ενώ επιτρέπεται μόνο ο περίπλους του νησιού και κολύμπι ως την ακτή. Απαγορεύεται η πρόσβαση των επισκεπτών στο εσωτερικό του νησιού, στα μονοπάτια και στο δασικό οικοσύστημα ενώ παραμένουν, φυσικά, σε ισχύ οι κανόνες για την προστασία των περιοχών Natura 2000 που απαγορεύουν την κατασκήνωση, τη διανυκτέρευση, το άναμμα φωτιάς καθώς και τη συλλογή άμμου, κοχυλιών ή φυτών.
Ωστόσο στην “εξίσωση” προστίθεται και η κλιματική αλλαγή. Η αύξηση της ξηρασίας και η μειωμένη διαθεσιμότητα νερού μπορούν να επιβαρύνουν ένα ήδη ευάλωτο οικοσύστημα.
Τέσσερις παρεμβάσεις για να αποτυπωθεί η πραγματική κατάσταση
Η νέα προγραμματική σύμβαση προβλέπει τη συστηματική παρακολούθηση του οικοσυστήματος και την εφαρμογή εξειδικευμένων μέτρων που θα στηρίζονται σε επιστημονικά δεδομένα. Οι τέσσερις δράσεις που προβλέπονται είναι:
Εγκατάσταση και λειτουργία μετεωρολογικού σταθμού
Η καταγραφή των μετεωρολογικών συνθηκών θα προσφέρει δεδομένα για τις συνθήκες που επικρατούν στο νησί και θα συμβάλει στην αξιολόγηση παραγόντων που ενδέχεται να επηρεάζουν την υγεία της βλάστησης, όπως η θερμοκρασία και η διαθεσιμότητα υγρασίας.
Έλεγχος του πληθυσμού σποροφάγου μικρολεπιδόπτερου
Η δράση αφορά τον έλεγχο πληθυσμού ενός μικρού λεπιδόπτερου που τρέφεται με σπόρους. Η διερεύνηση της παρουσίας και της επίδρασής του είναι σημαντική, καθώς η επιβάρυνση της παραγωγής ή της βιωσιμότητας των σπόρων μπορεί να δυσχεράνει τη φυσική αναγέννηση των αρκεύθων.
Διατήρηση γενετικού υλικού εκτός φυσικού περιβάλλοντος (ex situ)
Η συλλογή και διατήρηση γενετικού υλικού εκτός του φυσικού οικοσυστήματος μπορεί να λειτουργήσει ως δικλίδα ασφαλείας για το πολύτιμο γενετικό απόθεμα των φυτών, ενισχύοντας τις δυνατότητες μελλοντικής διατήρησης και αποκατάστασης.
Παρακολούθηση της εξέλιξης της ξήρανσης
Η συστηματική καταγραφή της κατάστασης των δέντρων θα επιτρέψει να αποτυπωθεί αν η ξήρανση συνεχίζεται, σε ποιες περιοχές εντοπίζεται και πώς εξελίσσεται η φυσική αναγέννηση. Τα ευρήματα θα αποτελέσουν κρίσιμο εργαλείο για την αξιολόγηση των μέτρων προστασίας.
Οι παρεμβάσεις εξειδικεύουν τις κατευθύνσεις της μελέτης για τη διερεύνηση των αιτιών ξήρανσης της βλάστησης και συνδέονται με το Σχέδιο Δράσης που εγκρίθηκε το 2021 με την Κοινή Υπουργική Απόφαση που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 617/Δ΄.
Η προγραμματική σύμβαση διαμορφώνει ένα συγκεκριμένο πλαίσιο συνεργασίας, με διακριτούς ρόλους για τους τρεις φορείς.
Προσθήκη του fonimaleviziou.gr στην Google
