Πριν δεκατρία χρόνια, το 2012, για τις ανάγκες τότε του made in creta, μια τυχαία ανακοίνωση θα με οδηγούσε στο σπίτι της Δέσποινας Χανιώτακη Δουκουμετζάκη, σύζυγος του ιατρού Δημητρίου Δουκουμετζάκη, η οποία στο παρελθόν υπήρξε Προϊσταμένη Μαιευτικής του Βενιζελείου Νοσοκομείου.
Της Κορίνας Καφετζοπούλου
Είχε εκδώσει ένα βιβλίο με τον τίτλο « «Η Μαμή» όπου στις σελίδες του εξιστορούσε ιστορίες που τη σημάδεψαν.
Από πολύ νωρίς όταν ακόμα ήταν μικρό κοριτσάκι είχε αποφασίσει τη επάγγελμα θα ακολουθούσε ή κατά την ίδια λειτούργημα με ιερό σκοπό τη φροντίδα της μητέρας και του νεογνού.
Σε όλη της ζωή λάτρεψε τη γυναίκα και το απέδειξε μέσα από το λειτούργημα της μαίας σε εξαιρετικά δύσκολες δεκαετίες όπου η γυναίκα δεν είχε κανένα δικαίωμα πάνω στο σώμα της.
Η απόφασή αυτή ήταν κάτι σαν θεία φώτιση και πάρθηκε όταν είδε μια σκηνή που θα της σημάδευε τη ζωή και της άρεσε να διηγείται:
«Κάποτε, σ’ ένα ορεινό χωριό ένα μικρό κοριτσάκι ακολούθησε τη μητέρα της σ’ ένα σπίτι, στο οποίο είχε πεθάνει μια γριά μαμή. Το χαμηλό δωμάτιο, που πήγαν, είχε κλειστά πορτοπαράθυρα, γιατί είχε πολύ κρύο, αλλά ήταν πλημμυρισμένο από το φως πλήθους αναμμένων κεριών. Κάθε γυναίκα, που ερχόταν αποτίοντας φόρο τιμής, άναβε τόσα κεριά όσος και ο αριθμός των παιδιών, που τής είχε ξεγεννήσει η γριά. Έκανε μετάνοια μπροστά στη νεκρή και της φιλούσε τα χέρια. Το παιδί παρακολουθούσε αυτή τη μυσταγωγία και εντυπωσιαζόταν με το διαφορετικό αριθμό κεριών που άναβε κάθε μια, με την κατάνυξη και το σεβασμό που της έδειχναν, σαν να είχε πεθάνει κάποια αγία. Η μητέρα, φεύγοντας, εξήγησε στο παιδί της τι συνέβαινε και, πριν φτάσουν στο κατώφλι του σπιτιού τους, το παιδί τραβώντας το φουστάνι της, της είπε: “Μάνα, όταν μεγαλώσω μαμή θα γίνω!”» .
Όταν θα μεγάλωνε θα αφιέρωνε το βιβλίο στη μνήμη της γιαγιάς της Ειρήνης και της θείας της Μαρίας που πέθαναν στον τοκετό.
Τα χρόνια περνούν και το κοριτσάκι έγινε δεσποινίδα και έδωσε εξετάσεις στη σχολή Μαιών Βασίλισσα Φρειδερίκη στο Μαιευτήριο Αλεξάνδρα στη Βασιλίσσης Σοφίας , λίγο μετά το 1960.
Αυτή λοιπόν η ιστορία αποτυπώθηκε για τις ανάγκες ενός δημοσιογραφικού θέματος και όταν δημοσιεύθηκε ταξίδεψε σε όλη την Ελλάδα.
Πριν μερικές ημέρες το τηλέφωνο θα χτυπούσε και μια γλυκύτατη φωνή θα με ενημέρωνε ότι η αγαπητή μαμή έφυγε από τη ζωή, παραμονή της Παναγίας. Η οικογένεια και οι φίλοι τη αποχαιρέτησαν στον Θραψανό.
Η κόρης της, Μαρία Δουκουμετζάκη, με την επαφή που έκανε μαζί μου θα διατύπωνε μόνο ένα αίτημα.
Να συμπληρωθεί η ιστορία της μητέρας της, μέσα από διηγήσεις ανθρώπων που τη συνάντησαν όταν ήταν μαία για να κρατηθεί η μνήμη της ζωντανή.
«Κρατιόμαστε κι εμείς, όπως και αυτή από λέξεις και εικόνες. Εξάλλου είμαστε οι αναμνήσεις μας. Στη μνήμη της βοηθήστε μας να κρατηθούμε και από τις δικές σας λέξεις, τις δικές σας ιστορίες. Γράψτε μας μια ανάμνηση, μια ιστορία, μια εικόνα από τη Δέσποινα για να κρατήσουμε τη μνήμη της ζωντανή».
Στη μνήμη αυτή της γυναίκας γίνεται ανοικτό κάλεσμα για να συγκεντρωθούν στοιχεία για το μεγάλο αποτύπωμα που άφησε.
Οι ιστορίες μπορούν να σταλούν στο email στο [email protected].
Ένα δάκρυ για κάθε γέννα
Η Φωνή του Μαλεβιζίου αναδημοσιεύει το θέμα που είχε γραφτεί το 2012.
Μια πραγματική ιστορία που συνεχίζει να συγκινεί….
«Πριν γράψετε το θέμα σας, κάντε το κόπο να διαβάσετε το βιβλίο» επέμενε η κ. Δέσποινα Χανιωτάκη, «θα μάθετε πολλά για το επάγγελμα της μαμής».
Και πραγματικά αυτή η μαμή, από τις παλιές αλλά τις “σπουδαγμένες”, που έδωσε τη ζωή της, πάνω στη ξένη γέννα και δεν “έχασε” πότε ούτε παιδί, ούτε μητέρα, είχε δίκιο.
Όταν την άκουσα να εξιστορεί τη δική της ιστορία και να μου μεταφέρει εικόνες από το παρελθόν διαπίστωσα για άλλη μια φορά την αντοχή και την κράση των παλαιών γυναικών, αλλά και τις συνθήκες ζωής όχι μιας αλλά πολλών γενεών.
Ούτε ιατρική παρακολούθηση, ούτε υπέρηχοι, ούτε επισκληρίδιος, ούτε χιλιάδες εξετάσεις, ούτε τίποτα.
Αυτομάτως θυμήθηκα διηγήσεις του παρελθόντος, ιστορίες που μου έλεγε η μάνα μου, αλλά και άλλες γυναίκες.
«Τα παλιά τα χρόνια όταν οι γυναίκες έβλεπαν μια έγκυο έκαναν το σταυρό τους . Ήξεραν ότι όταν έρθει η κρίσιμη ώρα, η επίτοκος «είναι με το ένα πόδι μέσα στον τάφο».
Αυτήν ακριβώς την έκφραση χρησιμοποιούσαν, ίσως την έχετε ακούσει.
Διότι ο τοκετός ήταν μια πολύ δύσκολη «υπόθεση» τόσο για τη μητέρα όσο και για το παιδί
Αυτός ήταν και ένας από τους λόγους που έκαναν και πολλά παιδιά τότε. Δεν ήξεραν αν θα ζήσουν όλα, ενώ υψηλά ήταν και τα ποσοστά θνησιμότητας των ίδιων των γυναικών.
Δεν ήξεραν (πολλές φορές δεν είχαν και το δικαίωμα) να προστατεύσουν το σώμα τους.
Στην ελληνική επαρχία έχουν υπάρξει γυναίκες που έφτασαν και ξεπέρασαν τις 10 γέννες ενώ υπάρχει και περίπτωση γυναίκας από τα Χανιά με 19 γέννες
Η κα Δέσποινα την ξεγέννησε. Δε θα ξεχάσει τον τρόμο της για την υγεία της επιτόκου – η οποία γέννησε μια χαρά – αλλά και ότι αυτή η γέννα έγινε θέμα στον αθηναϊκό τύπο ενώ μέχρι και ο
μακαριστός Μακάριος από την Κύπρο είχε προσφέρει βοήθεια οικονομική στην οικογένεια!
«Άλλες δεν ήξεραν ούτε την περίοδο τους να υπολογίσουν. Μια ήρθε να γεννήσει το 13ο παιδί. Τελευταία περίοδο είχε στα 14, μετά ήταν συνέχεια έγκυος και λεχώνα».
Οι ζωές στα χέρια της μαμής
Τις ζωές της γυναίκας και του μωρού, τις κρατούσε στα χέρια η μαμή, πρώτα η «πρακτική» και μετά όσες σπούδασαν πάνω σε αυτό το αντικείμενο. Η μαμή δεν ήταν ένα τυχαίο πρόσωπο, ήταν
ένα σεβάσμιο πρόσωπο πάνω από τον παπά και το δάσκαλο. Και όταν η μαμή πέθαινε στα χωριά έπεφτε μεγάλο πένθος.
Μια τέτοια εικόνα σημάδεψε και τη ζωή της κ. Δέσποινας Χανιωτάκη. Ήταν πολύ μικρή 3-4 χρονών, ακόμα δεν γνώριζε ότι η «χαρά της γέννας» είχε σημαδέψει και τη δική της οικογένεια.
Ένα κερί για κάθε παιδί
«Με τη μητέρα μου είχαμε πάει στην κηδεία μιας γριάς μαμής στο Θραψανό. Μπορεί να ήταν και 100 χρονών. Οσο ζω δε θα ξεχάσω τα πολλά αναμμένα κεριά που έβλεπα ότι άναβαν μαυροφορεμένες γυναίκες.
Ήταν χειμώνας, νύχτα, έκανε κρύο και τα παράθυρα κλειστά. Και το δωμάτιο φωτιζόταν. Μια γυναίκα άναβε τρία κεριά, άλλη τέσσερα, άλλη εφτά, άλλη παραπάνω…
-Γιατί μαμά ανάβουν τόσα πολλά κεριά; τη ρώτησα.
– Γιατί παιδί μου, τόσα είναι τα παιδιά μου ξεγέννησε αυτή η γυναίκα σε κάθε μάνα, και έτσι δείχνουν το σεβασμό τους και την αγάπη τους, μου απάντησε.
-Όταν μεγαλώσω και εγώ μαμή θα γίνω, είπα και εγώ!» Ήταν το γραφτό της .
Μεγαλώνοντας θα μάθει ότι πάνω στη γέννα χάθηκε, η γιαγιά της, η μητέρα της μαμά της, που έμεινε ορφανή από τα δύο, αλλά και η θεία της.
Θα ακούσει τον πατέρα της να λέει, για το χαμός της αδερφή του, μόλις 22 ετών, που πέθανε στον πρώτο της τοκετό από επιλόχειο πυρετό. Και μετά τον αγώνα για να μεγαλώσει το ορφανό.
Δύσκολα χρόνια φτωχά, τις πόρτες χτυπάγανε για να βρουν λεχώνα να το θηλάσει ή κατσίκα να κάνει λίγο γάλα.
Προπαιδευτική περίοδος
Με αυτά τα βιώματα μετά το λύκειο η Δέσποινα Χανιωτάκη δίνει εξετάσεις στη σχολή Μαιών Βασίλισσα Φρειδερίκη στο Μαιευτήριο Αλεξάνδρα στη Βασιλίσσης Σοφίας , λίγο μετά το 1960. Περνάει δεύτερη και ξεκινάει την σκληρή εκπαίδευση της, την οποία δεν άντεχαν, όσες λίγες επέλεγαν να ασκήσουν αυτό το δύσκολο επάγγελμα αυξημένης ευθύνης. Το ρίσκο της εγκυμοσύνης ήταν τόσο μεγάλο που οι μαίες διδάσκονταν μέχρι και την «αεροβάπτιση»!
«Κάθε φορά που ξεγεννούσα έκλαιγαν τα μάτια μου. Πριν μπω στο χειρουργείο έκανα τον σταυρό μου, και ο πατέρας μου από το σπίτι την προσευχή του. Ακόμα και σήμερα όταν βλέπω έγκυο χτυπά δυνατά η καρδιά μου».
Διότι η μαμή δεν είναι όπως σήμερα. Παρά το γεγονός ότι ο κανονισμός για τα καθήκοντά τους ήταν αυστηρός, τα έκαναν όλα μέχρι και επικίνδυνες επεμβάσεις και αντικαθιστούσαν ακόμα και το γυναικολόγο, τον οποίο ενίοτε άμα δεν τον έβρισκαν ζητούσαν τη βοήθεια της αστυνομίας (!) για να το κάνει, προκειμένου να σωθεί γυναίκα και μωρό.
Μερικές φορές ήξεραν και καλύτερα από το γιατρό (!). Τη δεκαετία του 60 στο νοσοκομείο Χανίων όπου και διορίστηκε η κ. Δέσποινα , ήταν μόνο ένας γιατρός. Πού να προλάβαινε τόσα περιστατικά και τόσες γέννες – όλες σχεδόν νύχτα!
Ήταν επίσης τα έμπιστα πρόσωπα των γυναικών. Έκαναν και άλλες επεμβάσεις όπως παρθενορραφές αλλά και αποξέσεις . Ήταν που μεσουρανούσε το έθιμο «με το σεντόνι». Επεμβάσεις για τις οποίες δε μίλησαν ποτέ στη ζωή τους, σεβόμενες το απόρρητο. Ούτως ή άλλως αυτά δεν είναι θέματα για κουτσομπολιό.
Το τι θα αντιμετώπιζε θα το καταλάβαινε από την εκπαίδευσή της, στις αίθουσες τοκετού και στο θάλαμο των πρόωρων και των εξώγαμων του Αλεξάνδρας. Ναι (!) για τα εξώγαμα υπήρχε ξεχωριστός θάλαμος όπου κατά καιρούς τα βρέφη ήταν πολλά.
Και μετά ως επαγγελματίας. Διότι οι μαίες έπρεπε να τα βάλουν με «θεούς και δαίμονες (!)» ακόμα και με τις παλαιές αντιλήψεις (για την κατάργηση της φασκιάς αγώνας δόθηκε στα αγροτικά ιατρεία), την πρακτική μαία αλλά και ολόκληρες τις τοπικές κοινωνίες, που έβλεπαν μικρά κοριτσόπουλα με τις στολές τους, τα οποία έπρεπε να εμπιστευτούν.
Έπρεπε να μάθουν τα στοιχειώδη ακόμα και τους κανόνες υγιεινής και χιλιάδες άλλα που ο νους τώρα δε βάζει και κυρίως να αναπτυχθεί εμπιστοσύνη μεταξύ της γυναίκας και της μαίας . Όλες τις εμπειρίες της ζωής της ως μαμή –αυτή η γλυκομίλητη γυναίκα- τις αποτύπωσε σε ένα μικρό βιβλίο 66 σελίδων.
Σελίδες που δείχνουν τις εικόνες μιας άλλης εποχής που ευτυχώς έφυγε ανεπίστρεπτη, διότι ταλαιπώρησε πάρα πολύ την Ελληνίδα.
Μαμή, νονά, κουμπάρα, μητέρα
Η μαμή δεν ήταν μόνο όλα αυτά. Ήταν επίσης νονά και κουμπάρα αλλά και μητέρα ξένων μωρών.
Εκτός από τις αεροβαπτίσεις που έκανε δίνοντας μάλιστα και το όνομά της , σε πρόωρα έκανε μέχρι και γάμους.
Εκείνη την εποχή τη δήλωση γέννησης τη δίνανε, την ημέρα εξόδου από το νοσοκομείο. Αν δεν υπήρχε γάμος γραφόταν το παιδί «ως αγνώστου πατρός» και η ρετσινιά του «μπάσταρδου» το συνόδευε μια ζωή.
Μια φορά λοιπόν έκανε το γάμο ενός ζευγαριού στο εκκλησάκι του νοσοκομείου διοργανώνοντας όλα τα διαδικαστικά για να φέρει το παιδί το όνομα του πατέρα του.
Έκανε πολλά η κύρια Δέσποινα για τις γυναίκες που έπεσαν στα χέρια της διότι αγαπούσε πολύ τη δουλειά της.
Περιέθαλπτε και κοριτσόπουλα που πήγαιναν με την κοιλιά στο στόμα ή τα συμβούλευε διότι τότε νόμιζαν ότι το φύλο του μωρού καθορίζεται πριν τη στιγμή του τοκετού (!) και φώναζαν -κορίτσι ή αγόρι- όταν κοιλοπονούσαν αναλόγως τι ήθελαν να γεννήσουν!
Το κυριότερο όμως όλων είναι ότι έσωσε πολλές ζωές. Την ιστορία μας την είπε η ίδια: «Μια φορά στο νοσοκομείο Χανίων αργά το βράδυ μια γυναίκα άνω των 50 συνοδευόμενη από το σύζυγο επισκέφθηκε το νοσοκομείο. Είχε έντονους πόνους στην κοιλιά. Ένας γιατρός της είχε πει ότι έχει καρκίνο. Την εξέτασα.
«Δεν έχεις καρκίνο, έγκυος είσαι», της είπα. Την ξεγέννησα, το μωρό ήταν πρόωρο – λιγότερο από 800 γρ.
Η μητέρα είχε πάθει υστερία είχε παιδιά, εγγόνια, και ντρεπόταν. Της είπα ότι το μωρό δεν έχει πιθανότητες να ζήσει. Το αεροβάπτισα, του έδωσα το όνομά μου, το έβαλα στην θερμοκοιτίδα και
το τάιζα με σύριγγα.
Το ανέλαβα αποκλειστικά,. Το έβαζα… στην τσέπη μου, στην άσπρη μου ρόμπα και έκανα πολλές δουλειές μαζί του. Αυτό το βρέφος είχε γίνει ο άλλος μου εαυτός. Όταν έγινε 2 μηνών και είχε
πάρει βάρος πάνω από 2,5 κιλά και το τάιζα πλέον με το μπιμπερό, το πήγα στην οικογένεια του, στις Βρύσες Κυδωνίας, όπου το υποδέχτηκαν με χαρά.
Πήγαινα και το έβλεπα τακτικά. Όταν ήμουν στο Ηράκλειο σε μια εκδρομή με ειδοποίησαν και πήγα να το δω. Ήταν πια ένα όμορφο ψηλό κοριτσάκι. Και εγώ αναρωτιόμουν αν ήταν αυτό που
χωρούσε στην τσέπη μου…»
Υ.Γ. Πιάνοντας ξανά στα χέρια μου το βιβλίο της στάθηκα στον πρόλογο και στον επίλογο της, σε δυο σημεία.
« ….Ένοιωσα μεγάλες συγκινήσεις βοηθώντας τις γυναίκες να γίνουν μητέρες. Έζησα αυτές τις χαρές μέσα μου, και κράτησα στην καρδιά μου τις πρώτες ανάσες και το πρώτο γλυκό κλάμα του βρέφους…. Όσα έζησα όσο θυμάμαι, θέλω να μείνουν στα αγαπημένα μου παιδιά, την Κλαίρη μου, τη Μαρία μου, και τον αγαπημένο μου σύζυγο Δημήτρη….»
«…. Ευχαριστώ το Θεό που με βοήθησε να ξεπερνώ αυτές τις καταστάσεις με επιτυχία. Ευχαριστώ τον πατέρα μου γιατί πάντα προσευχόταν για τον ίδιο λόγο. Μπορεί όταν πεθάνω να μην ανάψουν τα κεριά που άναψαν κάποτε στη γριά μαμή και με παραξένεψαν όμορφα, όμως κάθε νεογέννητο μωρό που βοήθησα να έλθει στη ζωή είναι για μένα μια λαμπάδα αναμμένη στην ψυχή μου…».
Όπως προαναφέρθηκε, στη μνήμη αυτή της γυναίκας από την οικογένεια γίνεται ανοικτό κάλεσμα για να συγκεντρωθούν στοιχεία για το μεγάλο αποτύπωμα που άφησε.
Οι ιστορίες μπορούν να σταλούν στο email στο [email protected].
ΠΡΩΤΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΜΑΛΕΒΙΖΙΟΥ, ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ ΚΟΡΙΝΑ ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΥ
